Matka Boża Nieustającej Pomocy - ikona i patronat diecezji toruńskiej

Opracowanie: · aktualizacja

W tym tekście

Matka Boża Nieustającej Pomocy - co przedstawia ikona?

Ikona Matki Bożej Nieustającej Pomocy przedstawia Maryję z Dzieciątkiem, dwóch archaniołów i znaki Męki Chrystusa. Jej oryginał znajduje się w kościele św. Alfonsa przy Via Merulana w Rzymie, a Matka Boża Nieustającej Pomocy jest patronką diecezji toruńskiej, utworzonej 25 marca 1992 roku.

Ten wizerunek można spotkać w kościołach, domowych kątach modlitwy i na medalikach. Nie jest jednak obrazem jednej tylko prywatnej pobożności. Każdy detal ikony prowadzi do osoby Jezusa Chrystusa: Jego Wcielenia, Męki i zmartwychwstania. Jako autorka niezależnego serwisu o drewnianych kościołach Pomorza opisuję ją przez źródła Kościoła, historię obrazu oraz lokalny kontekst Świętego.

  • Maryja - na ikonie trzyma Jezusa i zwraca wzrok ku osobie patrzącej na obraz.
  • Dzieciątko Jezus - dostrzega znaki przyszłej Męki i szuka dłoni Matki.
  • Archanioł Michał - przynosi narzędzia Męki związane z ukrzyżowaniem Chrystusa.
  • Archanioł Gabriel - ukazuje krzyż i gwoździe jako znaki Paschy.
  • Złote tło - w tradycyjnym języku ikon wskazuje na rzeczywistość Bożą, nie na ziemski pejzaż.

Kim jest Matka Boża?

Matka Boża to Maryja z Nazaretu, Matka Jezusa Chrystusa, nazywana przez Kościół Bogurodzicą - Theotokos. Tytuł ten wyraża wiarę, że Jezus jest prawdziwym Bogiem i prawdziwym człowiekiem, a nie że Maryja jest źródłem Boskości. Katechizm Kościoła Katolickiego odwołuje się tu do Soboru Efeskiego z 431 roku (KKK 495).

Dlaczego Maryję nazywa się Bogurodzicą?

Maryję nazywa się Bogurodzicą, ponieważ urodziła Jezusa Chrystusa, Syna Bożego, który przyjął ludzką naturę. To tytuł chrystologiczny: mówi najpierw o tym, kim jest Chrystus, a potem o miejscu Maryi w historii zbawienia.

Ewangelia według św. Łukasza opisuje zwiastowanie i zgodę Maryi na słowa anioła: „Niech mi się stanie według twego słowa” (Łk 1,38, Biblia Tysiąclecia). Sobór Watykański II umieścił naukę o Maryi w konstytucji o Kościele, a nie w osobnym dokumencie, pokazując jej więź z Chrystusem i wspólnotą wierzących.

  • Bogurodzica - tytuł potwierdza, że Jezus Chrystus jest jedną Osobą Boską.
  • Matka Chrystusa - Maryja jest związana z ziemskim życiem Jezusa od zwiastowania po krzyż.
  • Matka Kościoła - Kościół odnosi ten tytuł do sceny spod krzyża i do swojej tradycji wiary.
  • Nieustająca Pomoc - to wezwanie maryjne związane z konkretną ikoną, a nie imię odrębnej postaci.

Czy cześć Maryi jest uwielbieniem Boga?

Nie, cześć oddawana Maryi nie jest uwielbieniem należnym tylko Bogu. KKK 971 wyjaśnia, że kult maryjny ma charakter szczególny, ale zasadniczo różni się od adoracji Boga w Trójcy Jedynego.

W praktyce modlitwa maryjna nie zatrzymuje się na obrazie ani na osobie Maryi. Katolik zwraca się do niej z prośbą o wstawiennictwo, tak jak prosi o modlitwę drugiego człowieka. Źródłem zbawienia pozostaje Chrystus.

Maryja „zjednoczona najściślej i nierozerwalnie ze swoim Synem” pozostaje obecna w tajemnicy Chrystusa i Kościoła. - Sobór Watykański II, Lumen gentium, rozdział VIII, 1964

Jak scena pod krzyżem pomaga rozumieć tytuł Matki Kościoła?

