Łasin - miasto, w którego gminie leży Święte, historia i zabytki

Opracowanie: Halina Borowska · aktualizacja 2.11.2026

W tym tekście

Łasin w skrócie: miasto, w którego gminie leży Święte

Łasin to małe miasto w powiecie grudziądzkim w województwie kujawsko-pomorskim. Jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej, do której należy wieś Święte z drewnianym kościołem św. Barbary z 1723 r. Kościół jest w rejestrze zabytków pod nr A/413 od 5.08.1961 r. Łasin jest też siedzibą dekanatu łasińskiego w diecezji toruńskiej.

Po ziemi chełmińskiej jeżdżę za drewnianymi kościołami od ponad dwudziestu lat i Łasin zawsze traktuję tak samo: jako punkt startu. Tu się tankuje, tu kupuje się wodę i coś do kanapek, a stąd zjeżdża się na boczne drogi. Potem, za polami, widać już zrębową bryłę kościoła w Świętem. Poniżej zbieram to, co o Łasinie i jego okolicy da się powiedzieć rzetelnie, ze wskazaniem źródeł.

Gdzie leży Łasin?

Łasin leży w powiecie grudziądzkim w województwie kujawsko-pomorskim, przy jego północno-wschodniej granicy, na historycznej Ziemi Chełmińskiej. Jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej Łasin. W tej gminie, we wsi Święte, stoi drewniany kościół św. Barbary o współrzędnych 53°31'50,1"N, 19°11'12,9"E (według hasła o kościele w Wikipedii, stan na październik 2026).

W jakim powiecie i województwie jest Łasin?

Łasin jest w powiecie grudziądzkim, w województwie kujawsko-pomorskim. Dane o podziale administracyjnym i liczbie ludności publikuje GUS w Banku Danych Lokalnych. Gmina Łasin ma tam osobną kartotekę z danymi dla miasta i dla obszaru wiejskiego.

• Województwo - kujawsko-pomorskie, przy północno-wschodnim skraju regionu.
• Powiat - grudziądzki, z siedzibą w Grudziądzu.
• Gmina - Łasin, gmina miejsko-wiejska: miasto i sołectwa wiejskie.
• Region historyczny - Ziemia Chełmińska, w średniowieczu w granicach państwa zakonu krzyżackiego.

Jak dojechać do Łasina z Grudziądza?

Najpierw wyznacz trasę w Geoportalu albo w zwykłej nawigacji, a dopiero potem planuj postoje. Z Grudziądza do Łasina jedzie się drogami powiatu grudziądzkiego. Rozkłady autobusów się zmieniają, więc aktualny rozkład sprawdź na stronie przewoźnika w dniu wyjazdu.

Gdzie dokładnie stoi kościół w Świętem?

Kościół św. Barbary stoi we wsi Święte pod adresem Święte 16, 86-320 Łasin, w punkcie 53°31'50,1"N, 19°11'12,9"E. Jeśli wkleisz współrzędne do nawigacji, nie będziesz krążyć po wsi.

Gmina Łasin: miasto i wsie dookoła

Gmina Łasin to gmina miejsko-wiejska w powiecie grudziądzkim, złożona z miasta Łasin i sołectw wiejskich. Jedną z jej wsi jest Święte (niem. Schwenten). Według Narodowego Spisu Powszechnego z 2011 r. mieszkało w nim ok. 223 osób. Święte jest siedzibą parafii św. Barbary, do której należy kilkanaście okolicznych miejscowości.

Święte jako wieś gminy Łasin

Święte to niewielka wieś, ale z długą historią. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1298 r., a w dokumentach nazwa pojawia się też jako Swenten (1414) i Swyathe (1495). Te daty podaje monografia „Dekanat Łasiński” pod red. ks. St. Kardasza (Toruń 1997), którą streszczała dawna strona parafii.

• Nazwa niemiecka - Schwenten, przydaje się przy szukaniu wsi na dawnych mapach i w starych dokumentach.
• Liczba mieszkańców - ok. 223 osoby według NSP 2011 (za Wikipedią, hasło o wsi).
• Adres kościoła - Święte 16, 86-320 Łasin, według katalogu Diecezji Toruńskiej.
• Zespół dworski - dwór jest w rejestrze zabytków pod nr 595 (28.03.1990), a park z pocz. XIX w. i relikty cmentarza pod nr 527 (24.04.1987).

