Remonty kościoła w Świętem - od 1918 r. do wymiany gontów w latach 90.

Opracowanie: Halina Borowska · aktualizacja 9.11.2026

W tym tekście

Jakie remonty przeszedł kościół w Świętem?

Drewniany kościół św. Barbary w Świętem z 1723 r. przeszedł trzy udokumentowane większe etapy prac: remont w 1918 r., gruntowną renowację w latach 1962-1966 oraz remont w latach 90. XX w., obejmujący między innymi wymianę gontowego pokrycia dachu. Daty podają opis kościoła i dawna strona parafii.

To ważna, choć niepełna kronika ratowania budowli. Źródła nie opisują szczegółowego zakresu robót, wykonawców ani kosztów, dlatego nie należy dopowiadać historii, której nie potwierdzają dokumenty. Sama ciągłość remontów pokazuje jednak, że drewniana świątynia wymagała stałej troski przez cały XX wiek.

Remont z 1918 r.

Remont z 1918 r. odnotowano jako pierwszy z trzech większych etapów prac przy kościele św. Barbary. W tym czasie proboszczem w Świętem był ks. Józef Czubek, który objął urząd 30 lipca 1917 r. i pełnił go do 1928 r.

Rok 1918 pozostaje w źródłach przede wszystkim datą remontu, a nie opisem technologii. Nie wiadomo więc, czy prace dotyczyły dachu, ścian zrębowych, wyposażenia czy kilku elementów naraz. Przy zabytkach taka ostrożność ma znaczenie: brak informacji nie jest dowodem na konkretny zakres robót.

Kiedy przeprowadzono gruntowną renowację 1962-1966?

Gruntowną renowację kościoła przeprowadzono między 1962 a 1966 r., już po wpisie obiektu do rejestru zabytków pod numerem A/413 z 5 sierpnia 1961 r.

Był to okres, gdy Święte działało jako kuracja przy parafii Zawda-Jankowice, do której należało w latach 1945-1993. Z perspektywy historii budynku ma to prosty sens: remont wykonano już po formalnym objęciu kościoła ochroną konserwatorską, choć dostępne materiały nie określają jego technicznych szczegółów.

Który remont objął wymianę gontów?

Wymiana gontowego pokrycia dachu nastąpiła w latach 90. XX w., podczas kolejnego gruntownego remontu kościoła w Świętem.

Gont nie jest detalem dekoracyjnym. To warstwa, która chroni konstrukcję zrębową przed wodą, śniegiem i wiatrem. Gdy pokrycie traci szczelność, wilgoć może przedostać się do elementów drewnianych, a skutki bywają znacznie poważniejsze niż sama wymiana poszycia.

Oś czasu remontów w tabeli

Oś czasu remontów kościoła w Świętem obejmuje trzy potwierdzone etapy, ale źródła nie podają kosztów ani nazw wykonawców żadnego z nich.

Okres	Zakres podany w źródłach	Kontekst
1918 r.	Remont kościoła.	Proboszczem był wówczas ks. Józef Czubek.
1962-1966	Gruntowna renowacja.	Kościół był już wpisany do rejestru zabytków jako A/413.
Lata 90. XX w.	Gruntowny remont, w tym wymiana gontów.	Prace zabezpieczały dach drewnianej świątyni.

Ten rytm prac warto czytać razem z historią obiektu. Kościół św. Barbary w Świętem z 1723 r. zachował nie tylko bryłę, ale też cenne wyposażenie, w tym ołtarze, chrzcielnicę i organy. Remont konstrukcji oraz ochrona wnętrza zawsze są tu ze sobą powiązane.

• Remont z 1918 r. jest potwierdzoną datą, lecz bez zachowanego opisu zakresu prac.
• Renowacja z lat 1962-1966 była najdłuższym udokumentowanym okresem robót.
• Wymiana gontów w latach 90. XX w. dotyczyła pokrycia dachu, kluczowego dla ochrony drewna.
• Wpis A/413 z 1961 r. wiąże kolejne prace z zasadami ochrony zabytków.

Dlaczego drewniany kościół wymaga stałych remontów?

Drewniany kościół wymaga regularnej konserwacji, ponieważ jego konstrukcja zrębowa, dach dwukalenicowy, gont i wieżyczka na sygnaturkę stale reagują na wilgoć, opady oraz działanie owadów. W Świętem szczególnie istotne są szczelność dachu i stan drewna z budowli datowanej na 1723 r.

Gont, zrąb i wilgoć: jakie elementy są najbardziej narażone?

Najbardziej narażone są gontowe pokrycie, okapy, miejsca styku ścian z podwaliną oraz połączenia przy wieżyczce na sygnaturkę.

Konstrukcja zrębowa polega na układaniu poziomych belek, które łączą się w narożach. Drewno pracuje wraz ze zmianą temperatury i wilgotności. Nie oznacza to, że każdy ślad starzenia jest uszkodzeniem, ale przeciek pozostawiony bez reakcji może uruchomić długi łańcuch problemów.

Opis budowy warto uzupełnić tekstem o tym, jak działa konstrukcja zrębowa kościoła w Świętem. Dzięki temu łatwiej odróżnić cechy dawnej techniki od widocznych oznak zużycia.

Jak oglądać drewnianą świątynię z szacunkiem?

Podczas oglądania drewnianego kościoła należy obserwować budynek z zewnątrz, nie dotykać elementów konstrukcji i respektować zasady obowiązujące na miejscu.

Przy spokojnym obejściu świątyni można zwrócić uwagę na kilka bezpiecznych szczegółów. Nie są one diagnozą konserwatorską, lecz pomagają zrozumieć, dlaczego renowacja kościoła drewnianego nie kończy się na jednorazowym remoncie.

• Gontowe pokrycie dachu powinno odprowadzać wodę poza ściany budynku.
• Okap chroni górne partie zrębu przed bezpośrednim działaniem deszczu.
• Podwalina wymaga szczególnej ochrony, ponieważ znajduje się najbliżej gruntu i wilgoci.
• Wieżyczka na sygnaturkę ma liczne połączenia stolarskie, które muszą pozostać szczelne.
• Otwory, ubytki lub świeża mączka przy drewnie wymagają oceny specjalisty, a nie samodzielnej ingerencji.

Drewniana świątynia przetrwa najdłużej wtedy, gdy ma suchy dach, drożne odprowadzenie wody i fachowo prowadzoną konserwację. To zasada ważniejsza niż spektakularne, lecz doraźne poprawki.

Kołatek domowy i spuszczel: co mówił apel z 2011 r.?

Kołatek domowy, czyli Anobium punctatum, oraz spuszczel pospolity, czyli Hylotrupes bajulus, to chrząszcze, których larwy żerują w drewnie. W 2011 r. dawna strona parafii informowała, że drewno kościoła w Świętem zaatakowały oba szkodniki, a pokrycie dachu wymagało pilnej naprawy.

Apel pojawiał się również w angielskiej wersji dawnego serwisu. Nie podaje on jednak, czy dezynsekcja drewna i naprawa dachu zostały później wykonane. Aktualnych informacji o stanie obiektu należy szukać wyłącznie w oficjalnych komunikatach parafii lub instytucji konserwatorskich.

Jak owady niszczą zabytkowe drewno?

Larwy kołatka i spuszczela drążą korytarze wewnątrz drewna, dlatego zewnętrzny wygląd belki nie zawsze pokazuje rzeczywisty rozmiar uszkodzeń.

Kołatek domowy kojarzy się zwykle z drobnymi, okrągłymi otworami wylotowymi. Spuszczel pospolity także może uszkadzać drewno konstrukcyjne, a rozpoznanie gatunku i skali zagrożenia należy do osób prowadzących badania konserwatorskie. W zabytkowym kościele nie stosuje się przypadkowych środków owadobójczych.

Po czym poznać ślady żerowania w drewnie?

Ślady żerowania mogą obejmować małe otwory wylotowe, świeżą mączkę drzewną oraz osłabienie powierzchni drewna, ale ich obecność nie pozwala samodzielnie określić gatunku owada.

• Drobne otwory wylotowe mogą wskazywać, że dorosłe owady opuściły drewno po rozwoju larwalnym.
• Jasna, świeża mączka pod elementem drewnianym może sugerować aktywność owadów.
• Miękka lub zapadająca się powierzchnia drewna może mieć różne przyczyny, w tym wilgoć.
• Uszkodzeń zabytkowych belek nie należy sondować ostrym narzędziem ani oczyszczać na własną rękę.
• Dokumentację stanu zabytku prowadzi się metodami dobranymi przez konserwatora i specjalistów od drewna.

Apel z 2011 r. przypomina, że konserwacja zabytków drewnianych jest pracą precyzyjną. Obejmuje diagnozę, dobór metody, zabezpieczenie konstrukcji i kontrolę efektów, a nie tylko usunięcie widocznych śladów.

Czyją własnością jest budynek kościoła?

Kościół parafialny jest zasadniczo własnością parafii jako kościelnej osoby prawnej. Kodeks Prawa Kanonicznego stanowi, że parafia erygowana zgodnie z prawem ma osobowość prawną z mocy prawa, a dobra należą do osoby prawnej, która je nabyła zgodnie z prawem.

„Parafia erygowana zgodnie z prawem posiada osobowość prawną z mocy samego prawa.” Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 515 § 3, 1983

Parafia jako osoba prawna

Parafia jako osoba prawna może posiadać dobra, zaciągać zobowiązania i działać w granicach prawa kościelnego oraz państwowego.

W prawie kanonicznym kan. 1256 wskazuje, że własność dóbr należy do tej osoby prawnej, która je prawnie nabyła. W polskim porządku prawnym osobowość prawną jednostek organizacyjnych Kościoła potwierdza art. 7 ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej.

Kto podejmuje decyzje o remoncie zabytku?

Decyzje dotyczące zarządu dobrami parafii podejmuje parafia reprezentowana przez proboszcza, jednak przy zabytku wpisanym do rejestru konieczne są także wymagane prawem uzgodnienia i pozwolenia.

Kan. 532 wskazuje proboszcza jako reprezentanta parafii we wszystkich czynnościach prawnych. Kan. 1284 określa obowiązki administratorów dóbr kościelnych. Status zabytku nie przenosi własności na państwo, ale nakłada obowiązek opieki nad obiektem zgodnie z ustawą o ochronie zabytków.

• Parafia jest podmiotem posiadającym osobowość prawną zgodnie z kan. 515 § 3 KPK.
• Proboszcz reprezentuje parafię w sprawach prawnych na podstawie kan. 532 KPK.
• Właściciel zabytku ma obowiązek zapewnić warunki ochrony i utrzymania obiektu.
• Wpis A/413 obejmuje kościół św. Barbary ochroną konserwatorską od 1961 r.

To materiał informacyjny, nie zastępuje indywidualnej porady prawnej ani oceny dokumentów własnościowych konkretnej parafii.

Kto finansuje remonty zabytkowego kościoła?

Remonty zabytkowych kościołów w Polsce mogą być finansowane ze środków parafii, dobrowolnych ofiar wiernych oraz dotacji publicznych przewidzianych w ustawie o ochronie zabytków. W przypadku Świętego źródła nie podają kosztów dotychczasowych remontów ani podziału ich finansowania.

Czy samorząd może dofinansować remont kościoła?

Tak, ustawa o ochronie zabytków przewiduje możliwość udzielania dotacji na prace przy zabytkach wpisanych do rejestru, także przez jednostki samorządu terytorialnego.

Artykuły 77-81 ustawy z 23 lipca 2003 r. określają zakres prac, które mogą otrzymać dofinansowanie, oraz zasady przyznawania dotacji. Konkretny nabór, regulamin, termin i wysokość dostępnych środków zmieniają się, dlatego czytelnik powinien sprawdzać bieżące komunikaty Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Przy zabytku wpisanym do rejestru pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków wymagają między innymi prace konserwatorskie, restauratorskie i roboty budowlane. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, art. 36, 2003

Ile kosztuje budowa kościoła?

Koszt budowy kościoła nie ma jednej stałej kwoty, ponieważ zależy od projektu, materiałów, rozmiaru, instalacji, prac ziemnych i wymagań konserwatorskich, a dla Świętego brak opublikowanych kosztów remontów.

W przypadku historycznej świątyni pytanie o „koszt budowy” jest szczególnie mylące. Nie chodzi o postawienie nowego obiektu od zera, lecz o ochronę istniejącej substancji zabytkowej: gontu, zrębu, wyposażenia i detali. Aktualne wyceny mogą przygotować jedynie uprawnieni wykonawcy na podstawie zakresu robót i dokumentacji.

• Dobrowolne ofiary mogą stanowić część środków parafii, ale nie są obowiązkową opłatą za dostęp do kościoła.
• Dotacja na zabytek wymaga spełnienia warunków konkretnego programu lub uchwały samorządu.
• Wojewódzki konserwator zabytków ocenia zgodność prac z ochroną wartości zabytkowych.
• Projekt prac pozwala określić zakres, materiały i kolejność robót przed ich rozpoczęciem.
• Serwis niezależny nie zbiera środków ani nie publikuje danych do wpłat.

Historia finansowania wiąże się także z odpowiedzialnością za wnętrze. Ochrony wymagają nie tylko ściany i dach, ale również ambona, ławy kolatorskie i konfesjonały w Świętem, które tworzą część zabytkowego wyposażenia.

Jak sprawdzić aktualny stan kościoła?

Aktualny stan kościoła w Świętem oraz informacje o ewentualnych pracach remontowych najlepiej sprawdzić w bieżących ogłoszeniach na stronie parafii, w katalogu Diecezji Toruńskiej i przez oficjalny kontakt z kancelarią parafialną. Dane lokalne zmieniają się, dlatego przed wizytą należy potwierdzić informacje u źródła.

Gdzie parafia publikuje informacje o pracach?

Informacje parafialne publikuje obecna strona parafii działająca w serwisie Diecezji Toruńskiej oraz katalog parafii diecezjalnej.

Ogłoszenia mogą informować o nabożeństwach, organizacji życia parafii lub bieżących potrzebach, lecz nie każdy remont musi zostać szeroko opisany. W sprawie stanu technicznego zabytku najpewniejsza będzie wiadomość przekazana przez parafię lub właściwe instytucje ochrony zabytków.

Jak zaplanować wizytę przy kościele św. Barbary?

Najpierw sprawdź aktualne ogłoszenia i dane kontaktowe, a następnie uszanuj godziny nabożeństw, zamknięcie świątyni oraz prywatność osób korzystających z cmentarza przykościelnego.

• Oficjalna strona parafii pozwala sprawdzić aktualne komunikaty przed przyjazdem.
• Katalog Diecezji Toruńskiej podaje podstawowe dane parafii i adres Święte 16, 86-320 Łasin.
• Komunikaty wojewódzkiego konserwatora mogą informować o dotacjach i większych przedsięwzięciach przy zabytkach.
• Podczas zwiedzania nie należy wchodzić na teren prac ani dotykać historycznych elementów drewna.
• Wpis A/413 do rejestru zabytków wyjaśnia, dlaczego przy obiekcie obowiązują szczególne zasady ochrony.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy ostatnio wymieniano gonty na kościele w Świętem?

Według dostępnych opisów gruntowny remont z wymianą gontów przeprowadzono w latach 90. XX w. Dawna strona parafii informowała też w 2011 r. o potrzebie pilnej naprawy pokrycia dachu.

Źródła nie podają dokładnego roku wymiany ani technologii wykonania prac. Aktualny stan pokrycia należy sprawdzić przez oficjalne kanały parafii.

Czy kościół w Świętem był remontowany po 2011 r.?

Dostępne materiały nie przesądzają, czy po apelu z 2011 r. wykonano dezynsekcję drewna i naprawę dachu. Nie należy przedstawiać takich prac jako faktu bez aktualnego komunikatu parafii lub instytucji konserwatorskiej.

Najlepszym źródłem bieżącej informacji są ogłoszenia parafialne oraz bezpośredni kontakt z kancelarią przez dane podane oficjalnie.

Co buduje kościół jako wspólnotę?

Kościół jako wspólnotę budują ludzie uczestniczący w liturgii, modlitwie, trosce o potrzebujących i odpowiedzialności za wspólne dobro. Budynek pozostaje ważnym miejscem spotkania, pamięci i sprawowania sakramentów.

W Świętem materialna troska o drewnianą świątynię łączy się z pamięcią o kolejnych pokoleniach mieszkańców. Nie jest jednak tożsama z obowiązkową wpłatą lub opłatą za praktyki religijne.

Jaki jest kryzys kościoła w Polsce?

To szerokie pytanie nie ma jednej odpowiedzi, ponieważ może dotyczyć wiary, życia wspólnot, zaufania społecznego, demografii albo stanu materialnego zabytków. Nie wolno przenosić ogólnych ocen na jedną parafię bez konkretnych danych.

W przypadku Świętego udokumentowany problem z 2011 r. dotyczył ochrony drewna przed owadami i naprawy dachu, a nie diagnozy całego Kościoła w Polsce.

Czy parafia może sama wymienić dach na zabytkowym kościele?

Prace przy zabytku wpisanym do rejestru wymagają pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków w przypadkach wskazanych przez ustawę, w tym przy robotach budowlanych i pracach konserwatorskich. Zakres dokumentacji zależy od rodzaju planowanych robót.

Właściciel lub zarządca nie powinien samodzielnie zmieniać materiału, kształtu pokrycia ani historycznych elementów konstrukcji. Zasady określa ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Jak można pomóc w ratowaniu kościoła w Świętem?

O ewentualnych formach wsparcia informuje wyłącznie parafia przez własne, oficjalne kanały. Niezależny serwis nie przyjmuje wpłat i nie publikuje numerów kont.

Pomocą może być również szacunek dla miejsca: korzystanie z legalnie udostępnionych informacji, nienaruszanie zabytkowej substancji i zwracanie uwagi na prawa autorskie do fotografii.

Źródła i literatura

Źródła o kościele w Świętem

1. Wikipedia: Kościół św. Barbary w Świętem, dostęp: październik 2026.
2. Diecezja Toruńska: Parafia pw. Świętej Barbary w Świętem, katalog parafii.
3. Parafia Świętej Barbary w Świętem, oficjalne ogłoszenia i dane kontaktowe.

Źródła prawne i historyczne

1. Kodeks Prawa Kanonicznego, 1983, kan. 515 § 3, 532, 1256 i 1284.
2. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, 2003, art. 5, 36 oraz 77-81.
3. D. Galanciak, „Kapłani - męczennicy dekanatu łasińskiego z czasów II wojny światowej”, Studia Gdańskie, t. XLVI, 2020.
4. „Diecezja Toruńska - historia i teraźniejszość”, t. 12: „Dekanat Łasiński”, red. ks. St. Kardasz, Toruń 1997.

Fot. Krzyo, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons