W tym tekście
Proboszczowie parafii Święte - znani duszpasterze od ks. Adempskiego
Proboszczowie parafii Święte to udokumentowani duchowni związani z parafią św. Barbary w Świętem, w gminie Łasin i dekanacie łasińskim. Najwcześniej znanym z imienia pierwszym instytuowanym proboszczem obecnego drewnianego kościoła był ks. Adempski, zaś według katalogu Diecezji Toruńskiej z 27 października 2026 r. funkcję proboszcza pełni ks. Wojciech Wierzbicki.
Ta lista nie jest pełnym wykazem wszystkich kapłanów od średniowiecza. Zachowane przekazy mówią wiele o losach wspólnoty, ruinach dawnego kościoła, wojnie i odbudowie życia religijnego, lecz nie podają wszystkich nazwisk ani dat posługi. Dlatego rozdzielam tutaj fakty zapisane w źródłach od informacji, których nie da się uczciwie dopowiedzieć.
Duszpasterze przed 1723 r. - pleban i lata ruin
Parafia w Świętem istniała około 1300 r., a kościół parafialny został poświadczony w źródłach w 1366 r. Badanie D. Galanciak z 2020 r. wiąże początki parafii z okresem krzyżackim, natomiast dostępne przekazy nie zachowały imion średniowiecznych plebanów.
Od kiedy w Świętem działała parafia?
Parafia działała około 1300 r., czyli ponad cztery stulecia przed budową obecnego kościoła z 1723 r. Święte znajdowało się wówczas na obszarze związanym z komturią radzyńską, a późniejsza historia miejscowości prowadzi przez wojny, zmiany granic i kolejne przekształcenia administracji kościelnej.
W historii parafii najłatwiej zgubić różnicę między istnieniem wspólnoty a zachowaniem konkretnej świątyni. Parafia mogła trwać mimo zniszczenia kościoła, bo jej życie opierało się także na ludziach, duszpasterzu i przynależności terytorialnej.
- Parafia św. Barbary w Świętem miała powstać około 1300 r. w czasie obecności Krzyżaków na tym terenie.
- Kościół parafialny w Świętem odnotowano w źródłach w 1366 r., co potwierdza jego średniowieczne początki.
- Święte nosiło w dawnych zapisach także warianty nazw Swenten i Swyathe, co pomaga rozpoznać miejscowość w opracowaniach historycznych.
- Parafia znajduje się dziś w diecezji toruńskiej, choć przed 1992 r. należała do diecezji chełmińskiej.
Kim był pleban z czterema łanami za Pawła Russdorfa?
Pleban w Świętem otrzymał cztery łany w latach 1422-1441, gdy wielki mistrz Paweł Russdorf nadawał część dóbr na prawie chełmińskim. Zapis mówi o uposażeniu urzędu, lecz nie podaje imienia duchownego, dlatego nie należy tworzyć listy średniowiecznych proboszczów z domysłów.
Cztery łany, czyli cztery włóki, były formą gospodarczego zabezpieczenia kościoła i plebana. Taki zapis pokazuje, że parafia miała swoje miejsce w lokalnym porządku własnościowym. Nie dowodzi jednak, kto konkretnie sprawował urząd.
- Paweł Russdorf pełnił urząd wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego w czasie nadania odnotowanego dla plebana Świętego.
- Cztery łany stanowiły zapisane źródło utrzymania urzędu plebańskiego, a nie imienny wykaz duchownych.
- Wojna trzynastoletnia z lat 1454-1466 zniszczyła pierwotny kościół i osłabiła parafię.
- Pod koniec XVI w. oraz podczas wizytacji z 1670 r. przekazy odnotowały ruiny kościoła.
Historia parafii Święte od 1298 r. pozwala zobaczyć te wydarzenia w szerszej kolejności, bez mieszania dat historii wsi z dziejami samego kościoła.
Co oznaczały ruiny kościoła w wizytacji z 1670 r.?
