Modlitwa do św. Barbary - o dobrą śmierć i opiekę w niebezpiecznej pracy

Opracowanie: Halina Borowska · aktualizacja 3.11.2026

W tym tekście

Modlitwa do św. Barbary: najkrótsza odpowiedź

Modlitwa do św. Barbary to prośba o jej wstawiennictwo u Boga. Najczęściej modlimy się w niej o dobrą śmierć, czyli przygotowaną i z sakramentami, oraz o opiekę w niebezpiecznej pracy. Wspomnienie św. Barbary przypada 4 grudnia (Martyrologium Romanum, 2004). Nowennę odmawia się tradycyjnie od 25 listopada do 3 grudnia. Patronki wzywają przede wszystkim górnicy, hutnicy, strażacy i artylerzyści.

Od ponad dwudziestu lat jeżdżę po wsiach ziemi chełmińskiej i Pomorza i szukam drewnianych kościołów. Jeden z nich stoi w Świętem koło Łasina. Zbudowano go w 1723 r. i nosi wezwanie właśnie św. Barbary. Nie jestem duchowną ani teolożką. Naukę Kościoła podaję za Katechizmem, a legendę nazywam legendą.

• Kogo wzywamy: św. Barbarę, dziewicę i męczennicę, jedną z Czternastu Świętych Wspomożycieli.
• Kiedy: przez cały rok. Najczęściej w okolicach 4 grudnia, czyli w dniu wspomnienia i Barbórki.
• O co prosimy: o dobrą śmierć, o bezpieczeństwo w pracy i o łaski dla bliskich.
• Jakimi słowami: tekstem z modlitewnika, nowenną, litanią albo własnymi słowami. Każda z tych form jest dobra.
• Gdzie: w domu, w kościele, przy kapliczce w kopalni albo przed ołtarzem patronki, takim jak w Świętem.

Czego patronką jest św. Barbara?

Św. Barbara jest patronką dobrej śmierci oraz zawodów, w których śmierć może przyjść nagle: górników, hutników, artylerzystów, saperów, strażaków i marynarzy. Tradycja zalicza ją do Czternastu Świętych Wspomożycieli. Na obrazach ma wieżę z trzema oknami, kielich z Hostią, palmę męczeństwa i miecz. Jej wspomnienie w Martyrologium Romanum przypada 4 grudnia.

Patronat nad zawodami nie wynika z dekretu. Wyrósł z pobożności ludowej i z tego, co opowiadała legenda. Przez wieki wspólnoty zawodowe wybierały Barbarę, bo kojarzyła się z ogniem, piorunem i nagłym końcem.

Legenda o Barbarze w kręgu Złotej legendy

Dzieje Barbary znamy z legendy. Nie zachowały się dokumenty historyczne, które by je potwierdzały. W średniowieczu legendę rozpowszechniały zbiory hagiograficzne, w tym te z kręgu Złotej legendy Jakuba de Voragine (XIII w.). Opowieść ma kilka stałych elementów:

• Ojciec, poganin o imieniu Dioskur, zamyka piękną córkę w wieży, żeby nikt jej nie widział.
• Barbara potajemnie przyjmuje chrzest i staje się chrześcijanką.
• W łaźni każe wybić trzecie okno na cześć Trójcy Świętej.
• Ojciec wydaje ją sędziemu, a po torturach sam ścina jej głowę mieczem.
• Zaraz potem ojca zabija piorun. Z tego motywu wziął się patronat nad artylerzystami i wszystkimi, którzy mają do czynienia z ogniem.

Dlaczego św. Barbara ma wieżę z trzema oknami?

Wieża przypomina więzienie, w którym według legendy zamknął ją ojciec. Trzy okna oznaczają wyznanie wiary w Trójcę Świętą. Kielich z Hostią mówi o Komunii przed śmiercią, a palma i miecz o męczeństwie. Ten zestaw atrybutów pozwala odróżnić Barbarę od bł. Barbary Samulowskiej i od królowej Barbary Radziwiłłówny, z którymi bywa mylona w wyszukiwarce.

Jedna z Czternastu Świętych Wspomożycieli

Czternastu Świętych Wspomożycieli to grupa świętych, których średniowieczna pobożność wzywała w konkretnych potrzebach. Barbara jest w niej obok św. Krzysztofa, św. Katarzyny Aleksandryjskiej, św. Jerzego i św. Błażeja. Kult ten należy do pobożności ludowej. Nie jest częścią dogmatu. W wiejskich kościołach Pomorza dość często spotykam tych świętych namalowanych obok siebie na jednym ołtarzu albo w jednym rzędzie.

Modlitwa do św. Barbary o dobrą śmierć

Modlitwa o dobrą śmierć to prośba, by śmierć nie przyszła nagle, bez pojednania z Bogiem i bez sakramentów. Według legendy Barbara przed męczeństwem prosiła, by nikt, kto ją wzywa, nie umarł bez Komunii. Dlatego trzyma kielich. Katechizm Kościoła Katolickiego (nr 1014) zachęca, by przygotowywać się do godziny śmierci.

Skąd wiara w patronat nad ostatnią godziną

Wiara ta ma dwa źródła. Pierwszym jest legenda o modlitwie Barbary przed ścięciem. Drugim jest doświadczenie ludzi, którzy ginęli nagle: górników pod ziemią, żołnierzy przy działach i podróżnych w czasie burzy. Szerzej piszę o tym w tekście św. Barbara patronką dobrej śmierci. W skrócie wygląda to tak:

• Nauka Kościoła mówi o przygotowaniu do śmierci i o sakramentach umierających.
• Legenda mówi o prośbie Barbary i o kielichu z Hostią.
• Pobożność ludowa wzywa Barbarę wtedy, gdy grozi nagła śmierć.
• Zwyczaj zawodowy obejmuje kapliczki w kopalniach, figury w strażnicach i Msze na Barbórkę.

Jak modlić się do św. Barbary o dobrą śmierć?

Wystarczą trzy kroki: prośba o wstawiennictwo, zawierzenie Bogu własnej ostatniej godziny i modlitwa Zdrowaś Maryjo, która kończy się słowami „teraz i w godzinę śmierci naszej”. Nie trzeba do tego specjalnego tekstu. Gdy nie mam przy sobie modlitewnika, mówię mniej więcej tak:

1. Zaczynam od znaku krzyża i krótkiej ciszy.
2. Proszę: „Święta Barbaro, módl się za mną, abym w godzinie śmierci nie była sama, pojednana z Bogiem i umocniona sakramentami”.
3. Dodaję imiona bliskich, chorych i tych, którzy pracują w niebezpiecznych miejscach.
4. Odmawiam Ojcze nasz i Zdrowaś Maryjo.
5. Kończę słowami Chwała Ojcu i znakiem krzyża.

Taka modlitwa jest prośbą i zawierzeniem. Nie gwarantuje określonego skutku i nie zastępuje sakramentów. Tradycyjne teksty modlitw najlepiej brać z modlitewnika z imprimatur, który znajdziesz w parafii albo w księgarni katolickiej.

Co mówi Katechizm o przygotowaniu do śmierci?

Katechizm zachęca do przygotowania się na godzinę śmierci, do wezwania Matki Bożej i do zawierzenia się św. Józefowi, patronowi dobrej śmierci (KKK 1014). Umierającym Kościół daje namaszczenie chorych i Eucharystię jako Wiatyk (KKK 1524-1525).

Kościół zachęca nas do przygotowania się na godzinę śmierci, do modlitwy słowami Litanii do Wszystkich Świętych: „Od nagłej i niespodziewanej śmierci wybaw nas, Panie”, do proszenia Matki Bożej o wstawiennictwo „w godzinę śmierci naszej” i do zawierzenia się św. Józefowi, patronowi dobrej śmierci (parafraza). Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 1014, Pallottinum 1994

• Spowiedź pojednuje z Bogiem i według KKK 1525 należy do sakramentów, które przygotowują do Ojczyzny.
• Namaszczenie chorych przyjmuje się w ciężkiej chorobie i w starości. Nie jest przeznaczone wyłącznie na ostatnią chwilę.
• Wiatyk to Komunia udzielana umierającemu. KKK 1524 nazywa go sakramentem przejścia.
• Kapłana do chorego wzywa się przez kancelarię własnej parafii albo telefonicznie przez księdza dyżurnego.

Modlitwa górników i ludzi niebezpiecznych zawodów

Modlitwa górników do św. Barbary to krótka prośba o szczęśliwy powrót na powierzchnię, odmawiana zwykle przy kapliczce patronki przed zjazdem pod ziemię. Najbardziej uroczystą formą jest Msza za górników 4 grudnia, w Barbórkę. Tę samą świętą wzywają artylerzyści, saperzy, hutnicy i strażacy. Opisuję te zwyczaje jako tradycję wspólnot zawodowych, a nie jako przepis liturgiczny.

Barbórka i modlitwa przed zjazdem pod ziemię

Barbórka to święto zawodowe górników obchodzone 4 grudnia. Trzeba je odróżnić od liturgicznego wspomnienia św. Barbary, choć oba przypadają tego samego dnia. Na Barbórkę składa się kilka zwyczajów:

• Msza w intencji górników, żyjących i zmarłych, zwłaszcza tych, którzy zginęli w katastrofach.
• Mundury galowe i pióropusze w barwach odpowiadających stopniom.
• Kapliczki i figury św. Barbary w cechowniach i przy szybach. Przy nich górnicy modlą się krótko przed zjazdem.
• Pozdrowienie „Szczęść Boże”, które w kopalni jest zarazem życzeniem i krótką modlitwą.
• Spotkania stanowe, na przykład karczma piwna. Mają charakter świecki i towarzyski.

Teksty modlitw górniczych najłatwiej znaleźć w modlitewnikach wydawanych przez duszpasterstwa górników w diecezjach śląskich. Przed wydrukowaniem tekstu sprawdź, czy wydanie ma imprimatur.

Artylerzyści, strażacy, saperzy: kto jeszcze wzywa Barbary?

Barbarę wzywają wszyscy, którzy pracują z ogniem, materiałami wybuchowymi albo w miejscach, gdzie zagrożenie przychodzi bez ostrzeżenia. Wywodzi się to wprost z motywu pioruna w legendzie. Najczęściej modlą się do niej:

• artylerzyści i saperzy, bo legenda wiąże Barbarę z piorunem i wybuchem,
• hutnicy i metalurdzy, którzy pracują przy piecach i ciekłym metalu,
• strażacy, choć ich głównym patronem w Polsce jest św. Florian,
• marynarze i rybacy wypływający w burzę,
• tunelarze, kamieniarze i pracownicy kamieniołomów.

Jakich patronów wzywają inne zawody?

Każdy patron ma swój zakres, który wynika z jego życiorysu albo z legendy. Szukającym pracy najbliższa będzie modlitwa do św. Józefa o pracę. Kierowcy sięgają po modlitwę i litanię do św. Krzysztofa.

Patron	Kto go wzywa	Wspomnienie
św. Barbara	górnicy, hutnicy, artylerzyści, saperzy; prośba o dobrą śmierć	4 grudnia
św. Józef	robotnicy, ojcowie rodzin, szukający pracy; patron dobrej śmierci (KKK 1014)	19 marca; Józefa Robotnika 1 maja
św. Krzysztof	kierowcy, podróżni, przewoźnicy	25 lipca
św. Florian	strażacy, hutnicy	4 maja

Jak brzmi nowenna do św. Barbary?

Nowenna do św. Barbary to dziewięć kolejnych dni modlitwy. Tradycyjnie zaczyna się ją 25 listopada i kończy 3 grudnia, w wigilię wspomnienia. Każdy dzień ma podobny schemat: znak krzyża, krótkie rozważanie, modlitwę do patronki, Ojcze nasz, Zdrowaś Maryjo i Chwała Ojcu. Pełny tekst rozważań najlepiej wziąć z wydawnictwa katolickiego z imprimatur.

Kiedy zacząć nowennę do św. Barbary?

Najlepiej 25 listopada, jeśli nowenna ma się zakończyć przed 4 grudnia. Można ją też odprawić w innym czasie, na przykład przed operacją, przed rozpoczęciem pracy pod ziemią albo przy łóżku umierającego. Liczba dziewięciu dni wywodzi się z dziewięciu dni modlitwy apostołów z Maryją przed Zesłaniem Ducha Świętego (Dz 1,14). To zwyczaj pobożności, a nie obowiązek.

• Termin klasyczny: od 25 listopada do 3 grudnia.
• Termin przed odpustem parafialnym: dziewięć dni przed niedzielą odpustową.
• Termin dowolny: w dowolnej intencji, przez dziewięć kolejnych dni.
• Gdy opuścisz jeden dzień, po prostu wróć do modlitwy. Nowenna nie przestaje się liczyć.

Schemat jednego dnia nowenny

1. Znak krzyża i wypowiedzenie intencji, na przykład za męża górnika albo za umierającą matkę.
2. Rozważanie jednego epizodu z legendy: wieży, chrztu, trzech okien, wierności w męce.
3. Modlitwa do św. Barbary z modlitewnika albo własnymi słowami.
4. Ojcze nasz, Zdrowaś Maryjo, Chwała Ojcu.
5. Krótka prośba: „Święta Barbaro, módl się za nami”.

Litania do św. Barbary: kiedy się ją odmawia

Litania do św. Barbary to modlitwa prywatna. Odmawia się ją w domu, w czasie nowenny, w Barbórkę albo przy chorym. Do wspólnego, publicznego odmawiania w kościele służą litanie zatwierdzone przez władzę kościelną. O tym, które z nich są dopuszczone, decyduje duszpasterz. Pełny tekst i komentarz zebrałam w artykule litania do św. Barbary.

• Litania w domu nie wymaga żadnej zgody.
• Litania w kościele wymaga zgody proboszcza i tekstu zatwierdzonego.
• Litanię można połączyć z nowenną jako jej zakończenie.
• Można ją odmawiać za siebie, za żyjących i za zmarłych.

Kiedy jest św. Barbary?

Św. Barbary przypada 4 grudnia. Taką datę podaje Martyrologium Romanum (editio altera, 2004) i tego dnia obchodzi się też Barbórkę. Od reformy kalendarza z 1969 r. Barbary nie ma w ogólnym kalendarzu rzymskim, ale nadal figuruje w Martyrologium i w kalendarzach lokalnych. Rangę wspomnienia w Twojej diecezji sprawdzisz w aktualnym kalendarzu liturgicznym (Ordo) wydanym przez kurię.

Reforma kalendarza z 1969 r.

W 1969 r. Kościół przejrzał kalendarz ogólny. Usunięto z niego wspomnienia świętych, o których historia nie dostarcza pewnych danych. Barbara znalazła się w tej grupie. Nie oznacza to, że przestała być świętą ani że nie wolno się do niej modlić.

• Barbara nadal widnieje w Martyrologium Romanum pod 4 grudnia.
• Kościoły i parafie pod jej wezwaniem nadal obchodzą odpust.
• Kalendarze lokalne, zwłaszcza w regionach górniczych, zachowały jej wspomnienie.
• Kult prywatny i zawodowy trwa bez zmian.

Odpust św. Barbary w Świętem

Według katalogu parafii Diecezji Toruńskiej odpust św. Barbary w Świętem obchodzi się w niedzielę przed lub po 4 grudnia. Drugi odpust parafii, ku czci Matki Bożej Szkaplerznej, przypada w niedzielę przed lub po 16 lipca. Dokładną datę i porządek nabożeństw w danym roku podaje parafia w ogłoszeniach na stronie swiete.diecezja-torun.pl. Sprawdź je tydzień przed wyjazdem.

Jakie jest powiedzenie na Barbary?

Najbardziej znane przysłowie brzmi: „Barbara po lodzie, Boże Narodzenie po wodzie”. Krąży też wersja odwrotna: „Gdy św. Barbara po wodzie, Boże Narodzenie po lodzie”. To ludowe przepowiednie pogody, część zwyczaju, a nie nauki Kościoła. Na wsiach wokół Łasina usłyszysz je równie często jak w Zagłębiu.

Jak modlić się za wstawiennictwem świętych?

Modlitwa za wstawiennictwem świętych polega na tym, że prosimy świętego, by modlił się za nami do Boga. Nie stawiamy go w miejscu Boga. Katechizm uczy, że święci, zjednoczeni z Chrystusem, nie przestają wstawiać się za nami u Ojca (KKK 956), a w modlitwie Kościoła uczestniczą jako świadkowie, którzy nas poprzedzili (KKK 2683).

Mieszkańcy nieba, ściślej zjednoczeni z Chrystusem, nie przestają wstawiać się za nami u Ojca przez jedynego Pośrednika między Bogiem a ludźmi, Chrystusa Jezusa (parafraza). Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 956, Pallottinum 1994

Czy katolik może modlić się do świętych?

Tak. Modlitwa do świętych jest częścią wiary katolickiej, o ile pozostaje prośbą o wstawiennictwo. Przypomina to sytuację, w której prosimy przyjaciela o modlitwę w trudnej sprawie. Święty prosi razem z nami, a łaski udziela Bóg.

Czym różni się modlitwa do świętego od modlitwy do Boga?

Do Boga modlimy się z uwielbieniem, prośbą i dziękczynieniem. Świętego prosimy tylko o modlitwę za nami. Dlatego w litaniach do Boga mówimy „zmiłuj się nad nami”, a do świętych „módl się za nami”. Ta różnica w słowach dobrze pokazuje, czym te modlitwy różnią się w treści.

• Bogu oddajemy cześć uwielbienia, którą teologia nazywa latria.
• Świętych czcimy, ale ich nie uwielbiamy.
• Modlitwa własnymi słowami jest tak samo dobra jak tekst z modlitewnika.
• Żadna formuła nie działa automatycznie. Liczy się wiara i zawierzenie.

Nauka Kościoła, zwyczaj i pobożność prywatna

Wokół Barbary splatają się trzy poziomy i dobrze je od siebie odróżniać:

• Nauka Kościoła: wstawiennictwo świętych (KKK 956), przygotowanie do śmierci (KKK 1014), Wiatyk (KKK 1524).
• Liturgia i kalendarz: wpis w Martyrologium Romanum pod 4 grudnia, odpusty w parafiach pod jej wezwaniem.
• Zwyczaj: Barbórka, przysłowia pogodowe, gałązki wiśni wstawiane do wody 4 grudnia, które mają zakwitnąć na Boże Narodzenie.
• Pobożność prywatna: nowenny, litanie, osobiste modlitwy przed zjazdem pod ziemię.

Modlitwa przed ołtarzem św. Barbary w Świętem

Kościół św. Barbary w Świętem to drewniany kościół z 1723 r. w gminie Łasin, w powiecie grudziądzkim. Należy do dekanatu łasińskiego Diecezji Toruńskiej. Obraz patronki zajmuje centrum barokowego ołtarza głównego z ok. 1730 r. Według dawnej strony parafii (2024 r.) świątynię poświęcono pod wezwaniem św. Barbary 13 lipca 1738 r. Kościół jest wpisany do rejestru zabytków pod numerem A/413.

Gdzie jest kościół pod wezwaniem św. Barbary na Pomorzu?

Jeden z nich stoi we wsi Święte (niem. Schwenten). To ziemia chełmińska przy północno-wschodniej granicy województwa kujawsko-pomorskiego. Adres: Święte 16, 86-320 Łasin (katalog Diecezji Toruńskiej). Nie należy go mylić z kościołami św. Barbary w Krakowie czy w Częstochowie. Kilka faktów o budowli:

• Konstrukcja zrębowa, kościół orientowany i jednonawowy (Wikipedia, hasło o kościele).
• Dach dwukalenicowy kryty gontem.
• Na dachu czworoboczna wieżyczka na sygnaturkę z namiotowym, gontowym daszkiem.
• Fundatorem był Wacław Kozłowski, właściciel wsi.
• Kościół otacza cmentarz przykościelny z dzwonnicą.

Kiedy patrzę na tę wieżyczkę od strony drogi, przypomina mi wieżę, którą Barbara trzyma na obrazach. To tylko moje skojarzenie, a nie zamysł budowniczych. Pomaga jednak zapamiętać, komu poświęcono to miejsce.

Jak wygląda ołtarz św. Barbary w Świętem?

Ołtarz główny jest barokowy, z ok. 1730 r., i ma elementy późnorenesansowe z początku XVII w. (Wikipedia). Według opisu z dawnej strony parafii (2024 r.) wygląda tak:

• w centrum wisi obraz św. Barbary,
• po bokach stoją figury św. Stanisława, biskupa i męczennika, oraz św. Wojciecha,
• w górnej kondygnacji jest obraz świętego biskupa rozdającego jałmużnę, a obok figury biskupów,
• całość wieńczy Oko Opatrzności.

Przed takim ołtarzem dobrze modli się w ciszy. Wystarczy prośba o dobrą śmierć, za górników albo za własnych zmarłych.

Wizyta w kościele: o czym pamiętać przed przyjazdem

1. Godziny Mszy i nabożeństw sprawdź w ogłoszeniach na stronie parafii swiete.diecezja-torun.pl albo w katalogu diecezji.
2. Pamiętaj, że to kościół parafialny, a nie muzeum. Do zwiedzania wybieraj czas poza nabożeństwami.
3. Intencję mszalną zamawia się w kancelarii własnej parafii. Ofiara jest dobrowolna, a ten serwis nie przyjmuje intencji.
4. Kościół jest zabytkiem, więc zachowaj szacunek dla ludzi, którzy przyszli się modlić.

Najczęściej zadawane pytania

Jaka jest modlitwa do św. Barbary o uzdrowienie?

Nie ma jednej zatwierdzonej modlitwy do św. Barbary o uzdrowienie. Możesz prosić ją o wstawiennictwo własnymi słowami albo tekstem z modlitewnika. Choremu Kościół daje sakrament namaszczenia chorych (KKK 1499-1532). Modlitwa nie zastępuje leczenia ani konsultacji z lekarzem.

Czy św. Barbara naprawdę istniała?

Jej życie znamy głównie z legend spisanych wieki po jej śmierci, dlatego historycy nie potwierdzają szczegółów. Z tego powodu w 1969 r. wspomnienie usunięto z kalendarza ogólnego. Barbara pozostała jednak w Martyrologium Romanum i w kalendarzach lokalnych, a Kościół nie zakazał jej kultu.

Czy modlitwę do św. Barbary można odmawiać za kogoś innego?

Tak. Prośba o wstawiennictwo świętego za bliskich, na przykład za górnika, strażaka albo osobę umierającą, to częsta forma modlitwy wstawienniczej. Możesz wymienić tę osobę z imienia na początku modlitwy albo nowenny.

Czy można zamówić Mszę ku czci św. Barbary?

Tak, intencję mszalną zamawia się w kancelarii własnej parafii. Możesz poprosić o Mszę w intencji górników, o dobrą śmierć albo za zmarłego. Ofiara jest dobrowolna. Przewodnik nie przyjmuje intencji ani wpłat.

Jak modlić się za grzeszników?

Najprościej modlitwą wstawienniczą, czyli prośbą do Boga za drugiego człowieka. Katechizm opisuje ją w nr 2634-2636, a św. Paweł zachęca do modlitw za wszystkich ludzi (1 Tm 2,1). Możesz do tej modlitwy zaprosić św. Barbarę albo innego świętego, prosząc ich, by modlili się razem z Tobą.

Czy św. Barbara i św. Barnaba to ta sama osoba?

Nie. Św. Barnaba to apostoł, towarzysz św. Pawła, o którym mówią Dzieje Apostolskie (Dz 4,36). Jego wspomnienie przypada 11 czerwca. Św. Barbara to dziewica i męczennica znana z legendy, wspominana 4 grudnia. Nazwy różnią się jedną literą i wyszukiwarka czasem je myli.

Czy do św. Barbary można modlić się poza 4 grudnia?

Tak, przez cały rok. Data wspomnienia sprzyja wspólnej modlitwie, ale prośba o dobrą śmierć czy o bezpieczeństwo w pracy nie zależy od kalendarza. Kierowcy, którzy szukają patrona drogi, znajdą pomoc w tekście święty Krzysztof, patron kierowców.

Źródła i literatura

1. Katechizm Kościoła Katolickiego, Pallottinum, Poznań 1994, nr 956, 1014, 1499-1532, 1524-1525, 2634-2636, 2683.
2. Martyrologium Romanum, editio altera, Typis Vaticanis, Città del Vaticano 2004, pod datą 4 grudnia.
3. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu (Biblia Tysiąclecia), Pallottinum, Poznań: Dz 1,14; Dz 4,36; 1 Tm 2,1.
4. Jakub de Voragine, Złota legenda, wyd. pol. Pax, Warszawa 1983.
5. Diecezja Toruńska - katalog parafii: Parafia pw. Świętej Barbary w Świętem (2026)
6. Parafia św. Barbary w Świętem - strona parafii na platformie Diecezji Toruńskiej (ogłoszenia, 2026)
7. Wikipedia - Kościół św. Barbary w Świętem
8. Diecezja Toruńska - historia i teraźniejszość, t. 12: Dekanat Łasiński, red. ks. St. Kardasz, Toruń 1997.