Wsie parafii Święte: Tymawa, Plesewo, Krzywka i inne

Według strony parafii do parafii w Świętem należą Donowo, Goczałki, Huta, Kozłowo, Krzywka, Łasinka, Osówko, Partęczyny, Wielka Tymawa, Wałdówko i samo Święte. Katalog Diecezji Toruńskiej wymienia dodatkowo Plesewo, a nie podaje Donowa i Wałdówka. Położenie tych miejscowości pokazuję w tekście wsie parafii Święte na mapie gminy Łasin.

Czy granice parafii pokrywają się z granicami gminy?

Nie zawsze. Parafia jest jednostką kościelną, a sołectwo i gmina są jednostkami samorządu. Ich granice wyznaczano w innym czasie i z innych powodów.

Jaki kod pocztowy ma Łasin?

Łasin ma kod pocztowy 86-320. Pod tym kodem katalog Diecezji Toruńskiej podaje adres parafii w Świętem: Święte 16, 86-320 Łasin. Niektóre źródła podają jednak dla Świętego kod 86-343 Plesewo. O kodzie dla konkretnej wsi rozstrzyga oficjalna wyszukiwarka kodów Poczty Polskiej (dane sprawdzone: październik 2026).

Jaki kod pocztowy ma Święte?

W korespondencji parafii Święte ma kod 86-320 Łasin, tak jak w katalogu diecezji i w zakładce kontaktowej strony parafii. Wikipedia w haśle o parafii podaje 86-343 Plesewo. Różnica wynika najczęściej z tego, że kod pocztowy zależy od placówki, która doręcza listy, a nie od gminy.

Źródło	Kod dla adresu Święte 16	Uwagi
Katalog Diecezji Toruńskiej (diecezja-torun.pl)	86-320 Łasin	Stan z października 2026
Wikipedia, hasło o parafii	86-343 Plesewo	Kod placówki w Plesewie
Wyszukiwarka Poczty Polskiej	podaje kod dla konkretnej ulicy lub wsi	Na tym źródle opieraj się przy wysyłce

Jak sprawdzić kod pocztowy dla wsi w gminie Łasin?

W oficjalnej wyszukiwarce kodów Poczty Polskiej wystarczą cztery kroki:

1. Wejdź na stronę wyszukiwarki kodów pocztowych Poczty Polskiej.
2. Wpisz nazwę miejscowości, np. Święte, i wybierz z listy wieś w gminie Łasin w powiecie grudziądzkim. Wsi o tej nazwie jest w Polsce kilka.
3. Jeśli we wsi nie ma ulic, sprawdź numer domu, np. 16 dla kościoła.
4. Porównaj wynik z adresem podanym przez odbiorcę. Jeśli się różnią, zapytaj go, jakiego kodu używa na co dzień.

Historia Łasina w skrócie: od Krzyżaków do dziś

Historia Łasina to część dziejów Ziemi Chełmińskiej. Najpierw było państwo zakonu krzyżackiego i komturia radzyńska, potem wojna trzynastoletnia (1454-1466), zabory, powrót do Polski po 1920 r. i okupacja w 1939 r. Datę lokacji i nadania praw miejskich Łasinowi podaje Słownik geograficzny Królestwa Polskiego (t. V, 1884) w haśle „Łasin”. Odsyłam do niego, zamiast podawać ją z pamięci.

O samym mieście piszę osobno w tekście historia Łasina od osady krzyżackiej. Tutaj trzymam się dat dobrze udokumentowanych dla sąsiedniego Świętego.

Łasin na Ziemi Chełmińskiej i w państwie zakonnym

W 1298 r. Święte pojawia się w źródłach jako dobra rycerskie Arnolda de Wladow w granicach komturii radzyńskiej. Około 1300 r. Krzyżacy założyli tu parafię (według Galanciaka, UKSW 2020). Kościół parafialny wspominają źródła z 1366 r.

• 1298 - pierwsza wzmianka o dobrach rodziny de Wladow w komturii radzyńskiej.
• 1366 - w źródłach pojawia się kościół parafialny w Świętem.
• 1414 - w wojnie polsko-krzyżackiej spłonął dwór Kuzna z Władówka w Świętem.
• 1422-1441 - wielki mistrz Paweł Russdorf nadaje część dóbr na prawie chełmińskim, a pleban dostaje 4 łany.
• 1454-1466 - wojna trzynastoletnia niszczy pierwotny kościół i parafia podupada.
• 1723 - właściciel wsi Wacław Kozłowski funduje obecny drewniany kościół.