Ruiny odnotowane w 1670 r. oznaczały, że dawny kościół nie spełniał już zwykłej funkcji świątyni parafialnej. Źródła nie pozwalają ustalić pełnego ciągu duszpasterzy z tego czasu, ale wyjaśniają, dlaczego fundacja nowego kościoła w XVIII w. była dla Świętego przełomem.
W starych parafiach przerwa w stanie budynku nie oznacza automatycznie przerwy w pamięci wspólnoty. W Świętem szczególnie wyraźnie widać tę ciągłość między parafią średniowieczną a późniejszym drewnianym kościołem św. Barbary.
- Wizytacja z 1670 r. dokumentuje stan ruin dawnego kościoła w Świętem.
- Brak nazwiska duszpasterza w zachowanym przekazie nie jest dowodem, że parafia nie miała opieki duszpasterskiej.
- Budowa nowego kościoła w 1723 r. stworzyła nowy punkt odniesienia dla historii parafii.
- Średniowieczne dzieje Świętego należy czytać ostrożnie, ponieważ część informacji pochodzi z późniejszych streszczeń monografii lokalnej.
Kto był pierwszym proboszczem obecnego kościoła?
Pierwszym instytuowanym proboszczem po budowie drewnianego kościoła św. Barbary w Świętem w 1723 r. był ks. Adempski. Kościół ufundował Wacław Kozłowski, a 13 lipca 1738 r. poświęcił go dziekan łasiński ks. Ludwik Dittmar - podaje monografia „Dekanat Łasiński” z 1997 r.
Kim był ks. Adempski?
Ks. Adempski był pierwszym instytuowanym proboszczem obecnego kościoła, lecz dostępne źródła nie przekazują jego imienia ani dat rozpoczęcia i zakończenia posługi. „Instytuowany” oznacza tu duchownego kanonicznie wprowadzonego w urząd, a nie tylko kapłana odprawiającego w danym miejscu nabożeństwa.
To ważne rozróżnienie. W historii małych parafii często znamy nazwisko kapłana z pojedynczej wzmianki, lecz nie znamy wszystkich szczegółów jego życia. Uczciwy opis pozostawia tę lukę widoczną.
- Ks. Adempski jest wskazywany jako pierwszy instytuowany proboszcz po wzniesieniu obecnego kościoła.
- Wacław Kozłowski, właściciel wsi, ufundował drewnianą świątynię datowaną na 1723 r.
- Imię ks. Adempskiego nie występuje w dostępnej dokumentacji przywołanej dla tej historii.
- Daty posługi ks. Adempskiego nie są podane w zachowanych materiałach dotyczących parafii Święte.
Kto poświęcił kościół św. Barbary w 1738 r.?
Kościół w Świętem poświęcił 13 lipca 1738 r. dziekan łasiński ks. Ludwik Dittmar, nadając świątyni tytuł św. Barbary. Data poświęcenia nie jest datą budowy: obecny drewniany kościół źródła datują na 1723 r.
Św. Barbara pozostaje patronką parafii, a jej liturgiczne wspomnienie przypada 4 grudnia. Jej obecność w nazwie kościoła i ołtarzu głównym tworzy mocny związek między historią budynku a religijną tożsamością miejsca.
„Proboszcz jest własnym pasterzem zleconej sobie parafii, sprawującym pasterską pieczę nad powierzoną mu wspólnotą.” - Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 519, 1983
- Ks. Ludwik Dittmar był dziekanem łasińskim w czasie poświęcenia kościoła w 1738 r.
- Św. Barbara jest patronką kościoła i parafii w Świętem, a jej wspomnienie przypada 4 grudnia.
- Ołtarz główny kościoła datowany jest na około 1730 r. i poświęcony patronce świątyni.
- Oba ołtarze boczne datowane są na 1753 r., co pokazuje dalsze wyposażanie wnętrza po poświęceniu kościoła.
Więcej o znaczeniu patronki wyjaśnia tekst święta Barbara, patronka parafii w Świętem.
Gdzie pochowano ks. Roberta Nowakowskiego?
Ks. Robert Nowakowski, żyjący w latach 1828-1891, spoczywa przy wejściu do kościoła w Świętem pod metalowym krzyżem z niemieckim napisem. Źródła opisują grób, ale nie określają jego funkcji w parafii, więc nie można przedstawiać go jako proboszcza.
To dobry przykład ostrożności w lokalnej historii. Miejsce pochówku jest ważnym śladem biograficznym, lecz nie zastępuje dokumentu nominacyjnego ani kroniki parafialnej.
- Grób ks. Roberta Nowakowskiego znajduje się przy wejściu do kościoła św. Barbary.
- Daty 1828-1891 określają życie ks. Roberta Nowakowskiego według dostępnego przekazu historycznego.
- Metalowy krzyż przy grobie posiada napis w języku niemieckim.
- Źródła nie podają urzędu pełnionego przez ks. Roberta Nowakowskiego w Świętem.
Ks. Józef Czubek i ks. Leon Gregorkiewicz - proboszczowie XX wieku
Ks. Józef Czubek był proboszczem Świętego od 30 lipca 1917 r. do 25 września 1928 r., a 3 grudnia 1928 r. urząd objął ks. Leon Gregorkiewicz. Obie postaci łączy historia parafii, lecz ich losy pokazują dwa odmienne doświadczenia Pomorza: działalność obywatelską po I wojnie światowej i terror okupacji niemieckiej.
Kim był ks. Józef Czubek, proboszcz i poseł?
Ks. Józef Czubek, urodzony w 1883 r. i zmarły w 1945 r., kierował parafią w Świętem przez ponad jedenaście lat. Był członkiem Rady Ludowej oraz posłem na Sejm Dzielnicowy w Poznaniu w grudniu 1918 r., co odnotowują materiały historyczne parafii.
25 września 1928 r. ks. Czubek przeszedł do Jabłonowa. Jego życiorys warto czytać na tle czasu, w którym duchowni bywali obecni także w lokalnych działaniach obywatelskich i narodowych.
- Ks. Józef Czubek pełnił urząd proboszcza w Świętem od 30 lipca 1917 r. do 25 września 1928 r.
- Ks. Józef Czubek należał do Rady Ludowej, co łączy jego biografię z wydarzeniami przełomu 1918 r.
- Sejm Dzielnicowy w Poznaniu odbył się w grudniu 1918 r., a ks. Czubek uczestniczył w nim jako poseł.
- Po odejściu ze Świętego ks. Czubek przeszedł do Jabłonowa.
Osobny biogram rozwija temat: ks. Józef Czubek, proboszcz i poseł.
Kiedy ks. Leon Gregorkiewicz był proboszczem Świętego?
Ks. Leon Gregorkiewicz, żyjący w latach 1872-1939, został proboszczem Świętego 3 grudnia 1928 r. Jego posługa zakończyła się po aresztowaniu 27 października 1939 r., gdy okupant zamknął kościół i rozpoczął represje wobec duchowieństwa oraz mieszkańców regionu.
Ks. Gregorkiewicza uwięziono kolejno w Łasinie, Grudziądzu i Chełmnie. Został zamordowany w Klamrach koło Chełmna w listopadzie 1939 r.; J. Sziling podaje datę 20 listopada. Jego pamięć zachowuje tablica w kruchcie kościoła.
Parafia w Świętem powstała około 1300 r., a los ks. Leona Gregorkiewicza należy do historii męczeństwa duchowieństwa dekanatu łasińskiego podczas II wojny światowej. - D. Galanciak, „Kapłani - męczennicy dekanatu łasińskiego z czasów II wojny światowej”, 2020
- Ks. Leon Gregorkiewicz objął parafię w Świętem 3 grudnia 1928 r.
- Ks. Leon Gregorkiewicz został aresztowany 27 października 1939 r. w czasie okupacji niemieckiej.
- Klamry koło Chełmna są miejscem jego śmierci w listopadzie 1939 r.
- Tablica w kruchcie kościoła św. Barbary upamiętnia męczeństwo ks. Gregorkiewicza.
Więcej o miejscu jego śmierci opisuje Klamry koło Chełmna, miejsce kaźni z 1939 r..
Kto posługiwał w Świętem w czasie okupacji i po wojnie?
Po zamknięciu kościoła we wrześniu 1939 r. życie duszpasterskie w Świętem zostało przerwane, lecz świątynię ponownie otwarto w grudniu 1943 r. Ks. Alfons Strzyżewicz, wikary z Łasina, zastał wówczas zniszczone paramenty, a do końca wojny posługiwał tu przede wszystkim ks. Józef Koszałka.
Jak wyglądało otwarcie kościoła w 1943 r.?
Po ponownym otwarciu w grudniu 1943 r. ks. Alfons Strzyżewicz z Łasina zastał zniszczoną monstrancję, trzy kielichy i puszkę. Ten konkretny zapis pokazuje skalę materialnych strat, a zarazem powrót wspólnoty do używania swojej świątyni podczas wojny.
Nie był to powrót do zwykłego rytmu przedwojennej parafii. Posługa odbywała się w warunkach ograniczeń, zniszczeń i braku stałej obsady duszpasterskiej.
- Kościół w Świętem został zamknięty przez okupanta we wrześniu 1939 r.
- Świątynię otwarto ponownie w grudniu 1943 r.
- Ks. Alfons Strzyżewicz był wikarym z Łasina, który przybył do Świętego po otwarciu kościoła.
- Zapis historyczny wymienia zniszczoną monstrancję, trzy kielichy i puszkę jako zastane uszkodzenia.
Dlaczego ks. Józef Koszałka obsługiwał sześć parafii?
Ks. Józef Koszałka obsługiwał sześć parafii, ponieważ wojna radykalnie ograniczyła liczbę duchownych zdolnych do regularnej posługi. W Świętem pomagali też sporadycznie kapłani z Łasina, Kisielic i Lipinek, co pokazuje, jak rozproszona była opieka duszpasterska w końcowych latach okupacji.
Taką sytuację trzeba odróżnić od stałego probostwa. Kapłan odprawiający Mszę lub dojeżdżający do kościoła nie zawsze był mianowanym proboszczem tej wspólnoty.
- Ks. Józef Koszałka sprawował posługę w sześciu parafiach do końca wojny.
- Kapłani z Łasina pomagali w Świętem sporadycznie w okresie okupacji.
- Kapłani z Kisielic i Lipinek również pojawiali się w Świętem jako wsparcie duszpasterskie.
- Wojenne dojazdy księży nie tworzą pełnej listy proboszczów parafii Święte.
Co oznaczała kuracja Zawda-Jankowice dla Świętego?
Kuracja Świętego przy parafii Zawda-Jankowice oznaczała placówkę duszpasterską bez pełnej samodzielności parafialnej. W latach 1945-1993 Święte należało do Zawdy-Jankowic w dekanacie grudziądzkim, a do 1953 r. posługiwał tu między innymi ks. Boniecki z Szynwałdu.
Czym różni się kuracja od samodzielnej parafii?
Kuracja to forma opieki duszpasterskiej, w której miejscowość korzysta z posługi duchownego związanego z inną jednostką kościelną. Samodzielna parafia ma własnego proboszcza i odrębnie określoną organizację, podczas gdy kuracja pozostaje zależna od parafii macierzystej.
W przypadku Świętego kluczowa jest nazwa Zawda-Jankowice. Nie chodzi o każdą miejscowość o podobnej nazwie, lecz o parafię, do której Święte było przypisane po wojnie.
- Święte miało status kuracji przy parafii Zawda-Jankowice od 1945 r. do 1993 r.
- Zawda-Jankowice należała w tym czasie do kontekstu dekanatu grudziądzkiego.
- Ks. Boniecki z Szynwałdu posługiwał w Świętem między 1945 r. a 1953 r.
- Status kuracji wyjaśnia, dlaczego nie każdy kapłan pracujący w Świętem był jego proboszczem.
Jak czytać datę 1993 r. w historii parafii?
Rok 1993 oznacza koniec opisywanego w źródłach statusu kuracji przy Zawdzie-Jankowicach. Nie należy jednak dopowiadać konkretnej daty przywrócenia pełnej samodzielności, ponieważ dostępne materiały nie podają dnia ani miesiąca takiej decyzji.
W 1992 r. powstała diecezja toruńska na mocy bulli Totus Tuus Poloniae Populus. Historia administracyjna parafii splata się więc z większą zmianą organizacji Kościoła na Pomorzu.
- Rok 1992 przyniósł utworzenie diecezji toruńskiej.
- Rok 1993 kończy w zachowanych przekazach okres kuracji Świętego przy Zawdzie-Jankowicach.
- Diecezja toruńska obejmuje dziś parafię św. Barbary w Świętem.
- Dekanat łasiński jest aktualnym punktem odniesienia dla parafii w Świętem.
Kto jest proboszczem parafii w Świętem?
Według katalogu Diecezji Toruńskiej sprawdzonego 27 października 2026 r. proboszczem parafii św. Barbary w Świętem jest ks. Wojciech Wierzbicki. Katalog nie podaje daty objęcia przez niego urzędu, dlatego ten przewodnik jej nie przypisuje.
Gdzie sprawdzić aktualne dane parafii Święte?
Aktualne dane parafii należy sprawdzać w katalogu Diecezji Toruńskiej oraz na stronie swiete.diecezja-torun.pl. Dotyczy to szczególnie nazwiska proboszcza, godzin Mszy, ogłoszeń i kontaktu, bo takie informacje mogą zmienić się szybciej niż opis historyczny.
Parafia św. Barbary znajduje się w Świętem, gmina Łasin, w diecezji toruńskiej i dekanacie łasińskim. Ten serwis pozostaje niezależnym przewodnikiem historycznym, a nie oficjalną stroną parafii.
- Katalog Diecezji Toruńskiej podaje ks. Wojciecha Wierzbickiego jako proboszcza parafii Święte.
- Oficjalna strona parafii publikuje bieżące ogłoszenia i informacje praktyczne.
- Adres parafii w katalogu Diecezji Toruńskiej to Święte 16, 86-320 Łasin.
- Parafia św. Barbary należy do dekanatu łasińskiego w diecezji toruńskiej.
Dlaczego lista proboszczów Świętego nie jest kompletna?
Pełna lista proboszczów Świętego nie zachowała się w materiałach dostępnych w sieci, dlatego można wymienić tylko osoby potwierdzone w monografii, artykule naukowym i katalogu diecezjalnym. Uzupełnienie listy wymagałoby kwerendy w archiwum diecezjalnym oraz w dokumentach parafialnych.
- Ks. Adempski jest najwcześniejszym znanym z nazwiska instytuowanym proboszczem obecnego kościoła.
- Ks. Józef Czubek i ks. Leon Gregorkiewicz mają potwierdzone okresy posługi w XX w.
- Ks. Wojciech Wierzbicki figuruje w aktualnym katalogu Diecezji Toruńskiej.
- Niepodane nazwisko w źródle nie daje podstaw do tworzenia biografii lub przypisywania urzędu.
Ile lat proboszcz pełni urząd?
Proboszcz nie ma jednej, obowiązkowej liczby lat urzędowania dla każdej parafii, ponieważ Kodeks Prawa Kanonicznego wskazuje zasadę stałości urzędu, a szczegółowe rozwiązania zależą od prawa lokalnego. Proboszcza mianuje biskup diecezjalny zgodnie z kan. 523 KPK.
Kto mianuje proboszcza w Świętem?
Proboszcza w Świętem mianuje biskup diecezjalny, czyli w tej strukturze biskup toruński. Kodeks Prawa Kanonicznego w kan. 523 stanowi, że urząd proboszcza nadaje biskup diecezjalny przez swobodne powierzenie.
Informacja o nominacji nie wynika z prywatnej opinii ani ze zwyczaju miejscowości. Jest aktem kościelnym, który w praktyce diecezja może podać w komunikacie personalnym.
- Kan. 523 KPK wskazuje biskupa diecezjalnego jako osobę mianującą proboszcza.
- Ks. Wojciech Wierzbicki jest wymieniony w katalogu Diecezji Toruńskiej jako proboszcz Świętego.
- Proboszcz sprawuje urząd w parafii powierzonej mu przez biskupa diecezjalnego.
- Zmiany personalne należy śledzić w oficjalnych komunikatach diecezji, a nie w nieaktualnych zestawieniach.
Jak prawo kanoniczne opisuje stałość proboszcza?
Kan. 522 KPK mówi, że proboszcz powinien cieszyć się stałością na urzędzie, choć możliwe jest mianowanie na czas określony, jeśli dopuszcza je konferencja episkopatu. Nie oznacza to automatycznej kadencji o tej samej długości w każdej polskiej parafii.
Prawo przewiduje także przeniesienie proboszcza, gdy wymaga tego dobro duszpasterskie lub dobro Kościoła, co regulują kan. 1748-1752 KPK. Sama długość służby nie przesądza więc o jakości pracy kapłana ani o przyczynie zmiany.
- Kan. 522 KPK ustanawia zasadę stałości urzędu proboszcza.
- Prawo lokalne może dopuścić mianowanie proboszcza na czas określony.
- Kan. 1748-1752 KPK regulują możliwość przeniesienia proboszcza.
- Dokładnych zasad obowiązujących w diecezji należy szukać w aktualnych dokumentach kościelnych.
Czym różni się wikariusz od księdza?
Wikariusz to ksiądz, czyli prezbiter, który pomaga proboszczowi jako jego współpracownik, zgodnie z kan. 545 KPK. Proboszcz i wikariusz mają te same święcenia kapłańskie, lecz różnią się urzędem: proboszcz kieruje powierzoną parafią pod władzą biskupa, a wikariusz wspiera tę posługę.
Czy każdy wikariusz jest księdzem?
Tak, wikariusz parafialny jest księdzem, czyli prezbiterem, ale nie każdy ksiądz pełni urząd wikariusza. KKK 1562-1568 opisuje prezbiterów jako współpracowników biskupa, a prawo kanoniczne określa konkretne zadania wikariusza w relacji do proboszcza.
W języku codziennym słowo „ksiądz” opisuje święcenia i stan duchownego. Słowa „proboszcz” oraz „wikariusz” mówią przede wszystkim o powierzonym zadaniu.
- Wikariusz parafialny jest prezbiterem, czyli księdzem posiadającym święcenia kapłańskie.
- Proboszcz jest właściwym pasterzem parafii według kan. 519 KPK.
- Wikariusz współpracuje z proboszczem zgodnie z kan. 545-552 KPK.
- Te same święcenia nie oznaczają tego samego urzędu w parafii.
Jakie zadania wykonuje wikariusz parafialny?
Wikariusz wykonuje zadania duszpasterskie jako współpracownik proboszcza i pod jego władzą, przy zachowaniu zależności także od biskupa diecezjalnego. Konkretne obowiązki mogą obejmować liturgię, katechezę, odwiedziny duszpasterskie lub inne działania określone dla danej parafii.
Nie należy jednak zakładać identycznego podziału pracy w każdej wspólnocie. Wielkość parafii, liczba kapłanów oraz decyzje biskupa i proboszcza wpływają na codzienną organizację.
- Wikariusz wspiera proboszcza w duszpasterstwie parafialnym zgodnie z kan. 545 KPK.
- Liturgia jest jednym z możliwych obszarów zwykłej posługi wikariusza.
- Katecheza i odwiedziny duszpasterskie mogą należeć do powierzonych wikariuszowi zadań.
- Zakres obowiązków wikariusza zależy od potrzeb konkretnej parafii i decyzji przełożonych.
Najczęściej zadawane pytania
Ile jest obecnie księży w Polsce?
Aktualne dane publikuje Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego SAC w kolejnych wydaniach Annuarium Statisticum Ecclesiae in Polonia. Liczba zmienia się z roku na rok, dlatego nie należy opierać się na dawnym zestawieniu bez sprawdzenia najnowszego raportu.
Ogólnopolska liczba duchownych nie odpowiada na pytanie o obsadę konkretnej parafii. Informacje o Świętem najlepiej sprawdzić w katalogu Diecezji Toruńskiej.
Ile ksiądz dostaje z kurii?
Nie ma jednej, publicznej stawki, którą każdy ksiądz otrzymuje z kurii. Kan. 281 KPK mówi o godziwym utrzymaniu duchownych, a praktyczne zasady mogą różnić się między diecezjami.
Ofiary składane przy czynnościach religijnych mają charakter dobrowolny. W sprawach kancelaryjnych czy intencji należy kontaktować się bezpośrednio z kancelarią konkretnej parafii.
Czy znamy pełną listę proboszczów Świętego?
Nie, dostępne źródła nie zawierają pełnej i nieprzerwanej listy proboszczów Świętego od średniowiecza do dziś. Potwierdzają natomiast nazwiska ks. Adempskiego, ks. Józefa Czubka, ks. Leona Gregorkiewicza i obecnego w katalogu ks. Wojciecha Wierzbickiego.
Monografia pod redakcją ks. Stanisława Kardasza z 1997 r. pozostaje ważnym punktem wyjścia. Pełniejszy wykaz wymagałby pracy archiwalnej.
Gdzie pochowano dawnych duszpasterzy Świętego?
Przy wejściu do kościoła św. Barbary znajduje się grób ks. Roberta Nowakowskiego, żyjącego w latach 1828-1891. Źródła nie określają jego urzędu w parafii, lecz potwierdzają miejsce pochówku.
Ks. Leon Gregorkiewicz zginął w Klamrach koło Chełmna w listopadzie 1939 r. W kruchcie kościoła w Świętem przypomina o nim tablica pamiątkowa.
Do jakiego dekanatu należy parafia Święte?
Parafia św. Barbary w Świętem należy do dekanatu łasińskiego w diecezji toruńskiej. Wcześniej, przed powstaniem diecezji toruńskiej w 1992 r., teren ten należał do diecezji chełmińskiej.
Ta przynależność administracyjna pomaga odróżnić historię współczesnej parafii od wojennego okresu kuracji przy Zawdzie-Jankowicach.
Halina Borowska - od ponad dwudziestu lat jeździ po wsiach ziemi chełmińskiej i Pomorza, szukając drewnianych kościołów oraz śladów ich lokalnej historii.
Aktualizacja: październik 2026
Źródła i literatura
Źródła historyczne i naukowe
- Ks. Stanisław Kardasz, red., Diecezja Toruńska - historia i teraźniejszość, t. 12: Dekanat Łasiński, Toruń 1997.
- D. Galanciak, „Kapłani - męczennicy dekanatu łasińskiego z czasów II wojny światowej”, „Studia Gdańskie”, t. XLVI, 2020.
- Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 519, 522, 523, 545-552, 1983.
- Katalog parafii Diecezji Toruńskiej - Parafia pw. Świętej Barbary w Świętem, dostęp: 27 października 2026 r.
- Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 1562-1568.
Jak korzystać ze źródeł bieżących?
Historia kapłanów wymaga porównywania monografii, opracowań naukowych i dokumentów diecezjalnych. Dane praktyczne, takie jak nazwisko obecnego proboszcza, kontakt lub porządek nabożeństw, czytelnik powinien sprawdzać na oficjalnej stronie parafii albo w katalogu Diecezji Toruńskiej.
- Monografia dekanatu łasińskiego opisuje dzieje parafii i przekazuje podstawowe nazwiska historyczne.
- Artykuł D. Galanciak dokumentuje los ks. Leona Gregorkiewicza w kontekście męczenników dekanatu łasińskiego.
- Kodeks Prawa Kanonicznego wyjaśnia różnicę między urzędem proboszcza a posługą wikariusza.
- Katalog Diecezji Toruńskiej jest właściwym źródłem bieżących informacji o parafii Święte.
Fot. Dosp84, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons




