Szkoła w Świętem - historia oświaty we wsi parafialnej

Opracowanie: Halina Borowska · aktualizacja 13.11.2026

W tym tekście

Szkoła w Świętem - co można ustalić z zachowanych źródeł?

Szkoła w Świętem, wsi w gminie Łasin i powiecie grudziądzkim, pozostaje słabo opisana w dostępnych opracowaniach, ale znamy nazwisko jej dawnego kierownika. Konstanty Szafra został aresztowany 27 października 1939 r. razem z proboszczem ks. Leonem Gregorkiewiczem, a zmarł po pobiciu w Grudziądzu 28 lutego 1940 r. (Kardasz, 1997).

Czy w Świętem działała szkoła?

Tak, w Świętem działała szkoła, ponieważ źródła historyczne wskazują Konstantego Szafrę jako jej dawnego kierownika. Nie zachowała się jednak w nich data utworzenia placówki, opis budynku ani pełna lista nauczycieli.

To niewiele, lecz dla historii niewielkiej wsi jest to ślad ważny. Kierownik szkoły nie był anonimową postacią z marginesu dokumentów. Pełnił funkcję zaufania publicznego, odpowiadał za codzienne życie szkolne i należał do lokalnej inteligencji.

Historia szkoły w Świętem wymaga ostrożności. Nie należy dopowiadać dat, nazwisk ani losów budynku tylko dlatego, że podobne informacje istnieją dla innych wsi Pomorza. Pewne pozostają: istnienie szkoły przed wojną, funkcja Konstantego Szafry oraz jego tragiczny los w czasie okupacji.

Jakie informacje o szkole pozostają nieznane?

Nieznane są przede wszystkim data powstania szkoły, jej dokładna lokalizacja, liczba klas, liczba uczniów oraz nazwiska pozostałych nauczycieli. Dostępne materiały nie pozwalają też rozstrzygnąć, czy szkoła miała własną zachowaną kronikę.

Przy takich lukach najlepiej oddzielić wiedzę udokumentowaną od rodzinnej pamięci. Fotografia z podpisem, świadectwo, pieczęć szkolna albo zeszyt ucznia mogą kiedyś uzupełnić obraz lepiej niż ogólne wspomnienie zapisane po wielu latach.

• Konstanty Szafra - źródła nazywają go dawnym kierownikiem szkoły w Świętem.
• Święte koło Łasina - chodzi o wieś w powiecie grudziądzkim, a nie szkoły o podobnych nazwach w innych miejscowościach.
• Rok 1939 - ten moment jest najlepiej uchwytny, ponieważ łączy los szkoły z represjami okupacyjnymi.
• Kronika szkolna - jej istnienie nie jest potwierdzone przez źródła wykorzystane w tym tekście.

W dawnych zapisach miejscowość może występować jako Schwenten. Ten trop pomaga czytać historię wsi Święte od Swenten do Schwenten, zwłaszcza podczas szukania dokumentów sprzed 1920 r.

Jak zachować rodzinne pamiątki po szkole?

Najlepiej opisać każdą pamiątkę trzema danymi: kto jest na zdjęciu, kiedy je wykonano i gdzie przedstawiona osoba mieszkała lub uczyła się. Kopia cyfrowa nie zastępuje oryginału, ale pozwala bezpiecznie udostępnić materiał badaczom i rodzinie.

Przydatne bywają także drobne przedmioty: świadectwa, zeszyty, legitymacje, pocztówki, zdjęcia klasowe, pieczęcie oraz listy. Jeśli relację przekazuje najstarszy mieszkaniec, dobrze zapisać datę rozmowy i uzyskać jego zgodę na cytowanie.

1. Najpierw sfotografuj dokument w całości, także odwrotną stronę z podpisami lub pieczęcią.
2. Następnie zapisz nazwiska w oryginalnej pisowni, bez poprawiania ich na pamięć.
3. Dodaj przybliżony rok tylko wtedy, gdy osoba przekazująca pamiątkę wyraźnie go wskazuje.
4. Oddziel relację rodzinną od faktu potwierdzonego w dokumencie lub archiwum.

Konstanty Szafra - kim był kierownik szkoły w Świętem?

Konstanty Szafra był dawnym kierownikiem szkoły w Świętem koło Łasina. Aresztowano go 27 października 1939 r., tego samego dnia co ks. Leon Gregorkiewicz, a po pobiciu zmarł 28 lutego 1940 r. w Grudziądzu. Informację tę podaje monografia dekanatu łasińskiego pod redakcją ks. Stanisława Kardasza z 1997 r.

Jaką funkcję pełnił Konstanty Szafra?

Konstanty Szafra pełnił funkcję kierownika szkoły w Świętem, czyli osoby odpowiedzialnej za jej organizację i pracę nauczycieli. Źródła nie podają jego daty urodzenia, długości pracy ani szczegółów życia rodzinnego.

W małej miejscowości kierownik szkoły należał do osób rozpoznawalnych. Obok proboszcza, urzędników i działaczy społecznych tworzył miejscowe środowisko, które pomagało organizować życie poza gospodarstwem i domem.

• Konstanty Szafra - dawny kierownik szkoły w Świętem według monografii dekanatu łasińskiego z 1997 r.
• Święte - wieś parafialna położona w gminie Łasin.
• Łasin - miejscowość ważna dla administracyjnego i komunikacyjnego kontekstu życia wsi.
• Oświata wiejska Pomorza - tworzyła część lokalnego życia społecznego, obok parafii i gospodarstw.

Nie znamy jego głosu ani własnych zapisków. Zostało nazwisko i data tragedii. Czasem właśnie od tak skromnego śladu zaczyna się uczciwie opowiedziana historia miejscowości.

Co wydarzyło się 27 października 1939 r.?

27 października 1939 r. Konstanty Szafra został aresztowany w Świętem tego samego dnia co ks. Leon Gregorkiewicz. Wspólny dzień aresztowania pokazuje, że represje dotknęły równocześnie szkolnego i parafialnego środowiska wsi.

Nie trzeba nadawać temu wydarzeniu dodatkowych, niepotwierdzonych szczegółów. Sama zbieżność dat jest wymowna: nauczyciel i proboszcz zostali wyrwani ze wspólnoty w pierwszych tygodniach okupacji.

„Aresztowanie Konstantego Szafry 27 października 1939 r. oraz jego śmierć w Grudziądzu należą do udokumentowanych elementów historii Świętego.” - parafraza ustaleń monografii Diecezja Toruńska - historia i teraźniejszość, t. 12: Dekanat Łasiński, 1997

• 27 października 1939 r. - tego dnia aresztowano Konstantego Szafrę i ks. Leona Gregorkiewicza.
• Ks. Leon Gregorkiewicz - proboszcz Świętego od 1928 r., którego los został opisany także przez D. Galanciaka.
• Represje okupacyjne - uderzały w osoby pełniące funkcje społeczne i religijne.
• Święte - wieś, w której pamięć o obu postaciach pozostaje częścią historii parafii.

Gdzie i kiedy zmarł Konstanty Szafra?

Konstanty Szafra zmarł po pobiciu 28 lutego 1940 r. w Grudziądzu. Taką datę i miejsce wskazuje monografia dekanatu łasińskiego z 1997 r., przy czym źródło nie opisuje szerzej przebiegu jego uwięzienia.

Grudziądz pojawia się w tej historii jako miejsce śmierci kierownika szkoły. To konkret, którego nie wolno zamienić w rozbudowaną opowieść bez materiału źródłowego.

Los Szafry warto zestawić z pamięcią o duchownych i mieszkańcach regionu, lecz bez zacierania różnic między ich biografiami. Każda z tych historii wymaga własnego źródła i własnej dokumentacji.

1. 27 października 1939 r. - aresztowanie Konstantego Szafry w czasie okupacji niemieckiej.
2. Jesień 1939 r. - okres nasilonych represji wobec lokalnych elit Pomorza.
3. 28 lutego 1940 r. - śmierć Szafry po pobiciu w Grudziądzu.
4. 1997 r. - rok wydania monografii dekanatu łasińskiego, która zachowuje tę informację.

Szkoła wiejska pod zaborem pruskim - jak wyglądało szkolnictwo?

Szkoła wiejska pod zaborem pruskim była instytucją podlegającą państwowemu nadzorowi, a po ustawie z 1872 r. wpływ władz pruskich na szkolnictwo wyraźnie się zwiększył. W przypadku Świętego nie ma jednak źródła, które pozwala opisać język lekcji, nauczycieli lub konkretne doświadczenia uczniów tej wsi.

W jakim języku uczono w pruskich szkołach?

W pruskich szkołach wiejskich język niemiecki odgrywał zasadniczą rolę w nauczaniu i administracji szkolnej, a germanizacja ograniczała obecność polszczyzny. Zakres tych zmian różnił się zależnie od miejsca i czasu.

Historia zabór pruski szkolnictwo nie jest jednym, prostym doświadczeniem. Inaczej wyglądała szkoła w większym mieście, inaczej na pograniczu, a jeszcze inaczej w pojedynczej wsi. Dlatego nie należy przypisywać Świętemu konkretnych praktyk bez zachowanego dokumentu.

• Ustawa o nadzorze szkolnym z 1872 r. - wzmacniała państwowy nadzór nad szkołami w Prusach.
• Język niemiecki - był narzędziem pruskiej polityki szkolnej.
• Język polski - dla wielu rodzin pozostawał językiem domu, wiary i lokalnej pamięci.
• Parafia - stanowiła ważne miejsce podtrzymywania wspólnoty, choć nie zastępowała szkoły.

Świadome odróżnienie tła historycznego od historii jednej wsi chroni przed łatwym, ale błędnym uogólnieniem.

Czy strajk szkolny objął Święte?

Nie wiadomo, czy strajk szkolny objął Święte, ponieważ dostępne źródła nie wskazują udziału mieszkańców tej wsi w protestach z lat 1901 oraz 1906-1907. Strajki szkolne są ważnym kontekstem historii zaboru pruskiego, ale nie stanowią dowodu dla konkretnej miejscowości.

W wielu częściach zaboru pruskiego rodzice i dzieci protestowali przeciw ograniczaniu języka polskiego w nauce religii. Sam fakt, że podobne wydarzenia miały miejsce na Pomorzu i w Wielkopolsce, nie pozwala przenieść ich automatycznie do Świętego.

„Brak zapisu o strajku szkolnym w Świętem nie oznacza braku pamięci o polskości, lecz wymaga powściągliwości w opisie lokalnej historii.” - parafraza zasady pracy ze źródłem historycznym

1. Najpierw odszukaj nazwę Schwenten w dokumentach sprzed 1920 r.
2. Potem sprawdź akta szkolne powiatu grudziądzkiego, a nie tylko ogólne opracowania o strajkach.
3. Następnie porównaj daty i nazwiska z relacjami rodzinnymi mieszkańców.
4. Na końcu zaznacz wyraźnie, co wynika z dokumentu, a co pozostaje hipotezą.

Szkoła w Świętem po 1920 r. - jak granica zmieniła wieś?

Po zmianach granicznych związanych z traktatem wersalskim Święte znalazło się w Polsce, natomiast część historycznego obszaru parafii pozostała po stronie niemieckiej. Dla szkoły i rodzin oznaczało to życie w miejscowości przy nowej granicy, choć brak danych pozwalających opisać liczbę uczniów lub organizację lekcji.

Co oznaczała nowa granica dla mieszkańców?

Nowa granica po 1920 r. rozdzieliła dawne związki parafialne i sąsiedzkie, ponieważ Mała Tymawa, Wałdowo oraz osada Niemca z Krzywki znalazły się po stronie niemieckiej. Święte pozostało w Polsce.

Granica na mapie potrafiła przejść przez znane drogi, relacje rodzinne i codzienną pamięć. W dokumentach szkolnych mogła wpływać na dojazdy, właściwość urzędów oraz sieć kontaktów, ale dla samej szkoły w Świętem nie ma tu opisanych danych liczbowych.

• Święte - po 1920 r. znalazło się w granicach Polski.
• Mała Tymawa i Wałdowo - historycznie związane z parafią, znalazły się po stronie niemieckiej.
• Traktat wersalski - wyznaczył nowy układ graniczny po I wojnie światowej.
• Szkoła powszechna II RP - stanowi ogólny kontekst odbudowy polskiej administracji oświatowej.

Kim był ks. Józef Czubek w życiu Świętego?

Ks. Józef Czubek był proboszczem Świętego od 30 lipca 1917 r. do przejścia do Jabłonowa w 1928 r.; był także członkiem Rady Ludowej i posłem na Sejm Dzielnicowy w Poznaniu w grudniu 1918 r. Te fakty wskazuje archiwalny opis historii parafii.

Nie oznacza to, że należy przypisywać mu konkretne działania wobec miejscowej szkoły, jeśli nie ma na to źródła. Jego biografia pomaga jednak zobaczyć, że życie parafialne w Świętem łączyło się z większymi przemianami politycznymi i społecznymi.

• Ks. Józef Czubek - proboszcz Świętego od 1917 r.
• Rada Ludowa - forma polskiej aktywności społecznej i politycznej w okresie przełomu 1918 r.
• Sejm Dzielnicowy w Poznaniu - zgromadzenie, w którym ks. Czubek uczestniczył w grudniu 1918 r.
• 1928 r. - rok przejścia ks. Czubka do Jabłonowa.

O historii materialnej wsi przypominają również remonty kościoła od 1918 r.. Szkoła i świątynia miały odmienne zadania, ale obie należały do codziennego krajobrazu miejscowości.

Represje wobec nauczycieli i księży - dlaczego okupant uderzał w lokalne elity?

Represje wobec nauczycieli i księży na Pomorzu jesienią 1939 r. były częścią działań wymierzonych w osoby zdolne organizować polskie życie społeczne, edukacyjne i religijne. W Świętem ich symbolem są Konstanty Szafra oraz ks. Leon Gregorkiewicz, a źródła łączą aresztowanie proboszcza z działalnością Selbstschutzu (Galanciak, 2020).

Co to był Selbstschutz?

Selbstschutz był paramilitarną formacją niemiecką działającą na Pomorzu jesienią 1939 r., odrębną od Wehrmachtu i Gestapo. D. Galanciak wskazuje Selbstschutz jako formację odpowiedzialną za aresztowanie ks. Leona Gregorkiewicza.

W opisach okupacji łatwo mieszać nazwy niemieckich instytucji. W tym przypadku precyzja ma znaczenie, bo pozwala wiernie odczytać ustalenia badacza dotyczące konkretnej osoby i konkretnego miejsca.

• Selbstschutz - paramilitarna formacja Niemców z Pomorza działająca w 1939 r.
• Ks. Leon Gregorkiewicz - proboszcz Świętego aresztowany 27 października 1939 r.
• D. Galanciak - autor artykułu o kapłanach męczennikach dekanatu łasińskiego z 2020 r.
• Jesień 1939 r. - czas szczególnie intensywnych represji na Pomorzu.

Co stało się z ks. Leonem Gregorkiewiczem?

Ks. Leon Gregorkiewicz został aresztowany 27 października 1939 r., był więziony w Łasinie, Grudziądzu i Chełmnie, a następnie zamordowany w Klamrach koło Chełmna w listopadzie 1939 r. J. Sziling podaje datę 20 listopada 1939 r.

W kruchcie kościoła św. Barbary znajduje się tablica przypominająca jego męczeństwo. To miejsce pamięci łączy historię parafii z historią okupacji całego regionu.

1. 27 października 1939 r. - aresztowanie ks. Leona Gregorkiewicza w Świętem.
2. Łasin, Grudziądz i Chełmno - miejscowości wskazane w opisie jego więzienia.
3. Klamry koło Chełmna - miejsce jego śmierci w listopadzie 1939 r.
4. 20 listopada 1939 r. - data podawana przez J. Szilinga w opracowaniu z 1970 r.

Historia proboszcza i kierownika szkoły nie jest identyczna, ale oba losy pokazują skalę straty poniesionej przez małą społeczność.

Jak mówić o tych wydarzeniach z szacunkiem?

O represjach z 1939 r. należy mówić spokojnie, podając osoby, daty, miejsca i źródła zamiast zastępować fakty emocjonalnymi ocenami. Szczególnej ostrożności wymagają relacje rodzinne, ponieważ pamięć może zachowywać prawdę przeżycia, lecz nie zawsze dokładną chronologię.

• Źródło naukowe - pomaga ustalić kontekst i porównać lokalną relację z badaniami historyków.
• Tablica w kruchcie - upamiętnia ks. Leona Gregorkiewicza w miejscu związanym z jego posługą.
• Data dzienna - wymaga wskazania autora lub dokumentu, jak data 20 listopada 1939 r. u J. Szilinga.
• Relacja mieszkańca - powinna zawierać nazwisko rozmówcy, datę nagrania i zgodę na wykorzystanie.

Szkoła i parafia w Świętem - jak przenikały się w życiu wsi?

Szkoła i parafia w Świętem były odrębnymi instytucjami, ale obie skupiały mieszkańców wokół spraw codziennych, wychowania i pamięci. Wspólne aresztowanie Konstantego Szafry oraz ks. Leona Gregorkiewicza 27 października 1939 r. pokazuje, że okupant postrzegał lokalnych nauczycieli i duchownych jako znaczące osoby wspólnoty.

Jakie były różnice między szkołą a parafią?

Szkoła odpowiadała za nauczanie i organizację pracy uczniów, a parafia za życie religijne oraz duszpasterstwo. W wiejskim rytmie obie instytucje mogły spotykać te same rodziny, lecz nie należy mieszać ich ról.

W parafii św. Barbary trwał zwyczaj odwiedzin duszpasterskich według miejscowości. O jego znaczeniu dla więzi sąsiedzkich opowiada tekst kolęda według wiosek parafii.

• Szkoła - była miejscem nauki dzieci i pracy nauczycieli.
• Parafia św. Barbary - organizowała życie religijne mieszkańców Świętego i okolicznych miejscowości.
• Rodziny wiejskie - uczestniczyły w obu sferach, jako rodzice uczniów i członkowie wspólnoty parafialnej.
• Rok 1939 - połączył pamięć o obu instytucjach przez los Szafry i ks. Gregorkiewicza.

Gdzie szukać śladów pamięci o mieszkańcach?

Śladów pamięci o mieszkańcach można szukać w kościele, na cmentarzu przykościelnym, w rodzinnych archiwach oraz w publikacjach o dekanacie łasińskim. W przypadku ks. Gregorkiewicza ważnym znakiem jest tablica w kruchcie kościoła.

Spacer po cmentarzu wymaga kultury i ciszy. Nagrobek nie jest eksponatem, lecz miejscem pamięci rodziny. Pomocny kontekst daje artykuł o grobach na cmentarzu przykościelnym w Świętem.

1. Zacznij od tablic i inskrypcji, które można przeczytać bez dotykania zabytkowych elementów.
2. Porównaj nazwiska z księgami, publikacjami i relacjami rodzinnymi.
3. Nie publikuj rozpoznawalnych danych żyjących osób bez ich zgody.
4. Przy grobach zachowaj porządek, ciszę i szacunek dla miejsca pochówku.

Historia szkoły w Świętem - jak szukać źródeł?

Historię szkoły w Świętem najlepiej odtwarzać przez połączenie kronik szkolnych, akt administracyjnych powiatu grudziądzkiego, materiałów Instytutu Pamięci Narodowej i relacji mieszkańców. W dokumentach niemieckich sprzed 1920 r. należy wyszukiwać także nazwę Schwenten, ponieważ pod nią miejscowość może występować w katalogach i spisach.

Gdzie może znajdować się kronika szkolna?

Kronika szkolna może znajdować się w placówce, która przejęła dokumentację dawnej szkoły, w zasobie gminy Łasin albo w archiwum państwowym. Nie ma jednak potwierdzenia, że kronika szkoły w Świętem zachowała się do dziś.

Najlepiej zacząć od krótkiego, rzeczowego zapytania. Trzeba podać nazwę miejscowości, przybliżony okres, poszukiwany typ dokumentu i prośbę o informację, gdzie przekazano zasób.

• Gmina Łasin - może wskazać dokumentację oświatową lub instytucję przechowującą starsze akta.
• Szkoły sukcesorki - czasem przejmowały kroniki, pieczęcie i zdjęcia z likwidowanych placówek.
• Archiwa państwowe - mogą przechowywać akta szkolnictwa powiatu grudziądzkiego.
• Archiwa rodzinne - zawierają świadectwa, fotografie i zeszyty uczniowskie.

Jak szukać dawnych nauczycieli i uczniów?

Aby ustalić dawnych nauczycieli i uczniów, trzeba porównywać kilka rodzajów źródeł: akta szkolne, księgi meldunkowe, fotografie klasowe, prasę lokalną i relacje rodzinne. Jedno nazwisko zapisane na odwrocie zdjęcia nie wystarcza jeszcze do pełnej identyfikacji.

W dokumentach warto zapisywać każdy wariant nazwiska i nazwy miejscowości. Przed 1920 r. przydatne będą formy Schwenten, Swenten i Swyathe, jeśli występują w katalogu lub indeksie.

1. Wyszukaj miejscowość pod polską i niemiecką nazwą.
2. Sprawdź indeksy archiwalne dotyczące szkolnictwa oraz administracji powiatowej.
3. Porównaj nazwisko z co najmniej dwoma niezależnymi źródłami.
4. Zapisz sygnaturę, datę dokumentu i dokładne brzmienie wpisu.
5. Oddziel ustalenie pewne od informacji przekazanej w rodzinnej relacji.

Jakie instytucje pomagają badać represje z 1939 r.?

W badaniu represji z 1939 r. pomocne są publikacje historyczne, zasoby Instytutu Pamięci Narodowej oraz materiały archiwalne dotyczące Pomorza. Dla Świętego podstawowe znaczenie mają opracowanie D. Galanciaka z 2020 r., monografia dekanatu łasińskiego z 1997 r. i książka J. Szilinga z 1970 r.

Każda z tych publikacji pełni inną rolę. Monografia zachowuje lokalny kontekst, artykuł D. Galanciaka dotyczy duchownych dekanatu, a praca J. Szilinga pomaga osadzić los ks. Gregorkiewicza w szerszej polityce okupacyjnej.

• D. Galanciak - opisuje kapłanów męczenników dekanatu łasińskiego w artykule z 2020 r.
• J. Sziling - analizuje politykę okupanta wobec Kościoła katolickiego w latach 1939-1945.
• Instytut Pamięci Narodowej - gromadzi materiały dotyczące niemieckich zbrodni na Pomorzu.
• Archiwum Państwowe - może zawierać lokalne akta administracyjne i szkolne.

Obwód szkolny dzieci ze Świętego - jak sprawdzić aktualne informacje?

Aktualny obwód szkolny dzieci ze Świętego należy sprawdzać w uchwale Rady Miejskiej w Łasinie oraz w Rejestrze Szkół i Placówek Oświatowych prowadzonym przez Ministerstwo Edukacji. Dane o działającej szkole i przypisaniu do obwodu mogą się zmieniać, dlatego przed zapisaniem dziecka trzeba korzystać z bieżącej informacji urzędowej.

Jak korzystać z Rejestru Szkół i Placówek Oświatowych?

Aby skorzystać z Rejestru Szkół i Placówek Oświatowych, wyszukaj placówki według gminy Łasin, a następnie porównaj ich dane z aktualną uchwałą o obwodach szkolnych. RSPO jest urzędową wyszukiwarką placówek, ale sama nazwa miejscowości nie zawsze przesądza o rejonizacji.

Nie należy mylić Świętego w gminie Łasin ze szkołami w Świętej Katarzynie, Świeciu ani innych miejscowościach o podobnym brzmieniu. Kluczowe są: gmina Łasin, powiat grudziądzki i adres dziecka.

1. Otwórz urzędowy Rejestr Szkół i Placówek Oświatowych.
2. Wyszukaj placówki w gminie Łasin, używając aktualnych filtrów rejestru.
3. Sprawdź uchwałę Rady Miejskiej w Łasinie dotyczącą obwodów szkół.
4. W razie wątpliwości skontaktuj się bezpośrednio z urzędem gminy lub wybraną szkołą.

Czy w Świętem działa dziś szkoła?

Informację o tym, czy w Świętem działa dziś szkoła, należy sprawdzić bezpośrednio w RSPO oraz w aktualnych materiałach gminy Łasin. Dostępne źródła historyczne dotyczą dawnej szkoły i nie rozstrzygają obecnego stanu oświaty.

To istotne rozróżnienie: historia szkoły w Świętem nie odpowiada automatycznie na pytanie o dzisiejszą sieć placówek. Aktualne decyzje organizacyjne należą do samorządu i mogą ulegać zmianom.

• RSPO - pozwala sprawdzić bieżące dane o placówkach oświatowych.
• Rada Miejska w Łasinie - ustala obwody szkół w drodze uchwały.
• Adres zamieszkania dziecka - ma znaczenie przy przypisaniu do obwodu.
• Rok szkolny - wymaga sprawdzenia aktualnych zasad przed rekrutacją.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy założono szkołę w Świętem?

Dostępne źródła nie podają daty założenia szkoły w Świętem. Wiadomo jedynie, że przed 1939 r. jej kierownikiem był Konstanty Szafra. Ustalenie początku placówki wymagałoby kwerendy w archiwach szkolnych i administracyjnych.

Gdzie zginął kierownik szkoły w Świętem?

Konstanty Szafra zmarł po pobiciu 28 lutego 1940 r. w Grudziądzu. Informację tę przekazuje monografia dekanatu łasińskiego pod redakcją ks. Stanisława Kardasza z 1997 r. Źródło nie opisuje szczegółowo okoliczności jego uwięzienia.

Czy ks. Leon Gregorkiewicz i Konstanty Szafra zostali aresztowani razem?

Obaj zostali aresztowani tego samego dnia, 27 października 1939 r. Ich dalsze losy były jednak różne: Szafra zmarł w Grudziądzu w lutym 1940 r., a ks. Gregorkiewicz został zamordowany w Klamrach koło Chełmna w listopadzie 1939 r.

Czy szkoła w Świętem miała własną kronikę?

Źródła wykorzystane w tym artykule nie potwierdzają istnienia zachowanej kroniki szkoły w Świętem. Takie księgi często trafiały do placówek przejmujących dokumentację albo do archiwów państwowych. Poszukiwania dobrze zacząć w gminie Łasin i w archiwach dotyczących powiatu grudziądzkiego.

Jak przekazać zdjęcia i wspomnienia związane ze szkołą?

Najlepiej przygotować kopie zdjęć lub dokumentów i dołączyć opis osób, miejsca oraz przybliżonej daty. Przy wspomnieniu ustnym warto zapisać, kto je przekazał i kiedy odbyła się rozmowa. Publikacja rozpoznawalnych osób żyjących wymaga ich zgody.

Dlaczego w dawnych dokumentach pojawia się nazwa Schwenten?

Schwenten to niemiecka nazwa Świętego używana w starszych źródłach. Jej znajomość pomaga szukać akt z okresu zaboru pruskiego i sprzed zmian granicznych po I wojnie światowej. Przydatne mogą być także historyczne warianty Swenten i Swyathe.

Źródła i literatura

Opracowania historyczne

1. D. Galanciak, Kapłani - męczennicy dekanatu łasińskiego z czasów II wojny światowej, „Studia Gdańskie”, t. XLVI, 2020, tekst artykułu.
2. Diecezja Toruńska - historia i teraźniejszość, t. 12: Dekanat Łasiński, red. ks. St. Kardasz, Toruń 1997.
3. J. Sziling, Polityka okupanta hitlerowskiego wobec Kościoła katolickiego 1939-1945, Instytut Zachodni, Poznań 1970.

Rejestry i źródła urzędowe

• Rejestr Szkół i Placówek Oświatowych, Ministerstwo Edukacji.
• Katalog parafii Diecezji Toruńskiej - Parafia pw. Świętej Barbary w Świętem.
• Instytut Pamięci Narodowej - materiały o represjach niemieckich na Pomorzu.

Fot. Krzyo, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons