Litania do św. Barbary - tekst i kiedy się ją odmawia

Opracowanie: Halina Borowska · aktualizacja 3.11.2026

W tym tekście

Litania do św. Barbary: tekst wezwań z modlitewnika

Litania do św. Barbary to prywatna modlitwa wezwań do dziewicy i męczennicy, której wspomnienie przypada 4 grudnia. Najczęściej odmawia się ją w dniach nowenny od 25 listopada do 3 grudnia, na Barbórkę, przy umierających i za ludzi wykonujących niebezpieczną pracę. Składa się z Kyrie, wezwań do Trójcy Świętej i Maryi, wezwań do świętej, Baranku Boży i modlitwy końcowej.

Litania to modlitwa złożona z krótkich wezwań, na które modlący się odpowiadają tą samą, powtarzaną formułą, na przykład „módl się za nami". Od ponad dwudziestu lat jeżdżę po drewnianych kościołach ziemi chełmińskiej i przeglądam stare modlitewniki. Wniosek z tego jest prosty: wersje litanii do św. Barbary różnią się liczbą i brzmieniem wezwań. Pewny tekst daje tylko książeczka z aprobatą kościelną. Kodeks Prawa Kanonicznego z 1983 r. (kan. 826 § 3) wymaga zezwolenia miejscowego ordynariusza na modlitewniki przeznaczone dla wiernych, także do użytku prywatnego.

Modlitewniki do publicznego lub prywatnego użytku wiernych powinny być wydawane za zezwoleniem miejscowego ordynariusza (parafraza). - Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 826 § 3, 1983

Wezwania początkowe: Kyrie i Trójca Święta

Pierwsza część jest wspólna dla prawie wszystkich litanii w polskich modlitewnikach. Te formuły znamy z Litanii Loretańskiej i z nabożeństw majowych:

• „Kyrie elejson, Chryste elejson, Kyrie elejson" - prośba o zmiłowanie, zachowana w greckim brzmieniu.
• „Chryste, usłysz nas. Chryste, wysłuchaj nas." - zwrócenie się wprost do Chrystusa.
• „Ojcze z nieba, Boże" - z odpowiedzią „zmiłuj się nad nami".
• „Synu, Odkupicielu świata, Boże" oraz „Duchu Święty, Boże" - z tą samą odpowiedzią.
• „Święta Trójco, jedyny Boże" - wezwanie zamykające część trynitarną.
• „Święta Maryjo" - z odpowiedzią „módl się za nami", od którego zaczynają się wezwania do świętych.

Wezwania do św. Barbary i ich znaczenie

Środkowa część zwraca się do patronki. W popularnych wersjach wezwania krążą wokół kilku stałych motywów. Poniżej podaję je w skrócie i objaśniam, a pełne brzmienie znajdziesz w swoim modlitewniku:

• Dziewica i męczennica - wezwanie przypomina, że według tradycji Barbara oddała życie za wiarę w Chrystusa.
• Patronka dobrej śmierci - prośba o śmierć pojednaną z Bogiem, poprzedzoną sakramentami.
• Opiekunka w niebezpieczeństwie - wezwanie wynika z legendy o nagłej śmierci jej prześladowcy.
• Patronka górników i ludzi ciężkiej pracy - ten motyw wyrósł z pobożności ludowej, a nie z dekretu.
• Wzór wytrwałości - nawiązanie do uwięzienia w wieży, w którym święta nie wyrzekła się wiary.

Na każde z tych wezwań odpowiada się „módl się za nami".

Baranku Boży i modlitwa końcowa

Zakończenie ma stały układ. Trzy wezwania „Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata" mają kolejno odpowiedzi „przepuść nam, Panie", „wysłuchaj nas, Panie" i „zmiłuj się nad nami". Potem pada werset „Módl się za nami, święta Barbaro" z odpowiedzią „Abyśmy się stali godnymi obietnic Chrystusowych". Na końcu jest modlitwa „Módlmy się". Prosi się w niej Boga, by za wstawiennictwem św. Barbary dał łaskę wytrwania w wierze i dobrej śmierci. Kończy ją formuła „Przez Chrystusa, Pana naszego. Amen".

Dlaczego wersje litanii różnią się między modlitewnikami?

Wersje się różnią, bo litanie do pojedynczych świętych układali dla wiernych różni autorzy i wydawcy, a nie jeden urząd. Biskup zatwierdza konkretne wydanie modlitewnika, nie jeden wzorcowy tekst dla całego Kościoła. Dlatego jedna książeczka ma kilkanaście wezwań, a inna ponad trzydzieści. Przy wyborze tekstu sprawdź kilka rzeczy:

1. Otwórz stronę redakcyjną i poszukaj słowa „imprimatur" albo „za zezwoleniem kurii".
2. Sprawdź, która kuria wydała zgodę i w którym roku.
3. Porównaj wezwania z życiorysem świętej i odrzuć dopiski spoza tradycji.
4. Odłóż teksty z internetu bez podanego źródła, bo często są zlepkiem kilku wersji.

Czego patronką jest św. Barbara?

Święta Barbara to przede wszystkim patronka dobrej śmierci. Tradycja uczyniła ją też opiekunką górników, hutników, artylerzystów, marynarzy i ludzi pracujących z ogniem. Należy do Czternastu Świętych Wspomożycieli, razem ze św. Katarzyną i św. Małgorzatą. Jej dzieje znamy z późniejszych opowieści o męczeństwie, nie z dokumentów z epoki. Te patronaty to więc owoc pobożności ludowej, a nie decyzji Stolicy Apostolskiej.

Patronaty św. Barbary w polskiej tradycji:

• Dobra śmierć - prośba o przyjęcie sakramentów przed odejściem, wyrosła z legendy o nagłej śmierci prześladowcy.
• Górnicy - święto 4 grudnia, czyli Barbórka, to najważniejszy dzień w kalendarzu kopalń.
• Hutnicy i ludzie pracujący z ogniem - skojarzenie z piorunem i ogniem z legendy.
• Artylerzyści i saperzy - opieka przy pracy z materiałami wybuchowymi.
• Marynarze i rybacy - prośba o ochronę przed burzą na morzu.

Szerzej o tym piszę w tekście modlitwa do św. Barbary o dobrą śmierć.

Dlaczego górnicy modlą się do św. Barbary?

Górnicy modlą się do św. Barbary, bo pod ziemią śmierć może przyjść nagle, a ona jest patronką dobrej śmierci. Według legendy jej ojciec Dioskur zginął od pioruna zaraz po wykonaniu wyroku na córce. Stąd prośba o ochronę przed wybuchem, zawałem i ogniem. W wielu kopalniach stoi figura świętej. 4 grudnia górnicy idą na Mszę w galowych mundurach.

Co oznaczają wieża, kielich i palma w wizerunkach świętej?

Na obrazach i figurach św. Barbarę rozpoznaje się po trzech atrybutach:

• Wieża, najczęściej z trzema oknami - miejsce uwięzienia, a w tradycji także znak wiary w Trójcę Świętą.
• Kielich z Hostią - znak Komunii przed śmiercią, czyli właśnie dobrej śmierci.
• Palma - powszechny znak męczeństwa w ikonografii chrześcijańskiej.
• Miecz - w części przedstawień narzędzie męczeńskiej śmierci.

Jeśli chcesz mieć taki wizerunek w domu, przeczytaj, jak rozpoznać atrybuty, w tekście figurka św. Barbary w domu.

Kiedy odmawia się litanię do św. Barbary?

Litanię do św. Barbary najczęściej odmawia się 4 grudnia, we wspomnienie świętej, i w dniach nowenny przed tym dniem, czyli od 25 listopada do 3 grudnia. Górnicy sięgają po nią przed Barbórką i przed pracą pod ziemią. Rodziny modlą się nią przy umierających, bo Barbara jest patronką dobrej śmierci. Jako modlitwa prywatna nie ma ograniczeń w kalendarzu.

Najczęstsze okazje do odmawiania litanii:

• Wspomnienie 4 grudnia - główny dzień kultu, w parafiach pod jej wezwaniem połączony z odpustem.
• Nowenna od 25 listopada do 3 grudnia - dziewięć dni modlitwy zakończonych w przeddzień wspomnienia.
• Barbórka - modlitwa górnicza, często podczas akademii i Mszy w kopalni.
• Przed niebezpieczną pracą - zjazd pod ziemię, praca z ładunkami wybuchowymi, wyjście w morze.
• Przy chorym w agonii - modlitwa rodziny w intencji dobrej śmierci.

4 grudnia i nowenna przed wspomnieniem

Nowenna do św. Barbary zaczyna się 25 listopada i trwa do 3 grudnia, tak żeby ostatni dzień wypadł przed wspomnieniem. Litania bywa jej codziennym elementem, razem z rozważaniem i dziesiątką różańca. O liturgii samego dnia i dawnych zwyczajach piszę w tekście wspomnienie św. Barbary 4 grudnia.

Barbórka i modlitwa przed niebezpieczną pracą

Na Barbórkę litanię odmawiają całe brygady, a w domach rodziny górników. Ten zwyczaj sięga przed zjazd, nie tylko do dnia święta. Wiele osób odmawia rano choćby jedno wezwanie albo krótkie westchnienie do patronki. Kościół nie wyznacza tu żadnej formy. To lokalna praktyka, różna w każdym zagłębiu.

Przy umierającym: prośba o dobrą śmierć

Przy umierającym litanię odmawia się spokojnie i półgłosem, najlepiej po wezwaniu kapłana z sakramentami. Prośba o dobrą śmierć ma mocne zakotwiczenie w nauce Kościoła. Katechizm wprost zachęca do przygotowania się na ostatnią godzinę.

Kościół zachęca, by przygotowywać się na godzinę śmierci, i przywołuje wezwanie z Litanii do Wszystkich Świętych o zachowanie od nagłej i niespodziewanej śmierci; prosi też Matkę Bożą o wstawiennictwo „w godzinę śmierci naszej" (parafraza). - Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 1014, wyd. polskie Pallottinum 2002

Czy litanię można odmawiać w dowolnym dniu roku?

Tak. Litania do św. Barbary należy do pobożności prywatnej, więc żaden przepis nie wiąże jej z datą. Możesz ją odmówić w lipcu, w dniu urodzin bliskiego górnika albo w rocznicę czyjejś śmierci.

Czym litania do świętego różni się od litanii liturgicznych?

Litania do św. Barbary służy pobożności prywatnej i nabożeństwom wspólnoty, ale nie należy do liturgii. W obrzędach Kościoła, na przykład w Wigilię Paschalną czy przy święceniach, śpiewa się Litanię do Wszystkich Świętych. Tekst litanii do św. Barbary powinien pochodzić z modlitewnika z aprobatą biskupa, czego wymaga kan. 826 Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 r.

Różnice najlepiej widać w zestawieniu:

Cecha	Litania do Wszystkich Świętych	Litania do św. Barbary
Miejsce w Kościele	Część obrzędów liturgicznych	Pobożność prywatna i nabożeństwa
Tekst	Ustalony w księgach liturgicznych	Różne wersje w modlitewnikach z imprimatur
Typowe okazje	Wigilia Paschalna, chrzest, święcenia, profesja zakonna, dni krzyżowe	Nowenna, 4 grudnia, Barbórka, modlitwa przy umierającym
Kto prowadzi	Kantor lub kapłan w liturgii	Każdy wierny, w domu lub we wspólnocie
Adresaci wezwań	Wielu świętych, od Maryi po męczenników	Jedna święta i jej przymioty

Ten sam podział dotyczy innych patronów zawodów. Podobnie zbudowana jest litania do św. Krzysztofa dla kierowców.

Kiedy odmawiać litanię do Wszystkich Świętych?

Litanię do Wszystkich Świętych Kościół śpiewa podczas konkretnych obrzędów:

• W Wigilię Paschalną, przy liturgii chrzcielnej.
• W obrzędzie chrztu, zwykle w skróconej formie.
• Podczas święceń diakonatu, prezbiteratu i biskupich, gdy kandydaci leżą krzyżem.
• Przy profesji wieczystej zakonników i konsekracji dziewic.
• W dni krzyżowe, czyli dni modlitw błagalnych o urodzaje.

Prywatnie można ją odmawiać w każdy dzień roku.

Które litanie są zatwierdzone do użytku publicznego?

Tradycyjnie wymienia się sześć litanii zatwierdzonych przez Stolicę Apostolską do publicznego odmawiania: do Wszystkich Świętych, Loretańską, do Imienia Jezus, do Serca Pana Jezusa, do Najdroższej Krwi i do św. Józefa. Litanie do innych świętych, w tym do św. Barbary, należą do pobożności prywatnej. Miejscem takich nabożeństw zajmuje się Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii, wydane w 2001 r. przez Kongregację ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów.

Czy litanię do św. Barbary można odmawiać w kościele?

Tak, jako nabożeństwo wspólnoty, poza Mszą i za zgodą duszpasterza. Sobór Watykański II zalecił, żeby takie nabożeństwa harmonizowały z liturgią.

Nabożeństwa ludu chrześcijańskiego są gorąco zalecane, jeśli zgadzają się z normami Kościoła, i należy je tak układać, by harmonizowały z okresami liturgicznymi, wypływały z liturgii i do niej prowadziły (parafraza). - Sobór Watykański II, Konstytucja o liturgii Sacrosanctum Concilium, nr 13, 1963

Jaka jest modlitwa do św. Barbary o uzdrowienie?

Modlitwa do św. Barbary o uzdrowienie to prośba wstawiennicza: prosimy świętą, by modliła się z nami do Boga za chorego. Katechizm Kościoła Katolickiego (nr 956 i 2683) uczy, że święci w niebie wstawiają się za nami. Modlitwa nie daje gwarancji skutku i nie zastępuje leczenia ani rozmowy z lekarzem. Kościół ma dla chorych sakrament namaszczenia.

Z punktu widzenia nauki Kościoła ważne jest kilka rozróżnień:

• Modlitwa wstawiennicza - zwracamy się do Boga przez świętą, nie do świętej jako źródła łaski (KKK 956).
• Cześć świętych - Kościół poleca ją wiernym, co zapisano w kan. 1186 Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 r.
• Sakrament namaszczenia chorych - właściwa pomoc Kościoła w ciężkiej chorobie i starości (KKK 1499-1513).
• Leczenie - modlitwa idzie w parze z opieką medyczną, nie w jej miejsce.
• Wola Boża - prośba o zdrowie łączy się z zawierzeniem, bez stawiania warunków.

Czy można prosić świętą o zdrowie dla chorego?

Tak. Prośba o zdrowie mieści się w nauce o wstawiennictwie świętych. Katechizm (nr 2683) opisuje świadków wiary, którzy nas poprzedzili, jako tych, którzy wciąż troszczą się o nas i modlą się za nami. Pamiętaj tylko, że św. Barbarę tradycja kojarzy przede wszystkim z dobrą śmiercią, a nie ze szczególnym patronatem nad chorymi.

Jak może brzmieć krótka modlitwa za chorego?

Krótka prośba może wyglądać tak: „Święta Barbaro, módl się za [imię], który choruje. Wyproś mu u Boga siły, dobrych lekarzy i pokój serca, a jeśli przyjdzie jego godzina, łaskę sakramentów i dobrej śmierci. Amen." To przykład osobistej modlitwy, nie tekst zatwierdzony. Gotowe formuły z aprobatą znajdziesz w modlitewnikach z imprimatur.

Czym jest namaszczenie chorych i kiedy o nie prosić?

Namaszczenie chorych to sakrament, w którym kapłan namaszcza olejem osobę ciężko chorą lub osłabioną wiekiem i modli się nad nią. Jego podstawą biblijną jest List św. Jakuba.

„Choruje ktoś wśród was? Niech sprowadzi kapłanów Kościoła, by się modlili nad nim i namaścili go olejem w imię Pana." - Pismo Święte, Biblia Tysiąclecia, Jk 5,14

O wizytę z sakramentem prosi się w kancelarii własnej parafii albo u kapelana szpitala. Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza ani rozmowy z duszpasterzem.

Jak odmawiać litanię do św. Barbary?

Litanię do św. Barbary odmawia się w trzech krokach: znak krzyża z intencją, wezwania z odpowiedzią „módl się za nami", a na końcu Baranku Boży i modlitwa końcowa. Przy spokojnym tempie zajmuje to kilka minut. Nie potrzeba do tego kościoła, kapłana ani specjalnej pory. Wystarczy modlitewnik z zatwierdzonym tekstem.

1. Zrób znak krzyża i nazwij intencję, na przykład „za tatę, który dziś zjeżdża na dół".
2. Odmów Kyrie i wezwania do Trójcy Świętej z odpowiedzią „zmiłuj się nad nami".
3. Przejdź do wezwań do Maryi i św. Barbary, odpowiadając za każdym razem „módl się za nami".
4. Odmów trzy wezwania „Baranku Boży" z ich trzema różnymi odpowiedziami.
5. Przeczytaj werset i modlitwę końcową, zakończ „Amen" i znakiem krzyża.

Odmawianie w pojedynkę i we wspólnocie

Kiedy modlisz się sama lub sam, czytasz zarówno wezwania, jak i odpowiedzi, półgłosem albo w myśli. We wspólnocie, czyli w rodzinie, róży różańcowej czy brygadzie górniczej, prowadzący czyta wezwania, a pozostali odpowiadają. Taki rytm pomaga dzieciom i starszym, którzy nie mają przed sobą tekstu. Odpowiedź „módl się za nami" łatwo zapamiętać po kilku wezwaniach.

Z czym połączyć litanię do św. Barbary?

Litania dobrze łączy się z innymi formami modlitwy:

• Dziesiątka różańca przed litanią, gdy modlitwa ma być dłuższa.
• Pieśń na koniec, najczęściej pieśń Barbaro święta perło Jezusowa.
• Czytanie z Pisma Świętego, na przykład fragment o wierności w prześladowaniu.
• Krótka cisza na osobiste prośby po wezwaniach.

Litania do św. Barbary w Świętem: ołtarz główny i odpust

Drewniany kościół w Świętem w gminie Łasin, w diecezji toruńskiej, poświęcono pod wezwaniem św. Barbary 13 lipca 1738 r. W barokowym ołtarzu głównym z około 1730 r. jest obraz patronki. Odpust św. Barbary obchodzi się tu w niedzielę przed 4 grudnia albo po nim, według katalogu parafii Diecezji Toruńskiej (dane sprawdzone: październik 2026).

Według monografii ks. Stanisława Kardasza z 1997 r., którą przytaczała dawna strona parafii, kościół poświęcił dziekan łasiński ks. Ludwik Dittmar. Sama świątynia pochodzi z 1723 r. Ufundował ją Wacław Kozłowski, właściciel wsi. Kościół ma konstrukcję zrębową i dach kryty gontem. Od 1961 r. jest wpisany do rejestru zabytków pod numerem A/413. Piszę jako autorka niezależnego przewodnika, nie w imieniu parafii.

Gdzie w Świętem jest obraz św. Barbary?

Obraz św. Barbary wisi w centrum ołtarza głównego, na osi prezbiterium. Według opisu z dawnej strony parafii (2024 r.) układ ołtarza wygląda tak:

• Środek - obraz patronki, której poświęcono ołtarz.
• Po bokach - figury św. Stanisława, biskupa i męczennika, oraz św. Wojciecha.
• Górna kondygnacja - obraz świętego biskupa rozdającego jałmużnę, obok figury biskupów.
• Zwieńczenie - Oko Opatrzności.
• Styl - barok z około 1730 r. z elementami późnorenesansowymi z początku XVII w. (Wikipedia).

Kiedy jest odpust św. Barbary w Świętem?

Odpust św. Barbary przypada w niedzielę przed 4 grudnia albo po nim, według katalogu parafii Diecezji Toruńskiej. Dokładną datę i godziny Mszy w danym roku podaje parafia na swojej stronie swiete.diecezja-torun.pl, w cotygodniowych ogłoszeniach. Przed przyjazdem sprawdź je tam albo zadzwoń do kancelarii. Drugi odpust parafia obchodzi w lipcu, ku czci Matki Bożej Szkaplerznej.

Co zobaczyć w kościele przed modlitwą?

Kiedy wchodzę do drewnianego kościoła, najpierw siadam w ławce i patrzę na ołtarz, a dopiero potem otwieram modlitewnik. W Świętem obraz patronki pomaga zrozumieć wezwania litanii, bo atrybuty z obrazu wracają w jej słowach. Dawna strona parafii pisała o zapachu drewna przesiąkniętego kadzidłem. Taki nastrój sam skłania do spokojnego tempa modlitwy.

Najczęściej zadawane pytania

Czy litanię można odmawiać w intencji innej osoby, np. górnika z rodziny?

Tak. Litania to modlitwa wstawiennicza, więc można ją ofiarować za konkretną osobę, także za kogoś, kto o tym nie wie. Wystarczy wypowiedzieć intencję na początku, przed pierwszym wezwaniem. Wiele rodzin górniczych robi tak w dniu zjazdu albo w rocznicę wypadku.

Czy trzeba odmawiać całą litanię naraz?

Zwyczajowo odmawia się ją w całości, bo zajmuje kilka minut. Żaden przepis nie zakazuje jednak przerwy. Przy ciężko chorym albo w nagłej sytuacji wystarczy krótkie westchnienie do świętej, na przykład samo „Święta Barbaro, módl się za nami".

Czym różni się litania od nowenny do św. Barbary?

Litania to jedna modlitwa wezwań, którą można odmówić w dowolnym dniu. Nowenna trwa dziewięć dni, przed wspomnieniem zwykle od 25 listopada do 3 grudnia. Litania może być jednym z jej codziennych elementów, obok rozważania i dziesiątki różańca.

Co oznacza wezwanie patronko dobrej śmierci?

To prośba o śmierć pojednaną z Bogiem, poprzedzoną spowiedzią i sakramentami. Katechizm (KKK 1014) zachęca, by przygotowywać się na godzinę śmierci, i przywołuje w tym miejscu wezwanie z Litanii do Wszystkich Świętych. Wezwanie nie oznacza prośby o szybką ani bezbolesną śmierć, tylko o śmierć w łasce.

Gdzie znaleźć tekst litanii z aprobatą kościelną?

W modlitewnikach i książeczkach do nabożeństwa z imprimatur biskupa, które kupisz w księgarniach katolickich. Na stronie redakcyjnej sprawdź, która kuria wydała zgodę i kiedy. Przy wątpliwościach możesz zapytać w kancelarii swojej parafii.

Ile trwa odmówienie litanii do św. Barbary?

Przy spokojnym tempie kilka minut, zależnie od liczby wezwań w danym modlitewniku. We wspólnocie, gdy prowadzący czyta wezwania, a pozostali odpowiadają, trwa to nieco dłużej. Z pieśnią i dziesiątką różańca całe nabożeństwo zamyka się zwykle w kwadransie.

Źródła i literatura

1. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 956, 1014, 1499-1513, 2683, wyd. II poprawione, Pallottinum, Poznań 2002.
2. Kodeks Prawa Kanonicznego (1983), kan. 826, 1186, 1187, przekład polski, Pallottinum 1984.
3. Sobór Watykański II, Konstytucja o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium, nr 13, 1963.
4. Kongregacja ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii, 2001, wyd. polskie Pallottinum.
5. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wyd. V, Pallottinum 2000, Jk 5,14-15.
6. Diecezja Toruńska, katalog parafii: Parafia pw. Świętej Barbary w Świętem (stan na październik 2026).
7. Parafia św. Barbary w Świętem, strona na platformie Diecezji Toruńskiej (ogłoszenia, październik 2026).
8. Kościół św. Barbary w Świętem, Wikipedia.
9. Diecezja Toruńska - historia i teraźniejszość, t. 12: Dekanat Łasiński, red. ks. St. Kardasz, Toruń 1997.