Scena pod krzyżem pokazuje Maryję przy Jezusie oraz ucznia, którego Jezus powierza Matce i Matce powierza ucznia. Ewangelia Jana opisuje to w J 19,25-27, a Kościół odczytuje tę scenę jako ważne źródło duchowego macierzyństwa Maryi wobec wierzących.

Nie jest to dodatkowa Ewangelia ani odrębna droga do Boga. To język relacji: chrześcijanin modli się w Kościele, pamiętając, że Maryja jest uczennicą Chrystusa i wzorem słuchania słowa Bożego.

  • J 19,25-27 - wskazuje Maryję stojącą przy krzyżu Jezusa.
  • Uczeń umiłowany - w tradycji kościelnej oznacza także wspólnotę uczniów Chrystusa.
  • Matka Kościoła - tytuł objaśniany przez KKK 963-970.
  • Wstawiennictwo - nie zastępuje jedynego pośrednictwa Jezusa Chrystusa.

Jak wygląda wizerunek Matki Bożej Nieustającej Pomocy?

Wizerunek Matki Bożej Nieustającej Pomocy to bizantyjska ikona pasyjna na złotym tle. Maryja trzyma Dzieciątko na lewym ramieniu, patrzy ku widzowi, a po bokach stoją archaniołowie Michał i Gabriel z narzędziami Męki. Ten układ łączy macierzyństwo Maryi z zapowiedzią Paschy Chrystusa.

Co trzymają Archanioł Michał i Archanioł Gabriel?

Archanioł Michał ukazuje włócznię, gąbkę i naczynie z octem, a Archanioł Gabriel krzyż oraz gwoździe. Są to znaki Męki Jezusa, odsyłające do opisów ewangelicznych i do chrześcijańskiego rozumienia krzyża.

Na ikonie aniołowie nie są dekoracją. Dzieciątko odwraca się ku nim, a Jego ruch sprawia wrażenie nagłego niepokoju. W tradycyjnej interpretacji obraz mówi równocześnie o lęku dziecka i o zaufaniu do Matki.

  • Włócznia - przypomina o ranie boku Chrystusa opisanej w Ewangelii Jana.
  • Gąbka - przywołuje scenę podania octu podczas ukrzyżowania.
  • Naczynie z octem - jest elementem tradycyjnego przedstawienia Męki.
  • Krzyż - wskazuje na śmierć Jezusa i jej znaczenie dla wiary chrześcijańskiej.
  • Gwoździe - odnoszą się do ukrzyżowania, a nie do magicznego znaczenia obrazu.

Dlaczego Jezusowi spada sandał?

Spadający sandał Jezusa jest tradycyjnie odczytywany jako znak gwałtownego poruszenia Dzieciątka na widok narzędzi Męki. Nie stanowi osobnego dogmatu ani historycznego szczegółu z Ewangelii, lecz należy do symbolicznego języka ikony.

Mały szczegół porządkuje cały obraz. Jezus chwyta prawą dłoń Maryi, a ręce Matki nie zamykają Go w geście posiadania. Wskazują raczej na bliskość, ochronę i prowadzenie ku Chrystusowi.

  • Sandał - symbolicznie podkreśla dziecięcy ruch i ludzki wymiar Jezusa.
  • Dłoń Maryi - jest punktem schronienia Dzieciątka w kompozycji obrazu.
  • Spojrzenie Maryi - kieruje uwagę osoby modlącej się poza samą scenę.
  • Zwrot Jezusa ku aniołom - wiąże dzieciństwo Chrystusa z przyszłą Paschą.

Co oznaczają greckie litery i złote tło ikony?

Greckie litery na ikonie identyfikują przedstawione osoby: MP ΘΥ oznacza Matkę Boga, a IC XC - Jezusa Chrystusa. Złote tło jest tradycyjnym znakiem światła Bożego, a nie opisem konkretnego miejsca lub pory dnia.

Maryja nosi maforion, czyli okrywającą głowę i ramiona szatę. Czerwień, błękit oraz gwiazda na szacie bywają objaśniane jako tradycyjna lektura ikonograficzna. Nie należy przekształcać tych odczytań w ścisłe definicje doktrynalne.

Element ikony Znaczenie w tradycyjnej lekturze
MP ΘΥ Skrót grecki wskazujący Maryję jako Matkę Boga.
IC XC Skrót grecki oznaczający Jezusa Chrystusa.
Złote tło Znak Bożej rzeczywistości i światła, nie realistyczne niebo.
Maforion Maryi Szata rozpoznawalna w tradycji ikonograficznej Wschodu.
Gwiazda Motyw wiązany w tradycji z dziewictwem Maryi.

Skąd pochodzi ikona i gdzie jest oryginał?

Według tradycji przekazywanej przez redemptorystów ikona Matki Bożej Nieustającej Pomocy pochodzi z Krety i trafiła do Rzymu pod koniec XV wieku. Oryginał znajduje się dziś nad ołtarzem głównym kościoła św. Alfonsa przy Via Merulana, gdzie opiekuje się nim Zgromadzenie Najświętszego Odkupiciela.

Jaką drogę przeszła ikona z Krety do Rzymu?

Tradycja łączy obraz z Kretą, a następnie z Rzymem i dawnym kościołem św. Mateusza. Po zniszczeniu tej świątyni pod koniec XVIII wieku ikona na dłuższy czas zniknęła z publicznego kultu.

Historia ta wymaga ostrożności, ponieważ część przekazów zachowała się w tradycji redemptorystów, nie w pełnym ciągu średniowiecznych dokumentów. Najpewniejszy pozostaje obecny fakt: oryginał jest czczony w rzymskim kościele św. Alfonsa.

  • Kreta - tradycyjnie wskazywane miejsce pochodzenia obrazu.
  • Rzym - miasto, do którego ikona trafiła pod koniec XV wieku.
  • Kościół św. Mateusza - dawne miejsce związane z kultem ikony.
  • Via Merulana - ulica rzymska, przy której stoi kościół św. Alfonsa.

Co zrobił Pius IX w 1866 roku?

Pius IX w 1866 roku powierzył ikonę redemptorystom, czyli Zgromadzeniu Najświętszego Odkupiciela. Od tego czasu zakonnicy opiekują się oryginałem w kościele św. Alfonsa i rozpowszechniają jego kopie na świecie.

Wizerunek obecny w parafialnej kaplicy lub domu nie jest „gorszy” dlatego, że nie stanowi rzymskiego oryginału. Szacunek religijny odnosi się do osoby przedstawionej, a nie do samej deski, farby czy druku. Takie rozumienie obrazów wyjaśnia KKK 1159-1162.

  • Pius IX - papież, który przekazał ikonę redemptorystom w 1866 roku.
  • Redemptoryści - zgromadzenie założone przez św. Alfonsa Liguoriego.
  • Kościół św. Alfonsa - miejsce przechowywania oryginału ikony w Rzymie.
  • 27 czerwca - wspomnienie Matki Bożej Nieustającej Pomocy obchodzone szczególnie w tradycji redemptorystów.

Dlaczego Matka Boża Nieustającej Pomocy jest patronką diecezji toruńskiej?

Matka Boża Nieustającej Pomocy jest patronką diecezji toruńskiej, do której należy dekanat łasiński i parafia św. Barbary w Świętem. Diecezja toruńska powstała 25 marca 1992 roku na mocy bulli Totus Tuus Poloniae Populus Jana Pawła II, obejmując między innymi obszary dawnej diecezji chełmińskiej.

Co oznacza patronat diecezji w praktyce?

Patronat diecezji oznacza, że dana wspólnota szczególnie powierza się wstawiennictwu patronki w modlitwie i liturgicznym wspomnieniu. Nie oznacza zastąpienia patronów parafii, miejscowych świętych ani lokalnych wezwań kościołów.

W Świętem patronką kościoła i parafii pozostaje św. Barbara. W drewnianym kościele z 1723 roku główny ołtarz jest poświęcony właśnie jej, a boczny ołtarz wiąże się z Matką Bożą Szkaplerzną. Dostępne źródła nie potwierdzają obecności osobnego wizerunku Matki Bożej Nieustającej Pomocy w tym kościele.

  • Diecezja toruńska - wspólnota kościelna utworzona w 1992 roku.
  • Dekanat łasiński - jednostka diecezjalna obejmująca między innymi Święte.
  • Kościół św. Barbary w Świętem - drewniana świątynia z 1723 roku.
  • Św. Barbara - patronka miejscowej parafii i głównego ołtarza.

Jak poznać historię diecezji toruńskiej?

Historię diecezji toruńskiej najlepiej czytać od bulli z 25 marca 1992 roku, która określiła jej powstanie i granice. Pomocne są materiały diecezjalne oraz historia diecezji toruńskiej od 1992 roku.

Warto odróżniać diecezję toruńską od historycznej diecezji chełmińskiej, a także od sąsiednich struktur kościelnych. Kontekst regionalny rozwija tekst o diecezji pelplińskiej, sąsiadce diecezji toruńskiej.

  • 25 marca 1992 roku - data utworzenia diecezji toruńskiej.
  • Totus Tuus Poloniae Populus - bulla Jana Pawła II dotycząca reorganizacji struktur kościelnych w Polsce.
  • Diecezja chełmińska - historyczny punkt odniesienia dla części terenów diecezji toruńskiej.
  • Biskup toruński - pełni posługę pasterską wobec diecezji, nie wobec pojedynczej parafii jako jej proboszcz.

Więcej o tej funkcji wyjaśnia tekst biskup toruński i zarządzanie diecezją.

Jaka jest modlitwa do Matki Bożej Nieustającej Pomocy?

Modlitwa do Matki Bożej Nieustającej Pomocy może zacząć się od prostego zwrócenia się do Boga przez wstawiennictwo Maryi, od modlitwy „Zdrowaś Maryjo” albo „Pod Twoją obronę”. Nie jest techniką gwarantującą określony skutek, lecz aktem zaufania i prośby powierzanej Bogu.

Jak modlić się przed ikoną w domu?

Modlitwę przed ikoną najlepiej rozpocząć od chwili ciszy, znaku krzyża i nazwania konkretnej intencji. Można następnie odmówić „Zdrowaś Maryjo”, przeczytać krótki fragment Ewangelii i zakończyć własnymi słowami.

Domowy obraz może pomagać w skupieniu, ale sam nie działa jak talizman. KKK 2673-2679 przypomina, że modlitwa w komunii z Maryją prowadzi do Chrystusa.

  1. Uczyń znak krzyża - rozpocznij modlitwę świadomie, bez pośpiechu.
  2. Nazwij intencję - powiedz krótko, za kogo lub za co prosisz.
  3. Odmów modlitwę - wybierz „Zdrowaś Maryjo”, „Pod Twoją obronę” albo zatwierdzony tekst nowenny.
  4. Przeczytaj Ewangelię - dobrym wyborem jest Łk 1,26-38 lub J 19,25-27.
  5. Zakończ własnymi słowami - powierz Bogu sprawę bez żądania konkretnego rezultatu.

Kiedy odbywa się nowenna nieustająca?

Nowenna nieustająca zwykle odbywa się w środę, często przed Mszą świętą, lecz dokładna godzina i częstotliwość zależą od parafii. Wspólne nabożeństwo rozwinęło się w XX wieku szczególnie w środowiskach redemptorystów.

W czasie nowenny wierni proszą o pomoc, dziękują za otrzymane dobro i modlą się za innych. Nie ma obowiązku przystąpienia do niej w jednej konkretnej świątyni. Osobom szukającym układu nabożeństwa przyda się tekst nowenna do Matki Bożej Nieustającej Pomocy krok po kroku.

  • Środa - najczęstszy dzień wspólnej nowenny w polskich parafiach.
  • Modlitwa prywatna - może odbywać się w domu i nie wymaga specjalnego przedmiotu.
  • Tekst zatwierdzony - warto korzystać z modlitewnika lub materiałów przygotowanych przez redemptorystów.
  • Intencja - może dotyczyć własnej sprawy, bliskich albo wspólnoty.

Czy medalik i świadectwa łask działają same z siebie?

Nie, medalik Matki Bożej Nieustającej Pomocy nie działa sam z siebie, a Kościół nie traktuje go jak talizmanu. Jest sakramentalium, czyli znakiem pobożności, który ma wspierać modlitwę i wiarę. KKK 1667-1673 wyjaśnia sens sakramentaliów oraz błogosławieństw.

Co oznacza medalik z ikoną?

Medalik z ikoną oznacza osobistą pamiątkę wiary i może przypominać o modlitwie oraz o zaufaniu Bogu. Można poprosić kapłana o jego poświęcenie, lecz poświęcenie nie zmienia metalowego przedmiotu w gwarancję powodzenia.

Najważniejsza pozostaje relacja z Bogiem wyrażona w modlitwie, sakramentach i codziennych decyzjach. Obraz, medalik czy świeca mogą pomagać w skupieniu, ale nie zastępują życia chrześcijańskiego.

  • Medalik - jest znakiem pobożności, nie amuletem.
  • Poświęcenie - jest modlitwą Kościoła, a nie rytuałem zapewniającym skutek.
  • Ikona - kieruje uwagę ku Chrystusowi przez przedstawienie Maryi i Jezusa.
  • Świadectwo łaski - pozostaje osobistym doświadczeniem wierzącego, nie nowym dogmatem.

Jak Kościół rozumie opowieści o cudach?

Kościół odróżnia objawienie Boże przekazane w Piśmie Świętym i Tradycji od świadectw, podań oraz pobożności ludowej. Opowieści o łaskach związanych z ikoną mogą umacniać konkretnych ludzi, ale nie tworzą obowiązkowej prawdy wiary.

Kult maryjny powinien być zakorzeniony w wierze Kościoła i prowadzić wiernych do Chrystusa. - Paweł VI, Marialis cultus, 1974

To ważne rozróżnienie także przy porównywaniu różnych wizerunków. Ikona rzymska i wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej i jego symbolika należą do innych tradycji ikonograficznych oraz mają odmienną historię.

  • Pobożność ludowa - może wspierać liturgię, ale jej nie zastępuje.
  • Świadectwa wiernych - są osobiste i nie stanowią dogmatu.
  • Marialis cultus - dokument Pawła VI z 1974 roku wskazuje chrystocentryczny kierunek kultu maryjnego.
  • Dyrektorium z 2001 roku - porządkuje relację nabożeństw ludowych do liturgii.

Matka Boża Nieustającej Pomocy w Świętem - kiedy jest nowenna?

W parafii św. Barbary w Świętem, należącej do dekanatu łasińskiego diecezji toruńskiej, nowenna do Matki Bożej Nieustającej Pomocy odbywała się w drugą środę miesiąca przed Mszą według ogłoszeń z 25 października 2026 roku. Przed przyjazdem należy sprawdzić aktualne ogłoszenia na stronie parafii.

Dlaczego aktualne ogłoszenia są ważniejsze niż archiwum?

Aktualne ogłoszenia są ważniejsze, ponieważ zwyczaj nabożeństw może się zmienić. Dawna strona parafii podawała w 2012 roku nowennę w każdą środę, natomiast ogłoszenia z 25 października 2026 roku wskazywały drugą środę miesiąca przed Mszą.

To dobra zasada także dla osób zwiedzających drewniane kościoły. Godziny nabożeństw, dostępność świątyni i wydarzenia lokalne nie są stałe. Niezależny przewodnik może wskazać źródło, ale bieżący termin ustala parafia.

  • Święte - wieś w gminie Łasin, w powiecie grudziądzkim.
  • Parafia św. Barbary - wspólnota należąca do diecezji toruńskiej.
  • 25 października 2026 roku - data ogłoszeń wskazujących drugą środę miesiąca.
  • Archiwum 2012 roku - źródło dawnych informacji o nowennie w każdą środę.

Gdzie sprawdzić bieżący termin nabożeństwa?

Bieżący termin nabożeństwa najlepiej sprawdzić na oficjalnej stronie parafii św. Barbary na platformie Diecezji Toruńskiej albo w ogłoszeniach dostępnych przy kościele. Serwis parafia-w-swietem.pl jest niezależnym przewodnikiem, nie publikuje wiążących zmian duszpasterskich.

Przy okazji wizyty można zwrócić uwagę na sam drewniany kościół św. Barbary z 1723 roku: konstrukcję zrębową, gontowy dach, ołtarz św. Barbary i ołtarz Matki Bożej Szkaplerznej. To właśnie te elementy są potwierdzone w dostępnych źródłach dotyczących świątyni.

  • Oficjalna strona parafii - publikuje aktualne ogłoszenia i informacje duszpasterskie.
  • Ogłoszenia w kruchcie - mogą zawierać najnowsze zmiany lokalne.
  • Kościół św. Barbary - jest zabytkową drewnianą świątynią w Świętem.
  • Dekanat łasiński - pomaga właściwie umiejscowić parafię w diecezji toruńskiej.

Najczęściej zadawane pytania

Ile lat miała Matka Boża, gdy zmarła?

Pismo Święte nie podaje wieku Maryi ani okoliczności końca jej ziemskiego życia. Konstytucja Munificentissimus Deus Piusa XII z 1950 roku ogłasza dogmat o Wniebowzięciu Maryi, ale nie rozstrzyga, czy wcześniej umarła. Liczby spotykane w internecie pochodzą z późniejszych tradycji i apokryfów.

Kiedy obchodzi się wspomnienie Matki Bożej Nieustającej Pomocy?

Wspomnienie Matki Bożej Nieustającej Pomocy przypada 27 czerwca. Szczególnie obchodzą je redemptoryści oraz diecezje i parafie związane z tym wezwaniem. Formę lokalnych obchodów należy sprawdzić w aktualnym kalendarzu diecezjalnym.

Czym różni się Matka Boża Nieustającej Pomocy od Matki Bożej Częstochowskiej?

To dwa różne wizerunki o odmiennej historii i symbolice. Ikona Nieustającej Pomocy przedstawia archaniołów z narzędziami Męki i ma oryginał w rzymskim kościele św. Alfonsa. Obraz Jasnogórski jest związany z Jasną Górą i rozpoznaje się go między innymi po bliznach na policzku Maryi.

Czy ikonę Matki Bożej Nieustającej Pomocy można mieć w domu?

Tak, reprodukcję ikony można umieścić w domu jako pomoc w modlitwie. Można poprosić kapłana o jej poświęcenie zgodnie z obrzędami Kościoła. Sam obraz nie jest jednak przedmiotem magicznym i nie zastępuje modlitwy ani sakramentów.

Czym jest ikona w tradycji Kościoła?

Ikona to religijny obraz przedstawiający prawdy wiary językiem znaków, gestów i kolorów. Cześć wobec obrazu odnosi się do osoby przedstawionej, a nie do drewna lub farby, co wyjaśnia KKK 1159-1162. Ikona może pomagać w kontemplacji, ale nie jest obiektem adoracji.

Czy nowennę trzeba odmawiać w kościele?

Nie, nowennę można odmawiać również prywatnie w domu, korzystając z zatwierdzonych tekstów modlitewnych. Wspólna modlitwa w kościele ma wartość wspólnotową, lecz nie stanowi warunku wysłuchania prośby. Termin nabożeństwa parafialnego zawsze dobrze sprawdzić w bieżących ogłoszeniach.

Halina Borowska - od ponad dwudziestu lat odwiedza wsie ziemi chełmińskiej i Pomorza, szukając historii drewnianych kościołów, które przetrwały wojny, pożary i remonty.

Aktualizacja: październik 2026

Źródła i literatura

  1. Katechizm Kościoła Katolickiego, wydanie II poprawione, Pallottinum, 2002, zwłaszcza KKK 495, 963-972, 971, 1159-1162, 1667-1673 i 2673-2679.
  2. Sobór Watykański II, Lumen gentium, rozdział VIII, 1964.
  3. Paweł VI, Marialis cultus, 1974.
  4. Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii, 2001.
  5. Parafia św. Barbary w Świętem - ogłoszenia i informacje, dostęp sprawdzony według danych z 25 października 2026 roku.
Halina Borowska, autorka serwisu Kościół w Świętem
Halina Borowska

Halina Borowska od ponad dwudziestu lat jeździ po wsiach ziemi chełmińskiej i Pomorza w poszukiwaniu drewnianych kościołów, które przetrwały wojny, pożary i kolejne remonty. Nie jest historyczką sztuki, przewodniczką z uprawnieniami ani osobą duchowną. Pisze jako miłośniczka lokalnej historii, która lubi wracać do źródeł: monografii dekanatu łasińskiego, katalogu parafii Diecezji Toruńskiej, artykułów naukowych o duchowieństwie regionu i dawnych zapisów parafii. Każdą datę i nazwisko sprawdza w co najmniej jednym z nich, a gdy źródła się różnią, pisze o tym wprost albo pomija niepewny szczegół. W serwisie opracowuje przewodnik po kościele św. Barbary, historię parafii i praktyczne informacje dla parafian i gości.

Articles: 147