Kościół w Świętem w czasie okupacji - zamknięcie w 1939 i otwarcie w 1943 r.

Opracowanie: Halina Borowska · aktualizacja 14.11.2026

W tym tekście

Kościół Święte okupacja - najważniejsze fakty z lat 1939-1945

Kościół Święte okupacja to historia świątyni zamkniętej przez okupanta we wrześniu 1939 r., a następnie ponownie otwartej w grudniu 1943 r. W tym czasie aresztowano proboszcza ks. Leona Gregorkiewicza, który zginął w Klamrach koło Chełmna w listopadzie 1939 r., a mieszkańcy pozostali bez stałej posługi duszpasterskiej przez ponad cztery lata.

Dlaczego los kościoła w Świętem był częścią historii Pomorza?

Los drewnianego kościoła św. Barbary w Świętem wpisuje się w doświadczenie okupacji niemieckiej Pomorza, gdzie represje dotknęły zarówno duchowieństwo, jak i lokalną inteligencję. Święte leży w dawnym dekanacie łasińskim, a dzieje kapłanów tego obszaru opisał Dariusz Galanciak w artykule naukowym z 2020 r.

Wędrując po wsiach ziemi chełmińskiej, często widzę przy kościołach tablice i krzyże, które na pierwszy rzut oka wyglądają jak pojedyncze znaki pamięci. Dopiero lektura historii parafii pokazuje, że za nimi stoją losy całych wspólnot: księży, nauczycieli, rodzin i sąsiadów.

• Kościół św. Barbary w Świętem - drewniana świątynia z 1723 r. - był miejscem życia religijnego wsi przed okupacją.
• Wrzesień 1939 r. - zamknięcie kościoła przez okupanta - przerwał zwykły rytm Mszy, nabożeństw i spotkań parafialnych.
• Ks. Leon Gregorkiewicz - proboszcz od 1928 r. - został aresztowany 27 października 1939 r.
• Konstanty Szafra - dawny kierownik szkoły w Świętem - został zatrzymany tego samego dnia co proboszcz.
• Grudzień 1943 r. - ponowne otwarcie świątyni - nie oznaczał jeszcze powrotu do normalnego funkcjonowania parafii.

Jak czytać tę historię bez uproszczeń?

Historię okupacji należy opowiadać precyzyjnie: odróżniać dane potwierdzone przez opracowania od informacji zachowanych w parafialnym archiwum. Nie wiadomo, do czego okupant wykorzystywał kościół w okresie zamknięcia, dlatego nie należy dopowiadać tego bez źródła.

Najpewniejszy punkt odniesienia stanowią daty aresztowania, informacje o drodze ks. Gregorkiewicza oraz zapis o ponownym otwarciu świątyni. Dalsze dzieje budynku można poznać w tekście o kościele św. Barbary w Świętem.

Kiedy Niemcy zamknęli kościół w Świętem?

Okupant zamknął kościół św. Barbary w Świętem we wrześniu 1939 r. Świątynia pozostawała zamknięta do grudnia 1943 r., czyli przez ponad cztery lata, a parafia straciła proboszcza już 27 października 1939 r. (źródło: D. Galanciak, 2020; ks. St. Kardasz, red., 1997).

Co wydarzyło się w parafii we wrześniu 1939 r.?

We wrześniu 1939 r. zamknięto kościół, przez co mieszkańcy Świętego i okolicznych miejscowości nie mogli korzystać z niego jak przed wojną. Był to początek okresu, w którym życie religijne wspólnoty zostało gwałtownie ograniczone.

Święte znalazło się na obszarze okupowanego Pomorza, włączonego przez Niemcy do Reichsgau Danzig-Westpreussen. W opracowaniach dotyczących dekanatu łasińskiego szczególnie wyraźnie widać, że represje wobec duchowieństwa nie były odosobnionymi przypadkami.

• Wrzesień 1939 r. - zamknięcie kościoła w Świętem - oznaczał brak regularnych nabożeństw w miejscowej świątyni.
• Parafia św. Barbary - wspólnota obejmująca Święte i okoliczne wsie - utraciła możliwość zwyczajnego organizowania życia religijnego.
• Dekanat łasiński - lokalna struktura kościelna - poniósł straty wśród kapłanów już jesienią 1939 r.
• Pomorze - teren szczególnie dotknięty represjami okupacyjnymi - wymaga opisu opartego na źródłach historycznych, a nie na domysłach.

Ile lat kościół w Świętem był zamknięty?

Kościół pozostawał zamknięty od września 1939 r. do grudnia 1943 r., a więc ponad cztery lata. Ponowne otwarcie przywróciło możliwość odprawiania nabożeństw, lecz parafia nadal nie miała stałego proboszcza na miejscu.

Ten okres warto rozumieć nie tylko jako czas zamkniętych drzwi. Dla mieszkańców oznaczał także utratę znanego porządku: niedzielnej Mszy, obecności księdza, pogrzebów i chrztów organizowanych w zwyczajnej formie.

1. Pierwszy etap - wrzesień 1939 r. - przyniósł zamknięcie kościoła przez okupanta.
2. Drugi etap - 27 października 1939 r. - przyniósł aresztowanie ks. Leona Gregorkiewicza.
3. Trzeci etap - listopad 1939 r. - zakończył się śmiercią proboszcza w Klamrach koło Chełmna.
4. Czwarty etap - grudzień 1943 r. - oznaczał ponowne otwarcie świątyni.
5. Piąty etap - lata 1944-1945 - wiązał się z posługą kapłanów dojeżdżających do Świętego.

Co stało się z ks. Leonem Gregorkiewiczem?

Ks. Leon Gregorkiewicz, proboszcz Świętego od 3 grudnia 1928 r., został aresztowany 27 października 1939 r., więziony kolejno w Łasinie, Grudziądzu i Chełmnie, a następnie zamordowany w Klamrach koło Chełmna w listopadzie 1939 r. (źródło: D. Galanciak, 2020).

Kim był proboszcz Świętego od 3 grudnia 1928 r.?

Ks. Leon Gregorkiewicz był proboszczem parafii w Świętem od 3 grudnia 1928 r. Objął urząd po ks. Józefie Czubku, który od 30 lipca 1917 r. prowadził parafię, a w 1928 r. przeszedł do Jabłonowa.

W źródłach ks. Czubek występuje jako patriota, członek Rady Ludowej i poseł na Sejm Dzielnicowy w Poznaniu w grudniu 1918 r. Taki ciąg nazwisk przypomina, że historia parafii nie zaczęła się w 1939 r., lecz okupacja brutalnie ją przerwała.

• Ks. Leon Gregorkiewicz - urodzony w 1872 r. - był proboszczem Świętego przez niemal 11 lat przed aresztowaniem.
• Ks. Józef Czubek - poprzednik ks. Gregorkiewicza - objął parafię w 1917 r.
• 3 grudnia 1928 r. - data rozpoczęcia probostwa ks. Gregorkiewicza - porządkuje lokalną chronologię.
• Parafia św. Barbary - wspólnota wiejska - zachowała pamięć o swoim proboszczu także w przestrzeni kościoła.

Kiedy aresztowano ks. Leona Gregorkiewicza?

Ks. Leona Gregorkiewicza aresztowano 27 października 1939 r.; Dariusz Galanciak wskazuje, że zatrzymania dokonał Selbstschutz. Tego samego dnia aresztowano także Konstantego Szafrę, dawnego kierownika szkoły w Świętem.

Data ma znaczenie, bo łączy los proboszcza z losem świeckiego przedstawiciela lokalnej społeczności. Represje wymierzone w duchowieństwo pomorskie dotykały równocześnie osób kojarzonych z polskim życiem społecznym i edukacją.

Los ks. Leona Gregorkiewicza należy do historii kapłanów męczenników dekanatu łasińskiego, opisanej w opracowaniu Dariusza Galanciaka. - D. Galanciak, „Kapłani - męczennicy dekanatu łasińskiego z czasów II wojny światowej”, 2020

• 27 października 1939 r. - data aresztowania - jest potwierdzona w opracowaniu dotyczącym dekanatu łasińskiego.
• Selbstschutz - formacja paramilitarna mniejszości niemieckiej - uczestniczył w represjach na Pomorzu.
• Łasin - pierwszy wskazywany etap uwięzienia ks. Gregorkiewicza - leży blisko Świętego.
• Konstanty Szafra - aresztowany tego samego dnia - pokazuje, że represje objęły więcej niż jedną osobę z miejscowości.

Jak przebiegała droga więźnia przez Łasin, Grudziądz i Chełmno?

Ks. Gregorkiewicz był więziony kolejno w Łasinie, Grudziądzu i Chełmnie, zanim zginął w Klamrach koło Chełmna. Ten ciąg miejsc podaje opracowanie Dariusza Galanciaka z 2020 r.

Nie warto dopisywać do tej drogi szczegółów, których źródła nie zachowały. Same nazwy miejsc są jednak ważne: wyznaczają trasę człowieka wyrwanego z parafii i prowadzonego przez system okupacyjnej przemocy.

• Łasin - miejscowość związana z pierwszym etapem uwięzienia - stanowi najbliższy punkt na tej tragicznej trasie.
• Grudziądz - kolejny wskazany ośrodek - pojawia się także w historii Konstantego Szafry.
• Chełmno - miejsce wskazywane przed śmiercią proboszcza - prowadzi do kontekstu egzekucji w Klamrach.
• Klamry koło Chełmna - lokalizacja śmierci ks. Gregorkiewicza - powinna być zawsze podawana z pełnym kontekstem geograficznym.

Kiedy zginął ks. Leon Gregorkiewicz w Klamrach?

Ks. Leon Gregorkiewicz zginął w Klamrach koło Chełmna w listopadzie 1939 r.; Jan Szilling podaje datę 20 listopada 1939 r. Inne przywoływane opracowania określają czas śmierci ogólnie jako listopad 1939 r.

Różnica między datą dokładną a miesiącem podanym szerzej nie zmienia zasadniczego faktu. Proboszcz Świętego zginął kilka tygodni po aresztowaniu, w pierwszych miesiącach okupacji.

Element historii	Informacja	Źródło
Objęcie parafii	3 grudnia 1928 r.	Monografia dekanatu łasińskiego, 1997
Aresztowanie	27 października 1939 r.	D. Galanciak, 2020
Miejsce śmierci	Klamry koło Chełmna	D. Galanciak, 2020
Data śmierci	Listopad 1939 r.; 20 listopada według J. Szillinga	J. Szilling, 1970

• Klamry - wieś koło Chełmna - są wskazywane jako miejsce śmierci proboszcza ze Świętego.
• Listopad 1939 r. - zgodny okres śmierci w przywoływanych źródłach - stanowi bezpieczny opis chronologii.
• 20 listopada 1939 r. - data podana przez Jana Szillinga - wymaga podania autora przy jej przywołaniu.
• Ks. Gregorkiewicz - kapłan męczennik w znaczeniu historycznym - nie jest w dostępnych źródłach przedstawiany jako osoba beatyfikowana.

Kim był Konstanty Szafra, kierownik szkoły w Świętem?

Konstanty Szafra był dawnym kierownikiem szkoły w Świętem, aresztowanym 27 października 1939 r. razem z ks. Leonem Gregorkiewiczem. Zmarł po pobiciu 28 lutego 1940 r. w Grudziądzu, co pokazuje, że represje objęły równocześnie duchownego i świeckiego działacza lokalnego.

Dlaczego aresztowanie Szafry jest ważne dla historii wsi?

Aresztowanie Konstantego Szafry pokazuje, że okupacyjna przemoc w Świętem nie dotknęła wyłącznie parafii. Dawny kierownik szkoły reprezentował obszar edukacji i lokalnej inteligencji, podobnie jak proboszcz reprezentował życie religijne mieszkańców.

Ta równoległość losów nie wymaga wielkich słów. Wystarczą daty: 27 października 1939 r. dla aresztowania i 28 lutego 1940 r. dla śmierci Szafry w Grudziądzu.

• Konstanty Szafra - dawny kierownik szkoły - należał do grona osób rozpoznawalnych w lokalnej wspólnocie.
• 27 października 1939 r. - wspólna data aresztowania Szafry i ks. Gregorkiewicza - łączy oba życiorysy.
• Grudziądz - miejsce śmierci Szafry - występuje także na trasie uwięzienia proboszcza.
• 28 lutego 1940 r. - data śmierci Szafry - przypomina, że represje trwały również po pierwszej fali aresztowań.

Jak odróżnić pamięć o Szafrze od pamięci o proboszczu?

Pamięć o ks. Gregorkiewiczu ma widoczny znak w kościele, ponieważ w kruchcie umieszczono tablicę poświęconą jego męczeństwu. Los Konstantego Szafry należy natomiast zachować w opowieści o mieszkańcach Świętego i o lokalnej historii szkoły.

Obie postacie warto wspominać razem, ale bez mieszania ich biografii. Jeden był proboszczem, drugi dawnym kierownikiem szkoły; łączy ich data aresztowania i doświadczenie okupacyjnych represji.

• Ks. Leon Gregorkiewicz - proboszcz - został upamiętniony tablicą w kruchcie kościoła.
• Konstanty Szafra - kierownik szkoły - jest ważną postacią historii świeckiej społeczności Świętego.
• Święte - wieś w gminie Łasin - utraciło w 1939 r. osoby związane z dwoma filarami życia lokalnego.
• Grudziądz - miejsce śmierci Szafry - wymaga wskazania przy opisie jego losu.

Czym był Selbstschutz na Pomorzu?

Selbstschutz był paramilitarną formacją tworzoną przez część niemieckiej mniejszości, działającą na Pomorzu jesienią 1939 r. Uczestniczył w aresztowaniach i zbrodniach wymierzonych w polską inteligencję oraz duchowieństwo, a w przypadku Świętego źródło wskazuje go przy aresztowaniu ks. Leona Gregorkiewicza.

Jaką rolę Selbstschutz odegrał w 1939 r.?

Selbstschutz uczestniczył w represjach prowadzonych po zajęciu Pomorza przez Niemcy. W odniesieniu do Świętego Dariusz Galanciak podaje, że formacja ta aresztowała ks. Leona Gregorkiewicza 27 października 1939 r.

Nie należy utożsamiać Selbstschutzu automatycznie z każdą niemiecką instytucją okupacyjną. Była to konkretna formacja paramilitarna, odrębna od SS czy Gestapo, choć działała w ramach okupacyjnego systemu przemocy.

Selbstschutz był formacją paramilitarną działającą na Pomorzu jesienią 1939 r. i uczestniczącą w represjach wobec polskiej ludności. - Instytut Pamięci Narodowej, materiały edukacyjne o okupacji niemieckiej na Pomorzu

• Selbstschutz - formacja paramilitarna - działał na Pomorzu przede wszystkim w pierwszych miesiącach okupacji.
• Jesień 1939 r. - czas nasilonych represji - objęła kapłanów i przedstawicieli lokalnej inteligencji.
• Ks. Leon Gregorkiewicz - proboszcz Świętego - został według D. Galanciaka aresztowany przez Selbstschutz.
• Dekanat łasiński - obszar opisany przez Galanciaka - pozwala zobaczyć los Świętego w szerszym regionalnym kontekście.

Dlaczego nie należy podawać przypadkowych liczb ofiar?

Nie należy podawać liczby ofiar Selbstschutzu z pamięci, ponieważ skala zbrodni wymaga ścisłego odniesienia do konkretnego opracowania, terenu i czasu. W historii Świętego ważniejsze jest rzetelne opisanie potwierdzonych losów ks. Gregorkiewicza i Konstantego Szafry.

W lokalnym artykule liczba bez źródła łatwo zamienia się w pusty efekt. Więcej mówi precyzyjnie przedstawiona droga człowieka: Święte, Łasin, Grudziądz, Chełmno i Klamry.

• Źródło naukowe - artykuł D. Galanciaka z 2020 r. - dokumentuje losy kapłanów dekanatu łasińskiego.
• Źródło regionalne - monografia redagowana przez ks. Stanisława Kardasza z 1997 r. - opisuje dzieje parafii i dekanatu.
• Źródło syntetyczne - praca Jana Szillinga z 1970 r. - jest przywoływana przy dacie 20 listopada 1939 r.
• Konkretny przypadek - ks. Gregorkiewicz - powinien pozostać ważniejszy niż nieudokumentowane statystyki.

Jak wyglądało ponowne otwarcie kościoła w grudniu 1943 r.?

Ponowne otwarcie kościoła w Świętem nastąpiło w grudniu 1943 r. Ks. Alfons Strzyżewicz, wikary z Łasina, zastał zniszczoną monstrancję, trzy kielichy i puszkę, a do końca wojny posługę sprawował przede wszystkim ks. Józef Koszałka, obsługujący sześć parafii (źródło: ks. St. Kardasz, red., 1997).

Co zastano w kościele po otwarciu w 1943 r.?

Po otwarciu w grudniu 1943 r. ks. Alfons Strzyżewicz zastał zniszczoną monstrancję, trzy kielichy i puszkę. Ten zapis mówi o stanie konkretnych naczyń liturgicznych, lecz nie daje podstaw, by twierdzić, że cały kościół został zniszczony albo sprofanowany.

To drobne, lecz ważne rozróżnienie. Rzetelna historia powinna powiedzieć dokładnie tyle, ile zachowało źródło.

• Monstrancja - naczynie do wystawienia Najświętszego Sakramentu - została opisana jako zniszczona.
• Trzy kielichy - naczynia używane podczas Eucharystii - wymieniono w relacji o otwarciu kościoła.
• Puszka - naczynie liturgiczne do przechowywania komunikantów - została wskazana wraz z pozostałym wyposażeniem.
• Ks. Alfons Strzyżewicz - wikary z Łasina - jest związany z pierwszym opisem stanu świątyni po otwarciu.

Kto odprawiał Msze w Świętem po ponownym otwarciu?

Po ponownym otwarciu kościoła do końca wojny posługiwał przede wszystkim ks. Józef Koszałka, który obsługiwał sześć parafii. Sporadycznie do Świętego przyjeżdżali także księża z Łasina, Kisielic i Lipinek.

Sześć parafii przypadających jednemu kapłanowi pokazuje, jak ograniczona była możliwość stałej obecności duszpasterza. Nabożeństwo mogło się odbyć, ale nie oznaczało to powrotu do przedwojennego rytmu parafii.

• Ks. Józef Koszałka - kapłan obsługujący sześć parafii - zapewniał posługę w Świętem do końca wojny.
• Łasin - miejscowość sąsiednia - był jednym z ośrodków, z których przyjeżdżali księża.
• Kisielice - miejscowość wymieniona w relacji - należała do punktów sporadycznej pomocy duszpasterskiej.
• Lipinki - kolejna miejscowość wskazana w źródłach - także wiążą się z dojazdową posługą kapłanów.

Jak rozumieć ciągłość parafii po 1945 r.?

Po 1945 r. Święte funkcjonowało jako kuracja przy parafii Zawda-Jankowice, co oznaczało zależność duszpasterską od większej parafii. Źródła wskazują ten status dla okresu 1945-1993, bez przesądzania szczegółów późniejszego procesu usamodzielnienia.

Powojenne lata nie wymazały wcześniejszej historii. Przeciwnie, kościół nadal nosił ślady kolejnych epok, podobnie jak opisują to teksty o remontach kościoła od 1918 r..

• Kuracja przy Zawdzie-Jankowicach - forma organizacji duszpasterskiej - dotyczyła Świętego po 1945 r.
• Lata 1945-1993 - okres wskazany w źródłach archiwalnych - wymagają odróżnienia od wcześniejszej samodzielnej parafii.
• Kościół św. Barbary - budynek z 1723 r. - pozostał miejscem życia wspólnoty mimo wojennego zerwania ciągłości.
• Historia parafii - obejmująca okupację i odbudowę życia religijnego - nie kończy się na dacie 1945 r.

Gdzie w kościele upamiętniono męczeństwo proboszcza?

Tablica upamiętniająca męczeństwo ks. Leona Gregorkiewicza znajduje się w kruchcie kościoła św. Barbary w Świętem. Odwiedzający zobaczą ją przy wejściu do świątyni; informację potwierdza artykuł Dariusza Galanciaka z 2020 r.

Jak znaleźć tablicę pamiątkową w kruchcie?

Tablicy poświęconej ks. Gregorkiewiczowi należy szukać w kruchcie, czyli w części kościoła przy wejściu. To miejsce pomaga połączyć czytaną historię z przestrzenią zachowaną w drewnianej świątyni.

Przed wizytą najlepiej sprawdzić aktualne zasady wejścia na oficjalnej stronie parafii lub w kancelarii. Godzin otwarcia nie należy zakładać na podstawie dawnych informacji.

• Kruchta - część wejściowa kościoła - mieści tablicę poświęconą ks. Leonowi Gregorkiewiczowi.
• Ks. Leon Gregorkiewicz - proboszcz zamordowany w 1939 r. - jest upamiętniony we wnętrzu świątyni.
• Kościół św. Barbary - zabytek wpisany do rejestru - wymaga spokojnego i uważnego zwiedzania.
• Oficjalna strona parafii - bieżące źródło organizacyjne - jest właściwym miejscem do sprawdzenia możliwości wejścia.

Czym różni się tablica ks. Gregorkiewicza od grobu ks. Nowakowskiego?

Tablica w kruchcie upamiętnia męczeństwo ks. Leona Gregorkiewicza z okresu okupacji, natomiast przy wejściu do kościoła znajduje się grób ks. Roberta Nowakowskiego, zmarłego w 1891 r. Są to dwa różne znaki pamięci odnoszące się do odmiennych epok historii parafii.

Grób ks. Nowakowskiego ma metalowy krzyż i napis po niemiecku. Nie należy go łączyć z wydarzeniami 1939 r., choć oba miejsca pomagają dostrzec, jak wielowarstwowa jest historia Świętego.

• Ks. Robert Nowakowski - kapłan zmarły w 1891 r. - spoczywa przy wejściu do kościoła.
• Metalowy krzyż - element grobu Nowakowskiego - odróżnia to miejsce od tablicy w kruchcie.
• Ks. Leon Gregorkiewicz - ofiara okupacji - został upamiętniony osobną tablicą w części wejściowej świątyni.
• Rejestr zabytków A/413 - wpis kościoła z 1961 r. - dotyczy całego zabytkowego obiektu, a nie tylko miejsc pamięci.

Więcej o ochronie budynku wyjaśnia tekst o wpisie kościoła do rejestru zabytków A/413.

Jak historia okupacji łączy się z dawnymi dziejami Świętego?

Historia okupacji nie jest jedynym dramatycznym rozdziałem dziejów Świętego, lecz jest najlepiej udokumentowanym doświadczeniem XX wieku dla miejscowej parafii. Wieś miała wcześniejsze kościoły i wcześniejsze straty, a obecna drewniana świątynia z 1723 r. przetrwała także zamknięcie w latach 1939-1943.

Dlaczego nazwa Schwenten pojawia się w historii okupacyjnej?

Niemiecka nazwa Schwenten przypomina o pogranicznym i wielojęzycznym dziedzictwie miejscowości, ale sama w sobie nie wyjaśnia wydarzeń z 1939 r. Starsze warianty nazwy, takie jak Swenten i Swyathe, należą do dużo wcześniejszej historii wsi.

W lokalnych tekstach dobrze rozdzielać dzieje średniowieczne, pruskie i okupacyjne. Pomaga w tym artykuł o historii nazwy Święte i Schwenten.

• Schwenten - niemiecka nazwa Świętego - pojawia się w źródłach historycznych dotyczących miejscowości.
• Swenten - wariant nazwy odnotowany w 1414 r. - należy do średniowiecznej historii wsi.
• Swyathe - wariant z 1495 r. - pokazuje zmienność lokalnego nazewnictwa.
• Okupacja niemiecka - okres 1939-1945 - wymaga oddzielenia od wcześniejszych dziejów języka i administracji regionu.

Co łączy okupację z ruiną pierwszego kościoła?

Okupację z ruiną pierwszego kościoła łączy doświadczenie przerwania ciągłości wspólnoty, ale wydarzenia te dzieli kilka stuleci. Pierwotny kościół ucierpiał podczas wojny trzynastoletniej w latach 1454-1466, a obecna świątynia powstała dopiero w XVIII wieku.

Nie wolno zlewać tych historii w jeden obraz „wiecznie niszczonego kościoła”. Każda ma własne źródła, daty i ludzi. O średniowiecznym tle opowiada tekst wojna trzynastoletnia i ruina pierwszego kościoła.

• Wojna trzynastoletnia - konflikt z lat 1454-1466 - wiąże się z zniszczeniem pierwotnego kościoła.
• Kościół z 1723 r. - obecna drewniana świątynia - należy do późniejszej historii miejscowości.
• Okupacja 1939-1945 - okres zamknięcia obecnego kościoła - nie była tym samym co średniowieczna ruina pierwszej budowli.
• Święte - wieś o historii sięgającej średniowiecza - wymaga opowiadania w wyraźnej chronologii.

Najczęściej zadawane pytania

Kto był proboszczem w Świętem przed ks. Gregorkiewiczem?

Przed ks. Leonem Gregorkiewiczem proboszczem Świętego był ks. Józef Czubek. Objął parafię 30 lipca 1917 r., a 25 września 1928 r. przeszedł do Jabłonowa. Ks. Gregorkiewicz rozpoczął probostwo 3 grudnia 1928 r.

Czy ks. Leon Gregorkiewicz jest błogosławionym?

Dostępne źródła nie podają, aby ks. Leon Gregorkiewicz został beatyfikowany. Określenie „kapłan męczennik” występuje tu w sensie historycznym, jako opis człowieka zamordowanego w czasie okupacji. Nie należy przypisywać mu tytułu błogosławionego bez oficjalnego potwierdzenia Kościoła.

Czy w Świętem działa pamięć o kapłanach męczennikach?

Tak, pamięć o ks. Gregorkiewiczu zachowuje tablica w kruchcie kościoła. W parafii działa także Róża Różańcowa im. bł. Stefana Wincentego Frelichowskiego, co pokazują ogłoszenia parafialne z października 2026 r. Są to jednak dwa odrębne odniesienia historyczne i religijne.

Jaki kościół przetrwał okupację w Świętem?

Okupację przetrwał drewniany kościół św. Barbary w Świętem, datowany na 1723 r. Świątynię zamknięto we wrześniu 1939 r., a ponownie otwarto w grudniu 1943 r. Po wojnie nadal służyła miejscowej wspólnocie.

Dlaczego w historii Świętego pojawia się Chełmno?

Chełmno pojawia się w historii Świętego, ponieważ ks. Leon Gregorkiewicz był więziony także w tym mieście przed śmiercią w Klamrach koło Chełmna. Klamry należy rozumieć jako miejscowość położoną w pobliżu Chełmna. Takie doprecyzowanie zapobiega myleniu miejsca więzienia z miejscem śmierci.

Czy po wojnie parafia od razu odzyskała pełną samodzielność?

Nie, po 1945 r. Święte funkcjonowało jako kuracja przy parafii Zawda-Jankowice. Źródła archiwalne wskazują ten status dla okresu do 1993 r. Opis ten dotyczy organizacji duszpasterskiej, a nie znaczenia samego kościoła dla mieszkańców.

Źródła i literatura

1. Dariusz Galanciak, „Kapłani - męczennicy dekanatu łasińskiego z czasów II wojny światowej”, „Studia Gdańskie”, t. XLVI, 2020.
2. Jan Szilling, Polityka okupanta hitlerowskiego wobec Kościoła katolickiego 1939-1945, Instytut Zachodni, Poznań 1970.
3. Stanisław Kardasz (red.), Diecezja Toruńska - historia i teraźniejszość, t. 12: Dekanat Łasiński, Toruń 1997.
4. Diecezja Toruńska, Parafia pw. Świętej Barbary w Świętem, dostęp sprawdzony w październiku 2026 r.
5. Parafia Świętej Barbary w Świętem - aktualna strona parafialna, dostęp sprawdzony w październiku 2026 r.
6. Zdjęcie wyróżniające: Krzyo, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons, strona pliku.