Miejscowości parafii Święte - Krzywka, Łasinka, Plesewo i pozostałe wsie

Opracowanie: · aktualizacja

W tym tekście

Jakie miejscowości należą do parafii Święte?

Miejscowości parafii Święte tworzą obszar wokół drewnianego kościoła św. Barbary w Świętem, w gminie Łasin. Strona parafii wymienia 11 wsi, a katalog Diecezji Toruńskiej z 2026 r. - 10; dziewięć nazw występuje w obu zestawieniach. Różnica dotyczy Plesewa, Donowa i Wałdówka.

Jak wygląda lista wsi według strony parafii?

Według strony parafii na platformie Diecezji Toruńskiej do wspólnoty należą Święte, Donowo, Goczałki, Huta, Kozłowo, Krzywka, Łasinka, Osówko, Partęczyny, Wielka Tymawa i Wałdówko. To praktyczna lista używana przy bieżących informacjach parafialnych.

  • Święte - wieś z kościołem parafialnym św. Barbary przy adresie Święte 16.
  • Donowo - miejscowość wskazana na aktualnej stronie parafii.
  • Goczałki i Huta - wsie obecne zarówno na stronie parafii, jak i w katalogu diecezjalnym.
  • Kozłowo, Krzywka i Łasinka - miejscowości pojawiające się także w dawnych ogłoszeniach kolędowych.
  • Osówko i Partęczyny - wsie wymieniane przez oba aktualne źródła kościelne.
  • Wielka Tymawa - miejscowość z kaplicą filialną parafii.
  • Wałdówko - nazwa podana na stronie parafii, lecz niewystępująca w katalogu diecezjalnym.

Co podaje katalog Diecezji Toruńskiej?

Katalog Diecezji Toruńskiej wymienia Święte, Goczałki, Hutę, Kozłowo, Krzywkę, Łasinkę, Osówko, Partęczyny, Plesewo i Tymawę Wielką. Katalog jest najbezpieczniejszym punktem odniesienia przy sprawach adresowych oraz przy szukaniu danych kontaktowych parafii.

  • Święte - jest siedzibą Parafii św. Barbary w Świętem w dekanacie łasińskim.
  • Plesewo - figuruje w katalogu diecezjalnym jako miejscowość związana z parafią.
  • Tymawa Wielka - ta forma nazwy odpowiada zapisowi katalogowemu dla wsi z kaplicą.
  • Krzywka - pozostaje ważnym punktem lokalnej historii pogranicza po 1920 r.
  • Łasinka - pojawia się w archiwalnych planach kolędy według wiosek.
  • Partęczyny i Osówko - należą do dziewięciu nazw powtarzających się w obu listach.

Dlaczego Plesewo, Donowo i Wałdówko różnią się w źródłach?

Różnice wynikają z dwóch zestawień administracyjno-duszpasterskich: katalog Diecezji Toruńskiej podaje Plesewo, a strona parafii podaje Donowo i Wałdówko. Nie rozstrzyga to samodzielnie przynależności każdego konkretnego domu, dlatego przy adresie granicznym decyzję potwierdza kancelaria parafii.

Miejscowość Strona parafii Katalog Diecezji Toruńskiej Co wynika ze źródeł
Święte, Goczałki, Huta, Kozłowo, Krzywka, Łasinka, Osówko, Partęczyny, Tymawa Wielka Tak Tak Dziewięć nazw wspólnych dla obu zestawień.
Plesewo Nie na liście miejscowości Tak Wieś pojawia się też w archiwalnej kolędzie z 2012 r. oraz przy wyjazdach z 2024 r.
Donowo Tak Nie Nazwa występuje na stronie parafii.
Wałdówko Tak Nie Nie należy mylić go z historycznym Wałdowem ani średniowiecznym Władówkiem.

Przy planowaniu rodzinnej trasy po okolicy pomocna będzie także mapa: Plesewo i Krzywka na mapie historycznej. Nazwy są tu ważne, bo nawet podobnie brzmiące wsie mają odrębną historię.

Parafia św. Barbary w Świętem należy do Diecezji Toruńskiej i dekanatu łasińskiego, a katalog diecezjalny wskazuje Plesewo oraz Tymawę Wielką wśród miejscowości związanych z parafią. - Diecezja Toruńska, katalog parafii, 2026

Gdzie leży Święte i do jakiej gminy należy?

Święte, dawniej także Schwenten, leży w gminie Łasin, w powiecie grudziądzkim województwa kujawsko-pomorskiego. Według Narodowego Spisu Powszechnego z 2011 r. wieś miała około 223 mieszkańców, a kościół św. Barbary znajduje się przy adresie Święte 16, 86-320 Łasin.

Gdzie szukać kościoła św. Barbary w Świętem?

Kościół znajduje się pod współrzędnymi 53°31'50,1"N i 19°11'12,9"E. Ten punkt prowadzi do drewnianej świątyni parafialnej, a nie do kaplicy w Tymawie Wielkiej.

  • Adres Święte 16 - podaje katalog Diecezji Toruńskiej dla kościoła parafialnego.
  • Gmina Łasin - określa samorządowe położenie miejscowości Święte.
  • Powiat grudziądzki - wskazuje szerszy obszar administracyjny wsi.
  • Województwo kujawsko-pomorskie - obejmuje Święte przy swojej północno-wschodniej granicy.
  • Schwenten - to niemiecka nazwa spotykana w historycznych opracowaniach i dokumentach.

Do której diecezji i dekanatu należy parafia?

Parafia św. Barbary w Świętem należy do diecezji toruńskiej i dekanatu łasińskiego. Od 1992 r. teren ten należy do diecezji toruńskiej, a wcześniej pozostawał w granicach diecezji chełmińskiej.

  • Diecezja Toruńska - prowadzi oficjalny katalog parafii oraz aktualne dane adresowe.
  • Dekanat łasiński - jest jednostką, do której przypisano parafię Święte.
  • Kościół św. Barbary - pełni funkcję kościoła parafialnego dla wskazanych miejscowości.
  • Gmina Łasin - pomaga odróżnić Święte od innych miejscowości o tej nazwie.

Osobny opis ułatwiający orientację w terenie prowadzi do tekstu gmina Łasin i wsie parafii na mapie.

Tymawa Wielka: gdzie jest kaplica i druga Msza niedzielna?

Tymawa Wielka, nazywana też Wielką Tymawą, jest jedyną placówką filialną wymienioną w katalogu Diecezji Toruńskiej dla parafii Święte. Według strony parafii sprawdzonej 25 października 2026 r. niedzielna Msza w kaplicy odbywa się o 9:30.

Jak rozumieć nazwę Tymawa Wielka i Wielka Tymawa?

Tymawa Wielka i Wielka Tymawa odnoszą się do tej samej wsi przy opisie kaplicy parafialnej. Katalog diecezjalny używa formy „Tymawa Wielka”, a strona parafii posługuje się formą „Wielka Tymawa”.

  • Kaplica filialna - służy części wiernych tej samej parafii św. Barbary w Świętem.
  • Tymawa Wielka - jest formą używaną w katalogu Diecezji Toruńskiej.
  • Wielka Tymawa - jest formą obecną w komunikacji parafialnej.
  • Matka Boża Różańcowa - takie wezwanie kaplicy podaje Wikipedia, lecz inne dostępne źródła go nie rozwijają.

Jak sprawdzić aktualne godziny Mszy w kaplicy?

Najpierw należy otworzyć bieżące ogłoszenia na stronie parafii Święte, ponieważ godzina 9:30 pochodzi z informacji z 25 października 2026 r. Zmiana miejsca celebracji zdarzała się wcześniej: w lipcu 2024 r. ogłoszono czasowe odprawianie wszystkich Mszy w kościele w Świętem.

  1. Otwórz stronę parafii na platformie Diecezji Toruńskiej i wybierz najnowsze ogłoszenia.
  2. Sprawdź, czy przy niedzieli widnieje osobna Msza dla kaplicy w Tymawie.
  3. Porównaj datę ogłoszenia z planowaną wizytą, bo stały rozkład może zostać zmieniony.
  4. Przy ważnej uroczystości skontaktuj się z kancelarią po Mszy w dni powszednie.
  5. Nie opieraj podróży na dawnych godzinach 9:15 z archiwum z 2012 r.

Wypominki roczne w kaplicy są odczytywane w łączności z Mszą. To przykład, że kaplica pozostaje częścią jednej wspólnoty, choć miejscem niedzielnej liturgii jest inna wieś.

Krzywka, Łasinka, Kozłowo i Plesewo: jak wsie uczestniczą w życiu parafii?

Krzywka, Łasinka, Kozłowo i Plesewo pojawiają się w archiwalnych ogłoszeniach parafialnych przede wszystkim przy kolędzie oraz organizacji sprzątania. W 2012 r. plan odwiedzin wymieniał te wsie osobno, co pokazuje dawny porządek duszpasterski oparty na kolejności miejscowości.

Jak działała kolęda według wiosek?

Kolęda według wiosek oznaczała, że terminy odwiedzin rozpisywano kolejno dla konkretnych miejscowości, między innymi Krzywki, Łasinki, Plesewa i Kozłowa. W archiwum z 2012 r. odnotowano też poranne Msze w okresie wizyt.

  • Krzywka - została wymieniona w dawnym planie kolędy i w historii granicy po 1920 r.
  • Łasinka - należała do miejscowości odwiedzanych w ustalonym porządku kolędowym.
  • Plesewo - pojawia się w planie kolędy, choć jego obecność różni się między współczesnymi listami.
  • Kozłowo - było objęte wizytami duszpasterskimi według ogłoszeń z 2012 r.
  • Msze poranne - dawniej towarzyszyły okresowi kolędowemu, dlatego aktualny plan zawsze trzeba sprawdzić w ogłoszeniach.

Szerzej o tym zwyczaju opowiada tekst kolęda według wiosek. Parafia publikuje bieżące terminy samodzielnie, więc dawne rozpiski nie są kalendarzem na obecny rok.

Kto sprząta kościół i kaplicę?

Dyżury sprzątania kościoła w Świętem i kaplicy w Tymawie były ogłaszane imiennie, według rodzin i miejscowości. Ten zwyczaj dotyczy wspólnej troski o miejsca kultu, a nie odpłatnej usługi czy obowiązkowej opłaty.

  • Kościół św. Barbary - wymaga bieżącej troski jako drewniany zabytek i miejsce liturgii.
  • Kaplica w Tymawie - miała własne dyżury porządkowe widoczne w dawnych komunikatach.
  • Rodziny z poszczególnych wsi - otrzymywały informacje w ogłoszeniach parafialnych.
  • Dobrowolne zaangażowanie - ma charakter wspólnotowy i nie powinno być przedstawiane jako należność.

Granica z 1920 roku: dlaczego Mała Tymawa i Wałdowo znalazły się poza parafią?

Po traktacie wersalskim z lat 1919-1920 obszar historycznej parafii Święte przecięła granica państwowa. Mała Tymawa, Wałdowo oraz osada Niemca z Krzywki znalazły się po stronie niemieckiej, co zmieniło dawny układ miejscowości opisany w monografii dekanatu łasińskiego z 1997 r.

Jakie są krzyżackie korzenie Świętego?

Pierwsza wzmianka o Świętem pochodzi z 1298 r. i dotyczy dóbr rycerskich Arnolda de Wladow w granicach komturii radzyńskiej. W źródłach pojawiają się również formy Swenten z 1414 r., Swyathe z 1495 r. oraz niemieckie Schwenten.

  • Arnold de Wladow - jest związany z najstarszą wzmianką o dobrach z 1298 r.
  • Komturia radzyńska - wyznacza średniowieczny kontekst administracyjny wsi.
  • Prawo chełmińskie - dotyczyło części dóbr nadawanych w XV w.
  • Władówko - oznacza historycznie wydzielone dobra, a nie współczesne Wałdówko.
  • Schwenten - pomaga rozpoznać Święte w niemieckojęzycznych zapisach historycznych.

Czy Święte zawsze było samodzielną parafią?

Nie. W latach 1945-1993 Święte miało status kuracji przy parafii Zawda-Jankowice w dekanacie grudziądzkim, według monografii pod redakcją ks. Stanisława Kardasza z 1997 r.

  • Około 1300 r. - źródła wiążą początki parafii z okresem krzyżackim.
  • Rok 1867 - monografia podaje liczbę 1150 wiernych w parafii.
  • Lata 1945-1993 - oznaczają okres kuracji przy Zawdzie-Jankowicach.
  • Diecezja toruńska - od 1992 r. obejmuje teren Świętego i dekanatu łasińskiego.

Historia ludzi związanych ze wspólnotą ma własne rozwinięcie: proboszczowie parafii Święte. Zestawienie zmian liczby wiernych znajdziesz natomiast pod linkiem ludność parafii od 1867 roku.

Monografia dekanatu łasińskiego opisuje zarówno graniczne zmiany po 1920 r., jak i liczbę 1150 wiernych w parafii Święte w 1867 r. - ks. Stanisław Kardasz, red., „Diecezja Toruńska - historia i teraźniejszość”, t. 12, 1997

Jak znaleźć swoją parafię?

Parafia terytorialna to wspólnota wiernych mieszkających na określonym obszarze, powierzona pasterskiej pieczy proboszcza. Kodeks Prawa Kanonicznego w kan. 515 §1 opisuje parafię jako określoną wspólnotę wiernych, a kan. 518 wskazuje, że zasadniczo ma ona charakter terytorialny.

Jak ustalić przynależność konkretnego adresu?

Najpierw sprawdź katalog swojej diecezji, potem listę miejscowości parafii, a przy adresie granicznym zapytaj kancelarię. Te trzy kroki są potrzebne, ponieważ wykazy mogą różnić się zakresem lub sposobem zapisu nazw wsi.

  1. Wyszukaj miejscowość w oficjalnym katalogu diecezjalnym, a nie tylko w przypadkowym wyniku wyszukiwania.
  2. Porównaj nazwę wsi z aktualną stroną parafii i sprawdź datę komunikatu.
  3. Przy Świętem zestaw listę katalogu Diecezji Toruńskiej z listą na stronie parafii.
  4. Jeśli adres leży przy granicy miejscowości, zapytaj kancelarię parafialną o właściwość terytorialną.
  5. Przed wizytą w biurze sprawdź aktualne ogłoszenia, ponieważ podane jest ono jako czynne w dni powszednie bezpośrednio po Mszy.

Czy można praktykować w innym kościele niż własna parafia?

Tak, wierny może uczestniczyć we Mszy w dowolnym kościele, natomiast sprawy kancelaryjne zwykle prowadzi parafia właściwa dla miejsca zamieszkania. Kodeks przewiduje również parafie personalne, tworzone dla określonych grup wiernych, ale zwykłą zasadą pozostaje terytorium.

  • Kan. 515 §1 KPK - opisuje parafię jako określoną wspólnotę wiernych pod pieczą proboszcza.
  • Kan. 518 KPK - wskazuje terytorialny charakter parafii jako zasadę.
  • KKK 2179 - przedstawia parafię jako określoną wspólnotę wiernych ustanowioną w sposób trwały.
  • Parafie personalne - są możliwe, lecz stanowią rozwiązanie inne niż zwykły podział terytorialny.

Jak inaczej nazywa się kościół parafialny?

Kościół parafialny tradycyjnie nazywa się farą, a określenie „kościół farny” oznacza świątynię będącą centrum parafii. W Świętem taką rolę pełni drewniany kościół św. Barbary, natomiast kaplica w Tymawie Wielkiej jest miejscem filialnym.

Co oznacza słowo fara?

Fara to utrwalona polska nazwa głównego kościoła parafii. Nie oznacza każdego kościoła w miejscowości, lecz świątynię związaną z konkretną parafią i jej proboszczem.

  • Kościół św. Barbary - jest farą Parafii św. Barbary w Świętem.
  • Kaplica w Tymawie - pozostaje filią, a nie odrębną farą.
  • Kościół farny - to przymiotnikowa forma nazwy odnosząca się do parafii.
  • Dekanat łasiński - jest strukturą kościelną obejmującą parafię Święte.

Skąd pochodzi słowo parafia?

Słowo parafia wywodzi się z greckiego paroikia, rozumianego jako pobyt na obczyźnie lub zamieszkiwanie obok. Biblijne tło tej idei odnajdujemy w Pierwszym Liście św. Piotra, gdzie chrześcijanie są nazwani „przychodniami i pielgrzymami” (1 P 2,11, Biblia Tysiąclecia).

  • Paroikia - greckie źródło słowa parafia łączy wspólnotę z doświadczeniem drogi.
  • 1 P 2,11 - wskazuje biblijny obraz chrześcijan jako przychodniów i pielgrzymów.
  • Parafia Święte - jest wspólnotą terytorialną skupioną wokół kościoła św. Barbary.
  • Tymawa Wielka - pokazuje, że jedna parafia może obejmować także kaplicę filialną.

Najczęściej zadawane pytania

Z czego utrzymuje się parafia?

Parafia utrzymuje się głównie z dobrowolnych ofiar wiernych składanych na tacę, przy okazji sakramentów oraz na cele remontowe. Kodeks Prawa Kanonicznego przypomina o obowiązku wspierania potrzeb Kościoła w kan. 222 §1, a KKK 2043 ujmuje tę powinność w ramach przykazań kościelnych. Ofiara nie jest obowiązkowym cennikiem.

Ile osób liczyła parafia Święte w XIX wieku?

Monografia dekanatu łasińskiego pod redakcją ks. Stanisława Kardasza podaje, że w 1867 r. parafia liczyła 1150 wiernych. Nie należy z tej liczby wyprowadzać aktualnej liczby parafian, ponieważ dostępne źródła jej nie podają. Sama wieś Święte miała około 223 mieszkańców według NSP 2011.

Pod jakim adresem znajduje się kościół w Świętem?

Katalog Diecezji Toruńskiej podaje adres: Święte 16, 86-320 Łasin. W internecie występują też inne kody pocztowe, dlatego przy korespondencji najlepiej oprzeć się na aktualnym katalogu diecezjalnym. Przed wysłaniem ważnej przesyłki można dodatkowo potwierdzić dane w kancelarii.

Czy Plesewo należy do parafii Święte?

Plesewo figuruje w katalogu Diecezji Toruńskiej jako miejscowość przypisana do parafii Święte. Nazwa pojawia się również w archiwalnej rozpisce kolędy z 2012 r. oraz przy parafialnych wyjazdach z 2024 r. Przy konkretnej sprawie kancelaryjnej przynależność adresu potwierdza parafia.

Czy kaplica w Tymawie jest osobną parafią?

Nie, dostępne źródła przedstawiają kaplicę w Tymawie Wielkiej jako placówkę filialną Parafii św. Barbary w Świętem. Niedzielna liturgia odbywa się tam według aktualnego planu ogłoszeń parafialnych. Kaplica nie zastępuje kościoła parafialnego w Świętem.

Dlaczego nazwa Święte występuje też jako Schwenten?

Schwenten to niemiecka forma nazwy Święte, spotykana w materiałach historycznych dotyczących miejscowości. W starszych przekazach występują również zapisy Swenten z 1414 r. i Swyathe z 1495 r. Te warianty pomagają rozpoznawać wieś w dawnych źródłach.

Halina Borowska - od ponad dwudziestu lat odwiedza wsie ziemi chełmińskiej i Pomorza, szukając drewnianych kościołów oraz ich lokalnych historii.

Aktualizacja: październik 2026

Źródła i literatura

  1. Diecezja Toruńska, katalog parafii: Parafia pw. Świętej Barbary w Świętem, dostęp 2026.
  2. Parafia Świętej Barbary w Świętem na platformie Diecezji Toruńskiej, ogłoszenia i informacje parafialne, 25 października 2026.
  3. Kodeks Prawa Kanonicznego, 1983, kan. 222 §1, kan. 515 §1 i kan. 518.
  4. Katechizm Kościoła Katolickiego, 1994, nr 2043 i 2179.
  5. ks. St. Kardasz, red., Diecezja Toruńska - historia i teraźniejszość, t. 12: Dekanat Łasiński, Toruń 1997.
  6. Zdjęcie wyróżniające: Krzyo, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons, strona pliku.
Halina Borowska, autorka serwisu Kościół w Świętem
Halina Borowska

Halina Borowska od ponad dwudziestu lat jeździ po wsiach ziemi chełmińskiej i Pomorza w poszukiwaniu drewnianych kościołów, które przetrwały wojny, pożary i kolejne remonty. Nie jest historyczką sztuki, przewodniczką z uprawnieniami ani osobą duchowną. Pisze jako miłośniczka lokalnej historii, która lubi wracać do źródeł: monografii dekanatu łasińskiego, katalogu parafii Diecezji Toruńskiej, artykułów naukowych o duchowieństwie regionu i dawnych zapisów parafii. Każdą datę i nazwisko sprawdza w co najmniej jednym z nich, a gdy źródła się różnią, pisze o tym wprost albo pomija niepewny szczegół. W serwisie opracowuje przewodnik po kościele św. Barbary, historię parafii i praktyczne informacje dla parafian i gości.

Articles: 126