Granica z 1920 roku: parafia przecięta wpół

Po traktacie wersalskim granica polsko-niemiecka przeszła tuż obok Świętego. Mała Tymawa, Wałdowo i osada Niemca z Krzywki zostały po stronie niemieckiej. Proboszczem był wtedy ks. Józef Czubek. Objął parafię 30 lipca 1917 r., działał w Radzie Ludowej, a w grudniu 1918 r. był posłem na Sejm Dzielnicowy w Poznaniu.

Co działo się w Łasinie w 1939 roku?

Jesienią 1939 r. w Łasinie więziono m.in. proboszcza Świętego, ks. Leona Gregorkiewicza. Aresztowano go 27 października 1939 r. i więziono w Łasinie, Grudziądzu i Chełmnie. W listopadzie 1939 r. został zamordowany w Klamrach koło Chełmna. Tego samego dnia co ks. Gregorkiewicza aresztowano Konstantego Szafrę, dawnego kierownika szkoły w Świętem.

Parafraza: ks. Leon Gregorkiewicz, proboszcz w Świętem od 1928 r., został aresztowany przez Selbstschutz 27 października 1939 r. i zginął w Klamrach koło Chełmna. J. Sziling podaje datę 20 listopada 1939 r.

D. Galanciak, Kapłani - męczennicy dekanatu łasińskiego z czasów II wojny światowej, Studia Gdańskie t. XLVI, UKSW 2020

Z czego słynie Łasin?

Łasin jest przede wszystkim siedzibą dekanatu łasińskiego i głównym miastem okolicy, w której przetrwał drewniany kościół św. Barbary w Świętem z 1723 r. (rejestr zabytków A/413, wpis 5.08.1961). W samym mieście głównym zabytkiem sakralnym jest kościół parafialny św. Katarzyny. Które obiekty są dziś chronione, pokazuje rejestr Narodowego Instytutu Dziedzictwa.

Zabytki Łasina: kościół, układ miasta, cmentarz

Zwiedzanie Łasina zawsze zaczynam od kościoła św. Katarzyny. Jego historię i wnętrze opisuję w tekście parafia św. Katarzyny w Łasinie. Czy historyczny układ ulic i rynku albo inne miejsca w mieście są chronione, sprawdzisz w serwisie zabytek.pl, wpisując nazwę miejscowości.

• Kościół św. Katarzyny - kościół parafialny w Łasinie. Kościoły tego wezwania są też w innych miastach regionu, więc łatwo je pomylić.
• Układ miasta - rynek i okoliczne ulice najlepiej obejść pieszo, a to, czy są chronione, sprawdzisz w rejestrze NID.
• Cmentarz - groby, które łączą Łasin i Święte, opisuję w tekście cmentarz w Łasinie i cmentarz przykościelny w Świętem.

Zabytki gminy Łasin poza miastem: kościół i dwór w Świętem

W samym Świętem w rejestrze zabytków są trzy pozycje. Zestawiam je w tabeli za Wikipedią (hasła o wsi i o kościele), która powołuje się na rejestr zabytków nieruchomych województwa kujawsko-pomorskiego.

Obiekt w Świętem	Nr rejestru	Data wpisu	Co zobaczysz
Kościół św. Barbary	A/413	5.08.1961	Drewniany kościół zrębowy z 1723 r., kryty gontem, z wieżyczką na sygnaturkę
Dwór	595	28.03.1990	Część zespołu dworskiego we wsi
Park i relikty cmentarza	527	24.04.1987	Park z początku XIX w.

Czy kościół w Świętem jest największym drewnianym kościołem w Polsce?

Nie da się tego potwierdzić. Dawna strona parafii z 2024 r. nazywała go największym drewnianym kościołem w okolicy i „jednym z największych w Polsce”. Żadne niezależne źródło tego jednak nie podaje, a w dostępnych opisach nie ma nawet wymiarów budynku. Pewne jest tyle, że to duży, jednonawowy kościół zrębowy.

Łasin i Święte: dekanat łasiński i wspólna historia

Łasin jest siedzibą dekanatu łasińskiego. Od 25 marca 1992 r. dekanat należy do diecezji toruńskiej, utworzonej bullą Totus Tuus Poloniae Populus. Wcześniej ten teren leżał w diecezji chełmińskiej. Łasin i Święte łączy długa historia: 13 lipca 1738 r. dziekan łasiński ks. Ludwik Dittmar poświęcił drewniany kościół w Świętem pod wezwaniem św. Barbary.

Do jakiej diecezji należy Łasin?

Łasin należy do diecezji toruńskiej, w której od 1992 r. jest dekanat łasiński. Diecezja Toruńska prowadzi na swojej stronie katalog parafii. Tam najprościej sprawdzić, jakie parafie są dziś w dekanacie, i znaleźć ich dane kontaktowe.

Czy Święte jest w dekanacie łasińskim?

Tak, dziś parafia św. Barbary w Świętem należy do dekanatu łasińskiego (rejon grudziądzki). W latach 1945-1993 Święte było jednak kuracją przy parafii Zawda-Jankowice w dekanacie grudziądzkim. Do 1953 r. posługiwał tu m.in. ks. Boniecki z Szynwałdu.

• Ok. 1300 - Krzyżacy zakładają parafię (Galanciak, UKSW 2020).
• 13 VII 1738 - dziekan łasiński ks. Ludwik Dittmar poświęca kościół.
• 1917-1928 - proboszczem jest ks. Józef Czubek, który potem przechodzi do Jabłonowa.
• 1928-1939 - proboszczem jest ks. Leon Gregorkiewicz, zamordowany w 1939 r.
• 1945-1993 - Święte jest kuracją przy parafii Zawda-Jankowice.
• Od 25 III 1992 - dekanat łasiński należy do diecezji toruńskiej.

Monografia dekanatu jako podstawa historii Świętego

Większość dat przytoczonych wyżej pochodzi z jednej książki. Wracam do niej przy każdym tekście o tej okolicy. Więcej o niej piszę w tekście monografia ks. Kardasza „Dekanat Łasiński”.

Parafraza: pierwsza wzmianka o Świętem pochodzi z 1298 r., kiedy były to dobra rycerskie Arnolda de Wladow w granicach komturii radzyńskiej. Pierwotny kościół zniszczyła wojna trzynastoletnia, a obecny ufundował w 1723 r. Wacław Kozłowski.

Diecezja Toruńska - historia i teraźniejszość, t. 12 - Dekanat Łasiński, red. ks. St. Kardasz, Toruń 1997

Jak zaplanować wycieczkę Łasin - Święte?

Wycieczkę Łasin - Święte najprościej zaplanować w trzech krokach. Najpierw obejdź centrum Łasina z kościołem św. Katarzyny. Potem pojedź do Świętego (Święte 16) i obejrzyj kościół z zewnątrz, a wnętrze zobacz przy okazji Mszy. Według ogłoszeń parafii z 25.10.2026 niedzielne Msze w Świętem są o 8:00 i 11:00.

Trasa krok po kroku: od Łasina do Świętego

1. Zacznij w Łasinie od kościoła św. Katarzyny i krótkiego spaceru po centrum.
2. Wpisz do nawigacji współrzędne 53°31'50,1"N, 19°11'12,9"E albo adres Święte 16.
3. W Świętem obejdź kościół dookoła. Z każdej strony bryła wygląda inaczej, a gont najlepiej widać przy świetle padającym z boku.
4. Wejdź na cmentarz przykościelny i znajdź dzwonnicę.
5. Przy wejściu do kościoła zatrzymaj się przy grobie ks. Roberta Nowakowskiego (1828-1891), z metalowym krzyżem i napisem po niemiecku.
6. Jeśli trafisz na Mszę, po jej zakończeniu spokojnie obejrzyj ołtarze, chrzcielnicę i tablicę ks. Gregorkiewicza w kruchcie.

Co zobaczyć przy kościele w Świętem?

Przy kościele najbardziej rzuca się w oczy czworoboczna wieżyczka na sygnaturkę z gontowym daszkiem w kształcie namiotu. Od frontu jest kruchta, a prezbiterium ma trójboczne zamknięcie i dwie zakrystie po bokach. Tak opisuje bryłę kościoła Wikipedia.

• Dach dwukalenicowy - kryty gontem, który gruntownie wymieniono w latach 90. XX w.
• Cmentarz przykościelny - otacza kościół i stoi na nim dzwonnica.
• Grób ks. Nowakowskiego - przy wejściu, z napisem po niemiecku, który przypomina, że to tereny pograniczne.
• Tablica w kruchcie - upamiętnia ks. Leona Gregorkiewicza.

Jak sprawdzić aktualne godziny Mszy w Świętem?

Aktualne godziny Mszy znajdziesz w ogłoszeniach na stronie parafii swiete.diecezja-torun.pl. Według ogłoszeń z 25.10.2026 w niedziele Msze są o 8:00 w Świętem, o 9:30 w kaplicy w Tymawie i o 11:00 (suma) w Świętem. W dni powszednie Msza jest o 17:00, a w sobotę o 16:00. Spowiedź w dni powszednie jest 20 minut przed Mszą.

Godziny Mszy już się tu zmieniały (w 2012 r. było 7:45, 9:15 i 11:00), więc przed wyjazdem zajrzyj do najnowszych ogłoszeń. W kościele trzymam się kilku zasad:

• W czasie Mszy nie robię zdjęć i nie chodzę po kościele.
• Zdjęcia robię przed Mszą albo po niej, bez lampy błyskowej.
• Ubieram się tak, żeby nie urazić parafian, nawet w upał.
• Rozmawiam dopiero na zewnątrz. Jeśli chcę zobaczyć wnętrze poza Mszą, pytam w biurze parafialnym, które w dni powszednie działa po Mszy.

Gdzie sprawdzić sprawy urzędowe gminy Łasin?

Sprawy urzędowe gminy Łasin sprawdzisz w Biuletynie Informacji Publicznej gminy i na oficjalnej stronie Urzędu Miejskiego w Łasinie. Godzin pracy urzędu tu nie podaję, bo się zmieniają.

Najczęściej zadawane pytania

Ile Łasin ma mieszkańców?

Aktualną liczbę mieszkańców Łasina podaje GUS w Banku Danych Lokalnych, według stanu na koniec roku. Liczba dla samego miasta jest wyraźnie inna niż dla całej gminy miejsko-wiejskiej, więc zwracaj uwagę, której dotyczy. Dla porównania: we wsi Święte według spisu z 2011 r. mieszkało ok. 223 osób.

Jakie są najnowsze wiadomości o Łasinie?

Najnowsze komunikaty gminy publikuje Urząd Miejski w Łasinie na swojej stronie i w BIP. Sprawy parafii w Świętem znajdziesz w cotygodniowych ogłoszeniach na swiete.diecezja-torun.pl.

Kto jest proboszczem parafii w Świętem?

Według katalogu Diecezji Toruńskiej proboszczem parafii św. Barbary w Świętem jest ks. Wojciech Wierzbicki. Intencje, dokumenty i inne sprawy parafialne załatwia się w biurze parafialnym. Według strony parafii biuro działa w dni powszednie zaraz po Mszy.

Kiedy przypadają odpusty w Świętem?

Parafia ma dwa odpusty: św. Barbary, której wspomnienie przypada 4 grudnia, i Matki Bożej Szkaplerznej, której święto przypada 16 lipca. Według katalogu diecezji oba obchodzi się w niedzielę przed tą datą albo po niej. Dokładny dzień w danym roku podają ogłoszenia parafialne.

Czym różni się Święte koło Łasina od innych wsi o tej nazwie?

Wsi o nazwie Święte jest w Polsce kilka, dlatego w wyszukiwarce dopisuj powiat grudziądzki albo gminę Łasin. To Święte ma drewniany kościół św. Barbary z 1723 r. i niemiecką nazwę Schwenten. Tak samo postępuj w wyszukiwarce kodów pocztowych.

Źródła i literatura

1. Diecezja Toruńska - historia i teraźniejszość, t. 12 - Dekanat Łasiński, red. ks. St. Kardasz, Toruń 1997.
2. D. Galanciak, Kapłani - męczennicy dekanatu łasińskiego z czasów II wojny światowej, Studia Gdańskie t. XLVI (2020), DOI 10.26142/stgd-2020-010, Studia Gdańskie, UKSW.
3. Diecezja Toruńska - katalog parafii: Parafia pw. Świętej Barbary w Świętem (2026).
4. Parafia św. Barbary w Świętem - strona parafii, ogłoszenia z 25.10.2026.
5. GUS, Bank Danych Lokalnych - gmina Łasin (2026).
6. Narodowy Instytut Dziedzictwa - rejestr zabytków, zabytek.pl (2026).
7. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. V, hasło „Łasin” (1884).
8. Wikipedia: Kościół św. Barbary w Świętem (stan na październik 2026).
9. Wikipedia: Święte (powiat grudziądzki) (stan na październik 2026).
10. Wikipedia: Parafia św. Barbary w Świętem (stan na październik 2026).
11. Zdjęcie wyróżniające: Krzyo, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons, strona pliku.