Parafia św. Katarzyny w Łasinie - sąsiednia parafia dekanatu i jej kościół

Opracowanie: Halina Borowska · aktualizacja 2.11.2026

W tym tekście

Parafia św. Katarzyny w Łasinie to najbliższa duża sąsiadka parafii św. Barbary w Świętem i siedziba dekanatu łasińskiego, który od 25 marca 1992 r. należy do diecezji toruńskiej. Obie parafie łączy historia sięgająca XVIII wieku: 13 lipca 1738 r. dziekan łasiński ks. Ludwik Dittmar poświęcił drewniany kościół w Świętem. Aktualne dane parafii w Łasinie podaje katalog Diecezji Toruńskiej.

Piszę ten tekst jako niezależna przewodniczka po kościołach ziemi chełmińskiej, nie w imieniu żadnej parafii. Łasin to miasto, w którego gminie leży Święte, więc każdy, kto jedzie do drewnianego kościoła św. Barbary, i tak przez Łasin przejeżdża. Więcej o samym mieście znajdziesz w tekście Łasin: historia i zabytki miasta.

Kościół św. Katarzyny w Łasinie: najważniejsze informacje dla zwiedzających

Kościół św. Katarzyny w Łasinie to kościół parafialny w mieście, które jest siedzibą dekanatu łasińskiego w diecezji toruńskiej, w powiecie grudziądzkim. Pełne wezwanie, adres i dane kontaktowe parafii publikuje katalog Diecezji Toruńskiej (diecezja-torun.pl, stan na 2026 r.), a status zabytku i datowanie budowli podaje rejestr Narodowego Instytutu Dziedzictwa (zabytek.pl).

Czy kościół w Łasinie jest zabytkiem?

Odpowiedź daje rejestr zabytków województwa kujawsko-pomorskiego w serwisie zabytek.pl Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Tak samo sprawdzisz kościół w Świętem: drewniany kościół św. Barbary ma w rejestrze numer A/413, z wpisem z 5 sierpnia 1961 r. (według hasła o kościele w Wikipedii).

Czego szukać w karcie zabytku:

• Numer rejestru - w karcie widnieje numer i data decyzji o wpisie, czyli to, czego nie zastąpi żaden blog.
• Datowanie - karta NID podaje wiek budowli i zakres ochrony, np. czy obejmuje też otoczenie kościoła.
• Materiał i konstrukcja - rejestr odróżnia kościoły murowane od drewnianych, a przy drewnianych często wskazuje konstrukcję zrębową lub szkieletową.
• Adres zabytku - pozwala odróżnić kościół w Łasinie od innych kościołów św. Katarzyny w regionie.

Kościół św. Katarzyny i kościół św. Barbary: dwa oblicza sakralnej architektury

Drewniany kościół w Świętem zbudowano w 1723 r. z fundacji Wacława Kozłowskiego, właściciela wsi. To konstrukcja zrębowa, jednonawowa, z dachem krytym gontem i czworoboczną wieżyczką na sygnaturkę (Wikipedia, hasło o kościele św. Barbary). Zestawienie poniżej pokazuje, gdzie szukać tych samych informacji o kościele w Łasinie.

Cecha	Kościół św. Barbary w Świętem	Kościół św. Katarzyny w Łasinie
Rodzaj parafii	wiejska, z kaplicą w Tymawie	miejska, siedziba dekanatu
Datowanie	1723 (stara strona parafii podawała też 1736)	karta zabytku w zabytek.pl
Materiał	drewno, konstrukcja zrębowa, gont	karta zabytku w zabytek.pl
Rejestr zabytków	A/413, wpis 5.08.1961	rejestr NID, woj. kujawsko-pomorskie
Odpust	św. Barbary (XII) i MB Szkaplerznej (VII)	ogłoszenia parafii w Łasinie
Diecezja i dekanat	toruńska, łasiński	toruńska, łasiński

Jak zaplanować jeden dzień: Łasin i Święte?

Zacznij od Łasina, a do Świętego dojedź na koniec dnia, kiedy światło ładnie kładzie się na gont. Po latach jeżdżenia po wsiach ziemi chełmińskiej mam prosty nawyk: najpierw kościół w mieście, potem drewniany na wsi.

1. Sprawdź godziny Mszy obu parafii w ich aktualnych ogłoszeniach, bo zwiedzanie w czasie liturgii nie wchodzi w grę.
2. Zadzwoń do kancelarii, jeśli chcesz wejść poza Mszą; wiejskie kościoły rzadko stoją otwarte cały dzień.
3. W Łasinie poszukaj w ołtarzu głównym wizerunku patronki i sprawdź, czy ma koło (o tym niżej).
4. W Świętem obejrzyj trzy ołtarze, chrzcielnicę z pelikanem i belkę tęczową z krucyfiksem.
5. Na koniec obejdź cmentarz przykościelny w Świętem z dzwonnicą i grobem ks. Roberta Nowakowskiego (1828-1891) przy wejściu.

Trasę po okolicy ułatwi mapa wsie parafii Święte, Tymawa i Plesewo.

Która św. Katarzyna jest patronką Łasina?

Pełne wezwanie kościoła w Łasinie podaje katalog Diecezji Toruńskiej i od niego trzeba zacząć. W polskich kościołach pod wezwaniem św. Katarzyny najczęściej chodzi o dwie święte: Katarzynę Aleksandryjską, dziewicę i męczennicę z przełomu III i IV wieku, oraz Katarzynę ze Sieny, XIV-wieczną mistyczkę. Na miejscu rozstrzygnie to wizerunek w ołtarzu.

Czym różnią się obie święte Katarzyny?

Różnią się epoką, sposobem życia i atrybutami w sztuce. Jedna należy do świata legend o męczennikach starożytności, druga do dobrze udokumentowanej historii średniowiecznych Włoch.

Cecha	Katarzyna Aleksandryjska	Katarzyna ze Sieny
Epoka	przełom III i IV w., Aleksandria	1347-1380, Siena i Rzym
Kim była	dziewica i męczennica	tercjarka dominikańska, mistyczka
Wspomnienie	25 listopada	29 kwietnia
Atrybuty	koło z kolcami, miecz, korona, księga	habit dominikański, lilia, krucyfiks, stygmaty
Patronat	kolejarze, studenci, filozofowie	Włochy, współpatronka Europy
Źródła o życiu	głównie hagiografia, m.in. Złota legenda	własne pisma i listy, relacje współczesnych

Atrybuty św. Katarzyny Aleksandryjskiej: koło i miecz

Św. Katarzyna Aleksandryjska ma w sztuce zestaw znaków, po których rozpoznasz ją w każdym kościele, także w Łasinie:

• Koło z kolcami - narzędzie tortur, które według legendy rozpadło się, zanim zrobiło jej krzywdę; często leży połamane u jej stóp.
• Miecz - znak ścięcia, czyli faktycznej śmierci męczeńskiej w opowieści.
• Korona - przypomina o królewskim pochodzeniu, które przypisuje jej hagiografia.
• Księga - symbol mądrości i sporu z filozofami, stąd patronat studentów i filozofów.
• Palma męczeństwa - wspólna z innymi męczennikami, także ze św. Barbarą w Świętem.

Legenda czy historia: co wiemy o męczennicy z Aleksandrii?

O jej życiu wiemy niemal wyłącznie z późnych tekstów hagiograficznych. Najbardziej znaną wersję spisał w XIII w. Jakub de Voragine w Złotej legendzie (wyd. pol. Pax, 1983). To opowieść pobożna, nie kronika.

Kościół odróżnia cześć oddawaną świętym od szczegółów legend. Katechizm opisuje świętych jako wzory i orędowników, z którymi wierni pozostają we wspólnocie (KKK 956-957), ale nie czyni prawdą wiary każdego wątku hagiografii.

Kanonizując niektórych wiernych, Kościół uznaje moc Ducha świętości, który w nim działa, i daje wiernym wzory oraz orędowników (parafraza) - Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 828, wyd. pol. Pallottinum 1994

Kiedy jest święto św. Katarzyny?

Wspomnienie św. Katarzyny Aleksandryjskiej przypada 25 listopada, a św. Katarzyny ze Sieny 29 kwietnia, według Martyrologium Romanum i Mszału Rzymskiego. Rangę obchodu w danym roku, czyli czy to wspomnienie dowolne, obowiązkowe, czy uroczystość w kościele tytularnym, najpewniej sprawdzisz w aktualnym kalendarzu liturgicznym Konferencji Episkopatu Polski lub swojej diecezji.

25 listopada i 29 kwietnia w kalendarzu liturgicznym

Dla kościoła pod wezwaniem danej świętej dzień patronki ma wyższą rangę niż w zwykłej parafii. Stąd różnice, które czasem dziwią przyjezdnych:

• 25 listopada - Katarzyna Aleksandryjska; po reformie kalendarza z 1969 r. zniknęła z kalendarza ogólnego, a Mszał Rzymski z 2002 r. przywrócił jej wspomnienie dowolne.
• 29 kwietnia - Katarzyna ze Sieny; w Europie obchód ma wyższą rangę ze względu na jej patronat nad kontynentem.
• 4 grudnia - dla porównania św. Barbara, patronka Świętego; odpust w Świętem przypada w niedzielę przed lub po tym dniu (katalog Diecezji Toruńskiej).
• 16 lipca - MB z Góry Karmel, drugi odpust w Świętem, obchodzony w sąsiedniej niedzieli.

Katarzynki: ludowy wieczór wróżb przed 25 listopada

Wieczór z 24 na 25 listopada to w polskiej tradycji czas wróżb, w których dawniej to chłopcy pytali o przyszłą żonę, tak jak dziewczęta w andrzejki. To zwyczaj ludowy, nie praktyka religijna. Katechizm mówi wprost, że wróżbiarstwo nie ma miejsca w życiu wiary (KKK 2116), więc katarzynki traktuję jak element kultury wsi, nie nabożeństwo.

Kiedy jest odpust w Łasinie?

Termin odpustu parafialnego w Łasinie ogłasza sama parafia, zwykle w ogłoszeniach z poprzednich niedziel. Nie podaję daty, bo parafie przenoszą odpust na sąsiednią niedzielę i zmieniają godziny sumy z roku na rok. Sprawdź:

1. ogłoszenia parafialne z niedzieli poprzedzającej dzień patronki,
2. wpis parafii w katalogu na stronie diecezja-torun.pl,
3. gablotę ogłoszeń przy kościele, jeśli jesteś na miejscu,
4. kancelarię parafii w Łasinie, jeśli planujesz przyjazd grupy.

Kto jest patronką kolejarzy?

W Polsce patronką kolejarzy jest św. Katarzyna Aleksandryjska, męczennica z IV wieku. Jej wspomnienie przypada 25 listopada i tego dnia kolejarze obchodzą swoje święto zawodowe. Związek tłumaczy się kołem: według Złotej legendy Jakuba de Voragine Katarzynę miano łamać kołem z kolcami, które rozpadło się, zanim zrobiło jej krzywdę.

Dlaczego kolejarze świętują 25 listopada?

Kolejarze świętują 25 listopada, bo to dzień ich patronki, a koło z jej ikonografii stało się naturalnym symbolem pracy na kolei. Podobnie zrodziły się inne patronaty związane z narzędziem męczeństwa i legendą świętej:

• kolejarze - koło jako wspólny znak świętej i taboru,
• kołodzieje i młynarze - dawne zawody pracujące z kołem,
• studenci i filozofowie - za legendarny spór Katarzyny z uczonymi,
• mówcy - z tego samego powodu: siły argumentu.

Św. Katarzyna, św. Barbara i inni patroni zawodów

Św. Barbara, patronka kościoła w Świętem, opiekuje się górnikami i jest wzywana jako orędowniczka dobrej śmierci. Obie święte należą do grupy Czternastu Świętych Wspomożycieli, czczonych w pobożności ludowej od późnego średniowiecza. W kościołach ziemi chełmińskiej często spotykam je razem na obrazach i w bocznych ołtarzach.

• św. Barbara - górnicy, artylerzyści; atrybuty wieża, kielich, palma.
• św. Katarzyna Aleksandryjska - kolejarze, studenci; atrybuty koło i miecz.
• św. Florian - strażacy; atrybut naczynie z wodą gaszące płonący dom.
• św. Izydor Oracz - rolnicy, patron bliski wiejskim parafiom regionu.

Czy święta Katarzyna ze Sieny jest patronką?

Tak. Katarzyna ze Sieny (1347-1380), mistyczka i tercjarka dominikańska, jest patronką Włoch od 1939 r. z decyzji Piusa XII, a w 1999 r. Jan Paweł II listem apostolskim Spes aedificandi ogłosił ją współpatronką Europy. W 1970 r. Paweł VI nadał jej tytuł Doktora Kościoła. Jej wspomnienie przypada 29 kwietnia.

Katarzyna ze Sieny: patronka Europy i Doktor Kościoła

Jan Paweł II ogłosił współpatronkami Europy trzy kobiety, dołączając je do św. Benedykta oraz świętych Cyryla i Metodego:

• św. Brygida Szwedzka - mistyczka z XIV w., fundatorka zakonu.
• św. Katarzyna ze Sieny - mistyczka, która namawiała papieża do powrotu z Awinionu do Rzymu.
• św. Teresa Benedykta od Krzyża (Edyta Stein) - filozofka i karmelitanka, zamordowana w Auschwitz w 1942 r.
• data dokumentu - 1 października 1999 r., w czasie Synodu Biskupów poświęconego Europie.

Jan Paweł II wskazał trzy święte kobiety jako współpatronki Europy, bo ich życie łączy różne narody i tradycje kontynentu, a świętość idzie w nim w parze z zaangażowaniem w sprawy Kościoła i społeczeństwa (parafraza) - Jan Paweł II, list apostolski motu proprio Spes aedificandi, 1999

Kiedy Katarzyna ze Sieny została Doktorem Kościoła?

W 1970 r., gdy Paweł VI ogłosił ją Doktorem Kościoła, kilka dni po św. Teresie z Ávili. Były to pierwsze kobiety z tym tytułem. Najważniejszym jej dziełem jest Dialog o Bożej Opatrzności, do tego kilkaset listów do papieży, władców i zwykłych ludzi.

Łasin i Święte w dekanacie łasińskim

Parafie w Łasinie i w Świętem należą do dekanatu łasińskiego, który od 25 marca 1992 r., czyli od bulli Totus Tuus Poloniae Populus, jest częścią diecezji toruńskiej; wcześniej był to teren diecezji chełmińskiej (Galanciak, Studia Gdańskie 2020). Łączy je też historia: w 1738 r. dziekan łasiński poświęcił drewniany kościół w Świętem.

Pełną listę parafii dekanatu podaje katalog Diecezji Toruńskiej; omawiam je w przeglądzie parafie dekanatu łasińskiego. Dekanat to w prawie kanonicznym grupa sąsiednich parafii połączonych dla wspólnego duszpasterstwa (KPK kan. 374 § 2).

Wspólna historia: dziekan łasiński i Święte w XVIII wieku

Monografia „Diecezja Toruńska - historia i teraźniejszość, t. 12 - Dekanat Łasiński” pod redakcją ks. Stanisława Kardasza (Toruń 1997) opisuje XVIII-wieczne odrodzenie parafii w Świętem po wiekach ruiny:

1. 1454-1466 - wojna trzynastoletnia niszczy pierwotny kościół w Świętem.
2. 1670 - wizytacja odnotowuje ruiny kościoła.
3. 1723 - Wacław Kozłowski funduje obecny drewniany kościół.
4. 13 lipca 1738 - dziekan łasiński ks. Ludwik Dittmar poświęca go pod wezwaniem św. Barbary.
5. 1753 - powstają ołtarze boczne w stylu regencji, w tym ołtarz MB Szkaplerznej.

Co łączy Łasin i Święte w XX wieku?

Najmocniej łączy je pamięć okupacji. Proboszcz Świętego ks. Leon Gregorkiewicz (1872-1939), aresztowany 27 października 1939 r., był więziony w Łasinie, Grudziądzu i Chełmnie, a w listopadzie 1939 r. zamordowano go w Klamrach koło Chełmna. W kruchcie kościoła w Świętem wisi tablica upamiętniająca jego męczeństwo.

Ks. Leon Gregorkiewicz należy do kapłanów dekanatu łasińskiego zamordowanych na początku okupacji; po aresztowaniu przeszedł przez więzienie w Łasinie (parafraza) - D. Galanciak, „Kapłani - męczennicy dekanatu łasińskiego z czasów II wojny światowej”, Studia Gdańskie t. XLVI, 2020

Po aresztowaniu proboszcza to właśnie z Łasina przychodziła pomoc duszpasterska:

• grudzień 1943 - kościół w Świętem otwiera ponownie ks. Alfons Strzyżewicz, wikary z Łasina, i zastaje zniszczoną monstrancję.
• do 1945 - w Świętem posługują sporadycznie także księża z Łasina, Kisielic i Lipinek.
• 1945-1993 - Święte jako kuracja należy do parafii Zawda-Jankowice w dekanacie grudziądzkim (monografia ks. Kardasza, 1997).

Karmelitanki w Łasinie i kult szkaplerza w okolicy

Kult szkaplerza ma w okolicy mocne korzenie. W Świętem stoi ołtarz MB z Góry Karmel z obrazem, na którym Matka Boża wręcza szkaplerz św. Szymonowi Stockowi, działa Bractwo Szkaplerzne z odpustem brackim 16 lipca, a parafia odprawia nowennę do MB Szkaplerznej w trzeci czwartek miesiąca (strona parafii, stan z 25.10.2026). O klasztorze sióstr piszę osobno w tekście karmelitanki w Łasinie. Obietnice związane ze szkaplerzem pochodzą z tradycji karmelitańskiej i nie są dogmatem.

Jak sprawdzić ogłoszenia i Msze w parafii w Łasinie?

Najpierw otwórz katalog parafii na stronie diecezja-torun.pl i znajdź w nim parafię w Łasinie: tam są adres, kontakt i odnośnik do strony parafii. Ogłoszenia i intencje publikuje sama parafia, a ten serwis ich nie przepisuje, bo godziny Mszy zmieniają się z sezonem, w czasie kolędy i przy odpustach.

Gdzie znaleźć ogłoszenia parafii w Łasinie?

Parafia w Świętem przeniosła się na platformę diecezji w 2024 r. i publikuje ogłoszenia co tydzień; według ogłoszeń z 25 października 2026 r. niedzielna suma w Świętem jest o 11:00. Godzin w Łasinie szukaj w tych miejscach:

• katalog Diecezji Toruńskiej - wpis parafii z porządkiem Mszy i odnośnikiem do strony,
• strona parafii - ogłoszenia z bieżącej niedzieli i intencje na tydzień,
• gablota przy kościele - zwykle najświeższa wersja ogłoszeń,
• telefon do kancelarii - pewny sposób przed przyjazdem grupy lub w święta.

