Święty Filip apostoł - kim był i kiedy jego wspomnienie

Opracowanie: Halina Borowska · aktualizacja 27.10.2026

W tym tekście

Święty Filip apostoł to jeden z Dwunastu, rodem z Betsaidy nad Jeziorem Galilejskim, „z miasta Andrzeja i Piotra” (J 1,44). Kalendarz rzymski wspomina go razem z Jakubem Młodszym 3 maja. W Polsce święto obu apostołów przypada 6 maja, bo 3 maja jest uroczystość NMP Królowej Polski.

Kim był święty Filip apostoł?

Filip apostoł to jeden z pierwszych uczniów Jezusa, wyróżniający się greckim imieniem, galilejskim pochodzeniem i praktycznym sposobem myślenia. Według Ewangelii św. Jana Jezus spotkał go dzień po powołaniu Andrzeja i Piotra i powiedział do niego: „Pójdź za Mną!” (J 1,43, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, 2000). Pewne wiadomości o Filipie podają Ewangelie i Dzieje Apostolskie.

Od ponad dwudziestu lat szukam postaci apostołów na ołtarzach wiejskich kościołów ziemi chełmińskiej. Filip rzadko gra tam pierwsze skrzypce. Tym ciekawiej czyta się o nim w Ewangelii.

Skąd pochodził Filip? Betsaida, miasto Piotra i Andrzeja

Filip pochodził z Betsaidy, rybackiego miasteczka nad północnym brzegiem Jeziora Galilejskiego. Z tego samego miasta byli bracia Andrzej i Szymon Piotr. W okolicy żyło wielu ludzi mówiących po grecku.

• Imię - Philippos jest greckie, co pasuje do środowiska Galilei otwartego na kulturę hellenistyczną.
• Powołanie - Jezus wezwał go osobiście, a nie przez pośrednika.
• Miejsce w Dwunastu - we wszystkich spisach jest piąty: Mt 10,3; Mk 3,18; Łk 6,14; Dz 1,13 (tam już bez Judasza, przed wyborem, który opisuje tekst święty Maciej apostoł).
• Towarzysz - w spisach ewangelicznych zwykle stoi tuż obok Bartłomieja.

„Chodź i zobacz”: jak Filip przyprowadził Natanaela?

Filip odszukał Natanaela i powiedział mu, że znalazł Tego, o którym pisali Mojżesz i Prorocy. Kiedy Natanael odpowiedział sceptycznie, Filip nie wdał się w spór.

„Rzekł do niego Natanael: «Czyż może być co dobrego z Nazaretu?» Odpowiedział mu Filip: «Chodź i zobacz!»” - Ewangelia według św. Jana 1,46, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum 2000

Tradycja Kościoła, zestawiając Ewangelie, utożsamia Natanaela z apostołem Bartłomiejem, choć sam tekst tego nie stwierdza. Piszę o tym w tekście święty Bartłomiej, czyli Natanael.

Filip w Ewangelii według św. Jana

Ewangelia według św. Jana to jedyna księga Nowego Testamentu, w której Filip mówi własnymi słowami. Pojawia się w niej w czterech scenach, w rozdziałach 1, 6, 12 i 14. Z tych kilku wersetów wyłania się portret rzeczowego ucznia, który świadczy, liczy, pośredniczy i pyta wprost.

Fragment	Sytuacja	Co mówi lub robi Filip
J 1,43-46	Powołanie w drodze do Galilei	Idzie za Jezusem i przyprowadza Natanaela
J 6,5-7	Tłum przed rozmnożeniem chleba	Wylicza, że nie wystarczy chleba za dwieście denarów
J 12,20-22	Grecy w Jerozolimie przed Paschą	Razem z Andrzejem prowadzi ich prośbę do Jezusa
J 14,8-9	Mowa pożegnalna w Wieczerniku	Prosi: „Panie, pokaż nam Ojca”

Rozmnożenie chleba: dlaczego Filip liczył denary?

Filip liczył, bo to jego Jezus zapytał, skąd kupić chleba dla tłumu (J 6,5). Ewangelista dodaje, że Jezus wystawiał go w ten sposób na próbę, bo sam wiedział, co uczyni. Filip odpowiedział, że za dwieście denarów chleba nie wystarczy, by każdy dostał choć trochę (J 6,7). Denar był wtedy zwykłą dniówką robotnika (por. Mt 20,2), więc była to suma zarabiana przez wiele miesięcy.

Grecy, którzy chcieli zobaczyć Jezusa

Przed ostatnią Paschą do Filipa podeszli Grecy z prośbą: „Panie, chcemy ujrzeć Jezusa” (J 12,21). Filip poszedł z tym do Andrzeja i dopiero razem zanieśli prośbę Nauczycielowi. Ewangelia nie wyjaśnia, dlaczego Grecy wybrali właśnie jego. Komentatorzy zwykle wskazują na greckie imię i pochodzenie z Betsaidy. Misja wśród pogan rozwinie się w pełni za sprawą Apostoła Narodów, o którym piszę w tekście święty Paweł z Tarsu.

Co znaczą słowa „Panie, pokaż nam Ojca”?

To prośba o bezpośrednie doświadczenie Boga. Jezus odpowiada na nią, że Ojca widać w Nim samym. Filip wypowiada te słowa podczas Ostatniej Wieczerzy.

„Panie, pokaż nam Ojca, a to nam wystarczy. Odpowiedział mu Jezus: Filipie, tak długo jestem z wami, a jeszcze Mnie nie poznałeś? Kto Mnie zobaczył, zobaczył także i Ojca.” - Ewangelia według św. Jana 14,8-9, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, 2000

Katechizm Kościoła Katolickiego przywołuje ten werset, ucząc, że całe życie Chrystusa jest objawieniem Ojca (KKK 516). Dla czytelnika Biblii to klucz do całej postaci: apostoł, który chce zobaczyć, słyszy, że już widzi.

Gdzie zginął św. Filip? Hierapolis i tradycja

Według starożytnej tradycji św. Filip spędził ostatnie lata życia w Hierapolis we Frygii i tam został pochowany. Dziś to stanowisko archeologiczne przy Pamukkale w zachodniej Turcji. Najstarszym świadkiem tej tradycji jest biskup Polikrates z Efezu (II w.). Jego list przytacza Euzebiusz z Cezarei w „Historii kościelnej” (ok. 325 r.).

Co przekazał Polikrates z Efezu?

Polikrates napisał list do biskupa Rzymu i wymienił w nim wielkie postacie Kościoła w Azji Mniejszej. Wśród nich był Filip, jeden z dwunastu apostołów, który spoczywa w Hierapolis razem z córkami (przekaz u Euzebiusza, ks. III i V).

• Źródło biblijne - Nowy Testament nie podaje miejsca ani sposobu śmierci Filipa.
• Źródło historyczne - list Polikratesa z II w., znany z cytatu u Euzebiusza z Cezarei.
• Źródło apokryficzne - opowieści o ukrzyżowaniu pochodzą z apokryficznych „Dziejów Filipa”.
• Kult - w Hierapolis powstał martyrion, ośmioboczna budowla pielgrzymia z czasów wczesnochrześcijańskich.

Martyrion w Hierapolis i doniesienia z 2011 roku

W 2011 r. włoska misja archeologiczna pracująca w Hierapolis ogłosiła, że niedaleko martyrionu odnalazła kościół z grobowcem, który uznała za grób Filipa. Na podstawie samego stanowiska nie da się ustalić, czyje szczątki tam spoczywały. Dlatego traktuję to odkrycie jako świadectwo bardzo starego kultu, a nie jako dowód.

Gdzie są relikwie św. Filipa?

Relikwie Filipa i Jakuba Młodszego spoczywają razem w rzymskiej bazylice Dwunastu Apostołów.

Kiedy jest świętego Filipa?

Święto Apostołów Filipa i Jakuba przypada w kalendarzu powszechnym 3 maja, a w Polsce 6 maja. Taki układ podaje Mszał Rzymski dla diecezji polskich (1986). Datę powszechną podaje Martyrologium Romanum (editio altera, 2004).

Kalendarz	Data	Kogo dotyczy
Kalendarz rzymski (powszechny)	3 maja	Filip apostoł i Jakub Młodszy, święto
Kalendarz dla diecezji polskich	6 maja	Filip apostoł i Jakub Młodszy, święto
Kalendarz powszechny	26 maja	św. Filip Neriusz, wspomnienie

Dlaczego w Polsce 6 maja, a nie 3 maja?

3 maja Kościół w Polsce obchodzi uroczystość NMP Królowej Polski. Ma ona wyższą rangę niż święto apostołów, więc kalendarz dla diecezji polskich przenosi Filipa i Jakuba na 6 maja. Ten dzień zawsze wypada w okresie wielkanocnym. Gdy 6 maja jest niedzielą, pierwszeństwo ma niedziela i w danym roku święta apostołów się nie obchodzi. Układ na konkretny rok podaje kalendarz liturgiczny Konferencji Episkopatu Polski i diecezjalne ordo.

Dlaczego Filip dzieli święto z Jakubem Młodszym?

Od VI w. obaj apostołowie mają wspólne święto, bo ich relikwie złożono razem w rzymskim kościele Apostołów. Chodzi o Jakuba, syna Alfeusza (Mt 10,3), nazywanego Młodszym, a nie o Jakuba Starszego, syna Zebedeusza.

Jak brzmi modlitwa do świętego Filipa?

Najpewniejszą modlitwą do św. Filipa jest kolekta ze święta Apostołów Filipa i Jakuba w Mszale Rzymskim dla diecezji polskich (1986). Prywatnie można modlić się własnymi słowami, bo jednej obowiązkowej formy nie ma. Modlitwa do świętego jest prośbą o wstawiennictwo. Katechizm opisuje ją jako owoc jedności Kościoła (KKK 956).

Kolekta ze święta Apostołów Filipa i Jakuba

Kolekta dziękuje Bogu za coroczną radość ze święta obu apostołów. Prosi też, aby za ich wstawiennictwem wierni mieli udział w męce i zmartwychwstaniu Syna Bożego i doszli do oglądania Boga. Pełny tekst znajduje się w mszaliku i w tekstach liturgii na 6 maja.

Krótka modlitwa oparta na J 14,8

Wiele osób układa prywatną modlitwę na kanwie Ewangelii, w duchu czytania Pisma znanego jako lectio divina. Najczęściej spotykany schemat wygląda tak:

1. Powolna lektura J 14,8-9 i zatrzymanie się przy słowach „Panie, pokaż nam Ojca”.
2. Powiedzenie Bogu własnymi słowami, czego się w tej chwili nie rozumie albo czego się szuka.
3. Prośba o łaskę poznania Boga przez Jezusa, na wzór prośby Filipa.
4. Wezwanie z Litanii do Wszystkich Świętych: „Święty Filipie, módl się za nami”.
5. Zakończenie modlitwą „Ojcze nasz” albo „Chwała Ojcu”.

Kościół nie obiecuje, że modlitwa przyniesie konkretny skutek. W sprawach życia duchowego właściwym rozmówcą pozostaje duszpasterz lub spowiednik.

Czy istnieje litania do św. Filipa?

Nie ma litanii poświęconej wyłącznie św. Filipowi, która byłaby zatwierdzona do użytku publicznego. Wezwanie „Święty Filipie, módl się za nami” należy jednak do Litanii do Wszystkich Świętych, w grupie apostołów. Można je odmawiać w każdej jej wersji.

Filip apostoł, diakon i Neriusz: trzech świętych Filipów

Trzej najbardziej znani święci Filipowie to apostoł z Betsaidy, diakon z Dziejów Apostolskich i włoski kapłan Filip Neriusz (1515-1595). Mylą ich nawet starożytne źródła. Widać to przy córkach Filipa pochowanych w Hierapolis, które Dzieje Apostolskie wiążą z Filipem diakonem (Dz 21,8-9). Odróżnić ich pomaga data wspomnienia i epoka.

Postać	Epoka	Najważniejsze źródło	Wspomnienie
Filip apostoł	I w.	J 1,43-46; J 14,8-9	3 maja (w Polsce 6 maja)
Filip diakon (ewangelista)	I w.	Dz 6,5; Dz 8,26-40; Dz 21,8	poza kalendarzem ogólnym, wymienia go Martyrologium Romanum
Filip Neriusz	XVI w.	żywoty i akta kanonizacyjne	26 maja

Czym różni się Filip apostoł od Filipa diakona?

Filip diakon nie należał do Dwunastu. Był jednym z siedmiu mężów wybranych do posługi przy stołach (Dz 6,5). Ewangelizował Samarię, a na drodze do Gazy ochrzcił dworzanina etiopskiej królowej Kandaki (Dz 8,26-40). Później mieszkał w Cezarei i nazywano go ewangelistą (Dz 21,8). Z apostołem łączy go tylko imię i epoka.

Kim był św. Filip Neriusz?

Filip Neriusz urodził się w 1515 r. we Florencji. Większość życia spędził w Rzymie, stąd przydomek „apostoł Rzymu”. Założył Kongregację Oratorium, czyli oratorianów. Zapamiętano go jako pogodnego kapłana z poczuciem humoru. Zmarł w 1595 r.

Jakie są najbardziej znane cytaty św. Filipa Neriusza?

Najczęściej przytacza się krótkie powiedzenia o radości i prostocie, które przekazali oratorianie i dawni biografowie. Sam Neriusz ich nie spisał, więc krążą w kilku wariantach brzmienia.

• „Bądźcie dobrzy, jeśli potraficie” - najsłynniejsze powiedzenie, kierowane do rozbrykanych chłopców.
• „Skrupuły i melancholia precz z mojego domu” - zachęta do pogody ducha zamiast lęku.
• „Kto chce czegoś innego niż Chrystusa, nie wie, czego chce” - zdanie powtarzane w żywotach świętego.
• „Dajcie mi dziesięciu ludzi naprawdę oderwanych od świata, a nawrócę świat”.

Jakie jest pochodzenie i historia imienia Filip?

Imię Filip pochodzi od greckiego Philippos, złożonego ze słów phílos („miłujący”) i híppos („koń”). W świecie greckim nosili je władcy. Do Nowego Testamentu trafiło za sprawą apostoła, diakona i tetrarchy Filipa (Łk 3,1).

Co znaczy imię Filip?

Imię Filip znaczy „ten, który kocha konie”. W polszczyźnie ma żeńskie odpowiedniki Filipa i Filipina.

Filipowie w historii: od Macedonii do Ewangelii

Imię rozchodziło się przez kolejne epoki razem z kulturą grecką, a później z kultem świętych:

• Filip II Macedoński - król Macedonii w IV w. przed Chr., ojciec Aleksandra Wielkiego, od jego imienia nazwano miasto Filippi.
• Filippi - miasto, do którego chrześcijan św. Paweł napisał List do Filipian.
• Filip tetrarcha - syn Heroda Wielkiego, władca ziem na północny wschód od Jeziora Galilejskiego, od niego Cezarea Filipowa.
• Filip Neriusz - XVI-wieczny święty, dzięki któremu imię zyskało popularność w nowożytnej Europie katolickiej.

Atrybuty św. Filipa w ikonografii

Atrybuty św. Filipa to przede wszystkim krzyż i chleby. Krzyż jest często wysoki albo ma kształt litery T i nawiązuje do tradycji o ukrzyżowaniu. Chleby przypominają scenę z J 6,5-7. Rzadziej pojawia się smok z legendy średniowiecznej. Krzyż mają także inni apostołowie, więc sam w sobie nie wystarcza do rozpoznania Filipa.

Jak rozpoznać św. Filipa na obrazie?

Najpierw szukaj krzyża w dłoni, potem chlebów, a na końcu sprawdź podpis albo miejsce w cyklu apostołów:

1. Krzyż łaciński lub w kształcie T, trzymany jak laska pielgrzyma.
2. Chleby albo kosz z chlebami, odniesienie do rozmnożenia chleba.
3. Smok u stóp, motyw z legendy o wypędzeniu złego ducha.
4. Miejsce w cyklu: w szeregu apostołów Filip często stoi obok Bartłomieja.
5. Napis „S. PHILIPPUS” na tle, cokole lub ramie obrazu.

Skąd w przedstawieniach smok?

Smok pochodzi z legend spisanych w średniowieczu, m.in. w „Złotej legendzie” Jakuba de Voragine (XIII w.). Według nich Filip przepędził smoka, któremu oddawali cześć poganie. To opowieść hagiograficzna, a nie biblijna. Podobnie jest z wieloma motywami opisanymi w tekście święty Mikołaj, prawda i legenda.

Apostołowie i znaki wiary w wiejskich kościołach

W opisach wnętrza drewnianego kościoła św. Barbary w Świętem nie ma wizerunku Filipa. Za to ołtarz Matki Bożej Szkaplerznej przypomina, że znaki wiary, takie jak szkaplerz czy medalik szkaplerzny, odczytuje się podobnie jak atrybuty świętych: przez ich znaczenie, a nie jak amulet.

Najczęściej zadawane pytania

Czy Ewangelia Filipa jest w Biblii?

Nie. Tak zwana Ewangelia Filipa to tekst gnostycki znany z kodeksów z Nag Hammadi. Kościół nie uznał go za natchniony. Apostoł Filip nie jest autorem żadnej księgi Pisma Świętego, a jego słowa znamy przede wszystkim z Ewangelii według św. Jana.

Czy Filip był wcześniej uczniem Jana Chrzciciela?

Ewangelia tego wprost nie mówi. Jan pisze, że uczniami Chrzciciela byli Andrzej i drugi, nienazwany uczeń. Filipa Jezus powołał zaraz potem, gdy postanowił udać się do Galilei (J 1,35-44).

Czy 6 maja trzeba iść na Mszę?

Nie. Święto Apostołów Filipa i Jakuba nie należy do świąt nakazanych, które wymienia Kodeks Prawa Kanonicznego (kan. 1246), ani do listy obowiązującej w Polsce. Godziny Mszy w dzień powszedni podaje strona parafii.

Czym różni się Jakub Młodszy od Jakuba Starszego?

Jakub Młodszy to syn Alfeusza (Mt 10,3), czczony razem z Filipem 3 maja, a w Polsce 6 maja. Jakub Starszy to syn Zebedeusza i brat Jana Ewangelisty, patron Santiago de Compostela, wspominany 25 lipca. Obaj należeli do Dwunastu.

Czy w Polsce są drewniane kościoły pod wezwaniem Filipa i Jakuba?

Tak. Odpust w kościołach pod tym wezwaniem przypada zwykle w okolicy 6 maja. Termin i program obchodów podaje strona danej parafii.

Źródła i literatura

1. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum, Poznań 2000: Ewangelia według św. Jana, spisy apostołów, Dzieje Apostolskie. Wersja online: Biblia Tysiąclecia online (deon.pl).
2. Katechizm Kościoła Katolickiego, Pallottinum, Poznań 1994, nr 516 i 956.
3. Mszał Rzymski dla diecezji polskich, Pallottinum 1986: święto Apostołów Filipa i Jakuba (6 maja), kolekta.
4. Martyrologium Romanum, editio altera, Typis Vaticanis 2004: 3 maja i 26 maja.
5. Euzebiusz z Cezarei, Historia kościelna, ks. III i V (list Polikratesa z Efezu), przekład polski.
6. Kodeks Prawa Kanonicznego (1983), kan. 1246.
7. Jakub de Voragine, Złota legenda (XIII w.), rozdział o apostołach Filipie i Jakubie.