Święty Piotr apostoł - pierwszy papież i patron rybaków

Opracowanie: Halina Borowska · aktualizacja 27.10.2026

W tym tekście

Święty Piotr apostoł to Szymon, syn Jony, rybak z Betsaidy (J 1,44), któremu Jezus nadał imię Kefas, czyli Skała (Mt 16,18). Kościół katolicki uważa go za pierwszego biskupa Rzymu i pierwszego papieża (KKK 881-882). Zginął jako męczennik w Rzymie za Nerona, najpewniej w latach 64-67, a jego uroczystość razem ze św. Pawłem przypada 29 czerwca.

W barokowych ołtarzach wiejskich kościołów ziemi chełmińskiej spotykam Piotra częściej niż wielu lokalnych patronów. Zebrałam tu, co mówią o nim Ewangelie, Katechizm i najstarsza tradycja. Na końcu piszę, czego szukać w ołtarzach, także w kościele św. Barbary w Świętem.

Jaki był życiorys świętego Piotra?

Święty Piotr był galilejskim rybakiem. Jezus powołał go na pierwszego wśród Dwunastu, po Zmartwychwstaniu Piotr przewodził wspólnocie w Jerozolimie (Dz 2), a zginął w Rzymie. Wraz z bratem Andrzejem łowił ryby w Jeziorze Galilejskim (Mk 1,16). Mateusz nazywa go synem Jony (Mt 16,17), a Jan synem Jana (J 1,42). Był żonaty.

Skąd pochodził Szymon z Betsaidy, rybak z Kafarnaum?

Szymon urodził się w Betsaidzie, a dorosłe życie spędził w Kafarnaum, gdzie stał jego dom. Tam Jezus uzdrowił jego teściową (Mk 1,29-31). Rodzina żyła z połowu na Jeziorze Galilejskim, które Ewangelie nazywają też Jeziorem Tyberiadzkim lub Genezaret.

Scenę powołania opisuje Marek: Jezus szedł brzegiem jeziora, zobaczył Szymona i Andrzeja zarzucających sieć i obiecał, że uczyni ich rybakami ludzi (Mk 1,16-18). To zdanie wyjaśnia patronat Piotra nad rybakami.

„Ty jesteś Piotr”: co znaczy nowe imię Kefas?

Kefas to aramejskie słowo oznaczające skałę lub kamień. Greckie Petros i polskie Piotr są jego przekładem. Według J 1,42 Jezus zapowiedział Szymonowi imię Kefas przy ich pierwszym spotkaniu. Pod Cezareą Filipową wskazał jego rolę jako skały Kościoła (Mt 16,13-19). Zmiana imienia oznacza w Biblii nowe zadanie, tak jak u Abrama, który stał się Abrahamem.

„Otóż i Ja tobie powiadam: Ty jesteś Piotr [czyli Skała], i na tej Skale zbuduję Kościół mój, a bramy piekielne go nie przemogą" - Mt 16,18, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum 2000

Zaparcie się i przebaczenie nad Jeziorem Tyberiadzkim

W noc pojmania Jezusa Piotr trzy razy zaparł się, że Go zna, zanim zapiał kogut (Mt 26,69-75). Po Zmartwychwstaniu, nad Jeziorem Tyberiadzkim, Jezus trzy razy zapytał go o miłość i trzy razy powierzył mu zadanie (J 21,15-17).

„Paś owce moje!" - J 21,17, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum 2000

Trzykrotne pytanie odpowiada trzykrotnemu zaparciu. Upadek nie przekreślił powołania.

Ewangelie nie podają roku urodzenia Piotra. Znamy za to miejsca, a każde z nich zamyka jeden etap jego drogi:

1. Betsaida - miejsce urodzenia Szymona, syna Jony (J 1,44).
2. Kafarnaum - dom rodzinny, praca rybaka i powołanie nad jeziorem (Mk 1,16-31).
3. Cezarea Filipowa - wyznanie wiary i zapowiedź roli skały Kościoła (Mt 16,13-19).
4. Jerozolima - zaparcie się, a po Zmartwychwstaniu mowa w dniu Pięćdziesiątnicy (Dz 2) i przewodzenie pierwszej wspólnocie.
5. Antiochia - pobyt wśród chrześcijan, o którym wspomina św. Paweł w Liście do Galatów (Ga 2,11).
6. Rzym - posługa i męczeństwo za Nerona według najstarszej tradycji chrześcijańskiej.

Dlaczego Piotr nazywany jest pierwszym papieżem?

Piotr jest uważany za pierwszego papieża, bo Jezus nazwał go Skałą, na której zbuduje Kościół, i dał mu klucze Królestwa (Mt 16,18-19). Katechizm Kościoła Katolickiego (pkt 881-882) uczy, że biskup Rzymu jest następcą Piotra.

Co mówi Katechizm o Piotrze i kluczach Królestwa?

Katechizm pisze o Piotrze w dwóch miejscach: przy misji Jezusa (KKK 552-553) i przy hierarchicznej budowie Kościoła (KKK 881-882). Klucze oznaczają władzę rządzenia domem Bożym, czyli Kościołem. Słowa „Paś owce moje" potwierdzają tę władzę.

• KKK 552 - Piotr zajmuje pierwsze miejsce w Kolegium Dwunastu i otrzymuje od Jezusa wyjątkową misję; jego wyznanie wiary jest owocem objawienia Ojca.
• KKK 553 - „klucze Królestwa" to władza rządzenia Kościołem i władza „wiązania i rozwiązywania".
• KKK 881 - Chrystus uczynił jedynie Szymona skałą swojego Kościoła i pasterzem całej trzody.
• KKK 882 - papież, biskup Rzymu i następca Piotra, jest widzialnym źródłem i fundamentem jedności biskupów i wiernych.

Następca Piotra według Lumen gentium

Sobór Watykański II w Konstytucji dogmatycznej o Kościele Lumen gentium (1964), w numerach 18-22, uczy, że papież i biskupi tworzą jedno kolegium, tak jak tworzyli je Piotr i pozostali apostołowie. Biskupi działają razem z Piotrem i pod jego zwierzchnictwem.

Skąd się wziął tytuł papież?

Tytuł papież pochodzi od greckiego pappas, czyli ojciec, i początkowo przysługiwał różnym biskupom. Na biskupa Rzymu zawężono go dopiero po kilku stuleciach. Piotr nigdy tak o sobie nie mówił. W listach przypisywanych jemu nazywa siebie apostołem Jezusa Chrystusa (1 P 1,1).

Jak prymat Piotra rozumieją prawosławni i protestanci?

Prawosławni i protestanci czczą Piotra jako apostoła, ale inaczej rozumieją jego następstwo. Prawosławie uznaje biskupowi Rzymu pierwszeństwo honorowe, bez władzy nad całym Kościołem. Większość wspólnot protestanckich odczytuje „skałę" z Mt 16,18 jako wiarę Piotra, a nie urząd przekazywany następcom.

Jak zginął św. Piotr?

Św. Piotr zginął śmiercią męczeńską w Rzymie za panowania Nerona, w latach 64-67. Według tradycji przekazanej przez Orygenesa w Historii kościelnej Euzebiusza z Cezarei (ks. III) na własną prośbę został ukrzyżowany głową w dół. Pochowano go na Wzgórzu Watykańskim, gdzie dziś stoi bazylika jego imienia.

Męczeństwo za Nerona w cyrku na Wzgórzu Watykańskim

Po pożarze Rzymu w 64 r. Neron obwinił chrześcijan i zaczął ich prześladować. Tradycja umieszcza śmierć Piotra w cyrku Nerona u stóp Wzgórza Watykańskiego. Jan zapisał zapowiedź tej śmierci: ktoś inny przepasze Piotra i poprowadzi go, dokąd nie chce. Ewangelista dodaje, że Jezus wskazał w ten sposób, jaką śmiercią Piotr uwielbi Boga (J 21,18-19).

O męczeństwie Piotra świadczy kilka źródeł z pierwszych wieków:

• Klemens Rzymski, List do Koryntian (koniec I w.) - wspomina męczeństwo Piotra i Pawła.
• Ignacy Antiocheński, List do Rzymian (pocz. II w.) - odwołuje się do autorytetu Piotra i Pawła w Rzymie.
• Orygenes w przekazie Euzebiusza z Cezarei - podaje ukrzyżowanie głową w dół.
• Euzebiusz z Cezarei, Historia kościelna (IV w.) - łączy ich śmierć z Neronem.
• J 21,18-19 - jedyna biblijna zapowiedź męczeńskiej śmierci Piotra.

Dlaczego Piotr był ukrzyżowany głową w dół?

Św. Hieronim wyjaśniał w IV w., że Piotr prosił o ukrzyżowanie głową w dół z pokory, bo nie uważał się za godnego umrzeć tak samo jak Chrystus. Ten szczegół znamy z tradycji, nie z Biblii. Stąd w ikonografii bierze się odwrócony krzyż.

Quo vadis: legenda czy historia?

Scena „Quo vadis, Domine?" („Dokąd idziesz, Panie?") to legenda z apokryficznych Dziejów Piotra: apostoł ucieka z Rzymu, spotyka Chrystusa i zawraca na śmierć. Polacy znają ją głównie z powieści Henryka Sienkiewicza Quo vadis (1896).

Kto jest pochowany w bazylice św. Piotra?

W bazylice św. Piotra na Watykanie spoczywa przede wszystkim sam apostoł, którego grób znajduje się pod ołtarzem konfesji. W Grotach Watykańskich i w nawach bazyliki pochowano wielu papieży, w tym św. Jana Pawła II.

Grób apostoła i wykopaliska pod konfesją

Grób Piotra odnaleziono podczas wykopalisk rozpoczętych z woli Piusa XII. Paweł VI stwierdził w 1968 r., że relikwie apostoła zidentyfikowano w sposób, który uznał za przekonujący.

1. 1939 - początek wykopalisk pod Grotami Watykańskimi za Piusa XII.
2. Lata 40. XX w. - odsłonięcie nekropolii i tzw. trofeum Gajusza, pomnika nad grobem.
3. 1950 - ogłoszenie Piusa XII o odnalezieniu grobu Piotra.
4. 1968 - wypowiedź Pawła VI o identyfikacji relikwii apostoła.
5. Dziś - nekropolię można zwiedzać wyłącznie w małych grupach po wcześniejszej rezerwacji przez urząd wykopalisk.

Czy Jan Paweł II jest pochowany w bazylice?

Tak, św. Jan Paweł II jest pochowany w bazylice św. Piotra. Po śmierci w 2005 r. spoczął w Grotach Watykańskich. Po beatyfikacji w 2011 r. jego trumnę przeniesiono do kaplicy św. Sebastiana w prawej nawie bazyliki, obok Piety.

Którzy papieże spoczywają w Grotach Watykańskich?

W Grotach Watykańskich spoczywają dziesiątki papieży z różnych epok, w tym Benedykt XVI, pochowany w miejscu, gdzie wcześniej leżał Jan Paweł II. Część papieży trafiła do naw górnej bazyliki. Stoi tam m.in. szklana trumna św. Jana XXIII i grób św. Piusa X.

Jaki jest opis Bazyliki św. Piotra?

Bazylika św. Piotra na Watykanie to renesansowo-barokowa świątynia wzniesiona w latach 1506-1626 w miejscu konstantyńskiej bazyliki z IV w. Konsekrował ją papież Urban VIII 18 listopada 1626 r., więc w 2026 r. przypada 400-lecie jej poświęcenia. Nie jest katedrą Rzymu. Tą pozostaje bazylika na Lateranie.

Kopuła Michała Anioła i kolumnada Berniniego

Nad grobem Piotra wznosi się kopuła zaprojektowana przez Michała Anioła. Po jego śmierci ukończył ją Giacomo della Porta. Plac przed świątynią obejmuje kolumnada Gian Lorenza Berniniego, którą autor porównywał do ramion Kościoła przyjmujących wiernych.

• Kopuła - projekt Michała Anioła, wznoszenie ukończone pod koniec XVI w.
• Baldachim konfesji - dzieło Gian Lorenza Berniniego z XVII w., stoi dokładnie nad grobem apostoła.
• Kolumnada na placu - Bernini, II poł. XVII w., dwa półkoliste ramiona kolumn.
• Pieta - rzeźba młodego Michała Anioła z końca XV w., w pierwszej kaplicy prawej nawy.
• Cathedra Petri - barokowa oprawa Berniniego w absydzie, kryjąca starożytny tron uważany za katedrę Piotra.

Jak przygotować się do wizyty w bazylice?

Do bazyliki wejdziesz w stroju zakrywającym ramiona i kolana, po kontroli bezpieczeństwa przy wejściu. Kolejka na placu bywa długa. Aktualne godziny, zasady wejścia i ceny wejścia na kopułę publikuje oficjalna strona bazyliki, prowadzona przez Fabbrica di San Pietro.

Święty Piotr patron: rybacy, papieże i klucznicy

Święty Piotr jest patronem rybaków, papieży i całego Kościoła, a w tradycji także ślusarzy, kluczników i murarzy. Patronaty wynikają z jego biografii: był rybakiem z Galilei, Skałą, na której stoi Kościół (Mt 16,18), i otrzymał klucze Królestwa (Mt 16,19). To pobożność ludowa, nie nauka wiary.

Czego patronem jest św. Piotr?

Każdy patronat Piotra ma źródło w Ewangelii albo w jego imieniu. O rybakach szerzej piszę w tekście o tym, kto jest patron rybaków i marynarzy, bo obok Piotra stoją tam także święty Mikołaj z Miry i św. Barbara.

• Rybacy i przewoźnicy - z powodu zawodu Szymona i obietnicy „rybaków ludzi" (Mk 1,17).
• Papieże - jako następcy Piotra na stolicy rzymskiej według KKK 882.
• Ślusarze i klucznicy - od atrybutu kluczy Królestwa (Mt 16,19).
• Murarze i kamieniarze - od imienia Skała.
• Pokutujący - z powodu zaparcia się i przebaczenia (J 21,15-17).

Atrybuty: klucze, kogut i odwrócony krzyż

Klucze to najczęstszy atrybut Piotra i odwołują się do Mt 16,19. Zwykle są dwa, złoty i srebrny, które sztuka odczytuje jako władzę w niebie i na ziemi. Kogut przypomina zaparcie się (Mt 26,75), odwrócony krzyż sposób śmierci, a sieć lub ryba zawód.

Pieśni do świętych patronów w polskiej pobożności

Polskie parafie wyrażają cześć dla patronów głównie śpiewem. W okolicy Łasina najlepiej znam pieśń do patronki kościoła w Świętem, opisaną w tekście pieśń Barbaro święta perło Jezusowa.

Kiedy są imieniny i uroczystość Piotra i Pawła?

Imieniny Piotra i Pawła przypadają 29 czerwca, w dniu uroczystości świętych Apostołów Piotra i Pawła w kalendarzu rzymskim. To jedna z najstarszych uroczystości ku czci świętych. 18 listopada Kościół wspomina dodatkowo rocznicę poświęcenia bazylik obu apostołów.

Dlaczego 29 czerwca obchodzimy Piotra i Pawła razem?

Obaj apostołowie zginęli w Rzymie za Nerona, a Kościół rzymski od starożytności czci ich wspólnie: Piotra jako pasterza, Pawła jako misjonarza pogan. W tym dniu papież tradycyjnie poświęca paliusze dla nowych arcybiskupów metropolitów.

Katedra św. Piotra i rocznica poświęcenia bazylik

Święto Katedry św. Piotra dotyczy urzędu nauczania apostoła, symbolizowanego przez tron biskupi, a nie budynku. Jego datę i rangę w danym roku podaje aktualny kalendarz liturgiczny, np. ordo Diecezji Toruńskiej albo kalendarz na stronie Konferencji Episkopatu Polski. Wspomnienie 18 listopada nawiązuje do konsekracji bazyliki w 1626 r.

Inni święci Piotrowie w kalendarzu imienin

Piotr obchodzi imieniny kilka razy w roku, bo kalendarz zna wielu świętych o tym imieniu. Nie należy ich mylić z apostołem:

• św. Piotr Kanizjusz - jezuita i doktor Kościoła z XVI w.
• św. Piotr z Alkantary - franciszkański reformator z XVI w., hiszpański mistyk.
• św. Piotr Jerzy Frassati - świecki z Turynu, zmarły w 1925 r.

Pozostali apostołowie mają własne dni i własne historie. Podobny portret napisałam o postaci, jaką był święty Mateusz apostoł, oraz o tym, jak święty Maciej apostoł trafił do grona Dwunastu z inicjatywy Piotra (Dz 1,15-26).

Piotr i Paweł w ołtarzach: jak ich rozpoznać, także w Świętem

Piotra rozpoznasz w ołtarzu po kluczach, a Pawła po mieczu i księdze. Obaj należą do najczęściej przedstawianych świętych w barokowych ołtarzach Pomorza i ziemi chełmińskiej, zwykle w parze po bokach obrazu głównego. W Świętem atrybut pomaga też odróżnić od siebie dwóch różnych świętych Pawłów.

Jak rozpoznać Piotra i Pawła w barokowym ołtarzu?

Najpierw spójrz na dłonie figur, bo zwykle trzymają w nich atrybut:

Cecha	św. Piotr	św. Paweł Apostoł
Główny atrybut	klucze, zwykle dwa	miecz
Atrybut dodatkowy	kogut, sieć, odwrócony krzyż	księga lub zwój listów
Typ twarzy	krótka, siwa, kręcona broda	długa, ciemna broda, wysokie czoło
Znaczenie atrybutu	klucze Królestwa (Mt 16,19)	śmierć przez ścięcie i listy apostolskie
Typowe miejsce	po prawicy Chrystusa lub obrazu	po stronie przeciwnej, w parze z Piotrem

Co zobaczysz w kościele św. Barbary w Świętem?

W drewnianym kościele św. Barbary w Świętem, zbudowanym w 1723 r. z fundacji Wacława Kozłowskiego (Wikipedia, hasło o kościele), stoją trzy ołtarze. Według opisu z dawnej strony parafii z 2024 r. w górnej części ołtarza Serca Jezusowego znajduje się obraz św. Marii Magdaleny, a obok niego figury prawdopodobnie przedstawiające św. Franciszka Ksawerego i św. Pawła Apostoła.

• Ołtarz główny św. Barbary - barokowy, ok. 1730 r., z figurami św. Stanisława i św. Wojciecha.
• Ołtarz Najświętszego Serca Pana Jezusa - w stylu regencji, 1753 r., po stronie południowej.
• Ołtarz Matki Bożej Szkaplerznej - także z 1753 r., po stronie północnej.
• Kartusze z herbem bp. Stanisława Leskiego - wieńczą oba ołtarze boczne (dawny opis parafii).
• Ołtarz główny w górnej kondygnacji - obraz świętego biskupa rozdającego jałmużnę, ze zwieńczeniem w postaci Oka Opatrzności.

Paweł Apostoł czy Paweł Pustelnik?

W Świętem są przedstawieni dwaj różni Pawłowie. Dawny opis parafii wymienia św. Pawła Pustelnika w ołtarzu Matki Bożej Szkaplerznej, a figurę z ołtarza Serca Jezusowego łączy z Pawłem Apostołem. Pustelnika przedstawia się zwykle w prostej szacie, z krukiem niosącym chleb, a Apostoła z mieczem. Zanim nazwiesz figurę, poszukaj atrybutu.

Najczęściej zadawane pytania

Z czym nie można wejść do bazyliki św. Piotra?

Do bazyliki nie wejdziesz w stroju odsłaniającym ramiona i kolana, a ostre przedmioty i duże bagaże nie przejdą przez bramki kontroli bezpieczeństwa. Aktualne reguły podaje oficjalna strona bazyliki.

Czy św. Piotr miał żonę?

Tak. Ewangelie wspominają jego teściową, którą Jezus uzdrowił w Kafarnaum (Mk 1,30-31), a św. Paweł pisze, że Kefas zabierał żonę w podróże apostolskie (1 Kor 9,5). Biblia nie podaje jej imienia.

Czy św. Piotr miał dzieci?

Ewangelie nie wspominają o dzieciach Piotra. Późna legenda czyni jego córką św. Petronelę, ale historycy uznają ten przekaz za legendarny.

Które księgi Biblii napisał św. Piotr?

Tradycja przypisuje św. Piotrowi dwa listy Nowego Testamentu: Pierwszy i Drugi List św. Piotra. Według Papiasza z Hierapolis, cytowanego przez Euzebiusza z Cezarei, Ewangelia według św. Marka powstała na podstawie nauczania Piotra. Autorstwo Drugiego Listu biblistyka uznaje za sporne.

Czy św. Piotr na pewno był w Rzymie?

Tak, pobyt Piotra w Rzymie poświadczają najstarsze źródła chrześcijańskie, m.in. Klemens Rzymski i Ignacy Antiocheński. Wykopaliska pod bazyliką potwierdziły bardzo dawny kult w miejscu wskazywanym jako jego grób. Szczegóły i długość jego pobytu w Rzymie pozostają przedmiotem badań.

Źródła i literatura

1. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum, Poznań 2000: Mt 16,13-19; Mt 26,69-75; Mk 1,16-31; J 1,40-44; J 21,15-19; Dz 1-2; 1 Kor 9,5; Ga 2,11.
2. Katechizm Kościoła Katolickiego, Pallottinum, Poznań 1994, pkt 552-553 i 881-882: tekst KKK na vatican.va.
3. Sobór Watykański II, Konstytucja dogmatyczna o Kościele Lumen gentium, 1964, nr 18-22: Lumen gentium na vatican.va.
4. Euzebiusz z Cezarei, Historia kościelna, ks. II-III (przekaz Orygenesa i Papiasza).
5. Fabbrica di San Pietro, oficjalna strona Bazyliki św. Piotra: basilicasanpietro.va.
6. Kościół św. Barbary w Świętem: Wikipedia, hasło o kościele; opis ołtarzy z dawnej strony parafii (archiwum Wayback Machine, 2024).