Gdzie załatwić intencję, metrykę albo zaświadczenie?

W kancelarii własnej parafii, czyli tej, do której należysz z miejsca zamieszkania; metrykę chrztu wydaje parafia chrztu. Ofiara za intencję mszalną jest dobrowolna, a jej wysokości nie wyznacza żaden cennik.

1. Ustal, do której parafii należysz; listę miejscowości podaje katalog diecezji.
2. Sprawdź godziny kancelarii; w Świętem biuro działa w dni powszednie bezpośrednio po Mszy.
3. Przy zaświadczeniach dla innej parafii zapytaj, czy potrzebna jest pieczęć i podpis proboszcza.

Najczęściej zadawane pytania

Jaka jest modlitwa do św. Katarzyny?

Nie ma jednej obowiązującej modlitwy do św. Katarzyny. Najpewniejsze teksty znajdują się w Mszale Rzymskim i Liturgii Godzin na 25 listopada (Katarzyna Aleksandryjska) i 29 kwietnia (Katarzyna ze Sieny). W modlitewnikach są też modlitwy prywatne, które nie mają rangi tekstów liturgicznych.

Czy św. Katarzyna i św. Barbara mają coś wspólnego?

Tak, w tradycji obie są dziewicami i męczennicami z czasów prześladowań i obie należą do Czternastu Świętych Wspomożycieli. Ich legendy spisał m.in. Jakub de Voragine w XIII-wiecznej Złotej legendzie. W ikonografii łączy je palma męczeństwa, a różnią atrybuty: koło u Katarzyny, wieża u Barbary.

Czy ta strona jest oficjalną stroną parafii w Łasinie?

Nie. To niezależny przewodnik po drewnianym kościele św. Barbary w Świętem i zabytkach okolicy, prowadzony przez osobę świecką. Ogłoszenia, intencje i sprawy kancelaryjne trzeba sprawdzać bezpośrednio w parafii w Łasinie.

Czym różni się parafia od dekanatu?

Parafia to wspólnota wiernych z własnym proboszczem i kościołem, a dekanat łączy kilka sąsiednich parafii pod przewodnictwem dziekana (KPK kan. 374 § 2). Dziekan łasiński koordynuje wspólne sprawy parafii dekanatu, ale nie zastępuje proboszczów.

Czy w innych miastach regionu są kościoły św. Katarzyny?

Tak, wezwanie św. Katarzyny ma kilka kościołów Kujaw i Pomorza. Jednym z najczęściej odwiedzanych jest gotycki kościół św. Katarzyny w Golubiu-Dobrzyniu.

Źródła i literatura

1. Diecezja Toruńska - katalog parafii, Parafia pw. Świętej Barbary w Świętem (2026); w tym samym katalogu wpis parafii w Łasinie i dekanatu łasińskiego.
2. Parafia św. Barbary w Świętem - strona parafii, ogłoszenia z 25.10.2026.
3. Narodowy Instytut Dziedzictwa - zabytek.pl, rejestr zabytków województwa kujawsko-pomorskiego (2026).
4. D. Galanciak, „Kapłani - męczennicy dekanatu łasińskiego z czasów II wojny światowej”, Studia Gdańskie t. XLVI (2020), DOI 10.26142/stgd-2020-010.
5. Jan Paweł II, list apostolski motu proprio Spes aedificandi, 1999.
6. Kościół św. Barbary w Świętem - Wikipedia (dostęp 2026).
7. Ks. St. Kardasz (red.), Diecezja Toruńska - historia i teraźniejszość, t. 12 - Dekanat Łasiński, Toruń 1997.
8. Jakub de Voragine, Złota legenda, wyd. pol. Pax, Warszawa 1983.
9. Katechizm Kościoła Katolickiego, Pallottinum, Poznań 1994 (nr 828, 956-957, 2116).
10. Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 374 § 2.