Wypominki roczne - czym są i jak wygląda ten zwyczaj w Świętem

Opracowanie: · aktualizacja

W tym tekście

Wypominki roczne - czym są i jak wyglądają w Świętem

Wypominki roczne to modlitwa za zmarłych, podczas której wspólnota usłyszy ich imiona przez kolejny rok. W parafii św. Barbary w Świętem wypominki odczytuje się w niedziele 15 minut przed Mszą, a w Kaplicy w Tymawie w łączności z Mszą - według ogłoszeń parafialnych z 25 października 2026 r.

Na Pomorzu i ziemi chełmińskiej kartka wypominkowa często trafia do kościoła jesienią, razem z pamięcią o grobach, zniczach i rodzinnych opowieściach. W drewnianym kościele św. Barbary taki zwyczaj ma szczególnie czytelny wymiar: imiona dawnych mieszkańców wracają do wspólnej modlitwy, choć nie wszyscy mają już własne nagrobki lub bliskich pamiętających ich historię.

  • Wypominki roczne obejmują zwykle jeden pełny rok i najczęściej są odczytywane w niedziele.
  • Wypominki oktawalne dotyczą ośmiu dni modlitwy od 1 do 8 listopada.
  • Wypominki jednorazowe odczytuje się podczas jednego nabożeństwa albo w określonym dniu.
  • Modlitwa wspólnoty może łączyć odczyt imion z modlitwami „Ojcze nasz”, „Zdrowaś Maryjo” i „Wieczny odpoczynek”.

Czym różnią się wypominki roczne, oktawalne i jednorazowe?

Wypominki roczne są odczytywane przez rok, oktawalne przez osiem dni listopada, a jednorazowe podczas pojedynczej modlitwy lub nabożeństwa. Różnica dotyczy czasu pamięci modlitewnej, nie „siły” modlitwy ani statusu osoby zmarłej.

Wypominki należą do pobożności ludowej. Nie są sakramentem ani obowiązkową częścią Mszy świętej. Katechizm Kościoła Katolickiego opisuje takie praktyki jako formy, które powinny prowadzić do życia liturgicznego, a nie je zastępować (KKK 1674-1676).

To rozróżnienie przydaje się przy porządkowaniu rodzinnych zwyczajów:

  • Wypominki roczne sprawdzają się, gdy rodzina chce powierzać pamięć o bliskich przez kolejne niedziele.
  • Wypominki oktawalne wiążą się bezpośrednio z Uroczystością Wszystkich Świętych i Dniem Zadusznym.
  • Wypominki jednorazowe mogą obejmować osoby wspominane przy konkretnej rocznicy śmierci.
  • Msza za zmarłych pozostaje odrębną formą modlitwy, związaną z intencją eucharystyczną.

Ile trwają wypominki oktawalne?

Wypominki oktawalne trwają osiem dni - od 1 do 8 listopada, czyli od Uroczystości Wszystkich Świętych przez Dzień Zaduszny i kolejne dni oktawy. Nie oznacza to jednak, że każda parafia odczytuje listy o tej samej porze lub według identycznego układu.

Październik i początek listopada są zwyczajowym czasem składania kartek. Najbezpieczniej kierować się bieżącymi ogłoszeniami konkretnej parafii, bo termin przyjmowania list zależy od lokalnego porządku nabożeństw.

Przy modlitwie za zmarłych przydatne mogą być także teksty o Różach Różańcowych i tradycjach modlitewnych parafii, ponieważ różaniec pozostaje jedną z częstych form rodzinnej pamięci o zmarłych.

Skąd się wziął zwyczaj modlitwy za zmarłych?

Modlitwa za zmarłych ma biblijne i kościelne podstawy: w 2 Mch 12,43-46 Juda Machabeusz składa ofiarę za poległych, a Katechizm Kościoła Katolickiego przypomina, że Kościół od początku modli się za zmarłych. Sama kartka wypominkowa jest późniejszym zwyczajem pobożności ludowej.

Czy wypominki mają podstawę w Biblii?

Tak, modlitwa za zmarłych ma podstawę biblijną, choć Biblia nie opisuje współczesnej kartki wypominkowej. Druga Księga Machabejska pokazuje Judę Machabeusza, który po śmierci poległych zebrał ofiarę przebłagalną za nich.

„Święta i pobożna jest myśl modlić się za zmarłymi, aby zostali uwolnieni od grzechu.” - Biblia Tysiąclecia, wyd. V, 2 Mch 12,46, 2000

Ten fragment nie ustanawia konkretnego formularza nabożeństwa. Wskazuje natomiast, dlaczego chrześcijanin może polecać Bogu zmarłych. Wypominki są jedną z lokalnych, polskich form takiej modlitwy.

  • Juda Machabeusz jest postacią biblijną przywoływaną przy wyjaśnianiu modlitwy za poległych.
  • 2 Mch 12,43-46 opisuje ofiarę przebłagalną składaną za zmarłych.
  • Modlitwa za zmarłych wyraża nadzieję i więź, a nie pewność o stanie konkretnej osoby po śmierci.
  • Wypominki są formą pamięci modlitewnej, nie osobnym obrzędem sakramentalnym.

Co mówi Katechizm o świętych obcowaniu i czyśćcu?

Katechizm Kościoła Katolickiego uczy, że modlitwa za zmarłych jest wyrazem świętych obcowania, a oczyszczenie po śmierci dotyczy tych, którzy umierają w przyjaźni z Bogiem, lecz potrzebują oczyszczenia. Temat ten wyjaśniają KKK 958 oraz 1030-1032.

„Kościół w swojej pielgrzymce od początku czcił pamięć zmarłych i ofiarował za nich sufragia, a w szczególności Ofiarę eucharystyczną.” - Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 1032, 1994

Kościół rozróżnia naukę wiary od zwyczaju. Nauka dotyczy modlitwy za zmarłych i nadziei na oczyszczenie, zaś forma wypominek - kartka, lista imion, dzień odczytu - należy do tradycji lokalnej.

  • KKK 958 mówi o więzi wierzących z tymi, którzy odeszli.
  • KKK 1030-1031 wyjaśnia naukę o ostatecznym oczyszczeniu.
  • KKK 1032 wskazuje na dawną praktykę modlitwy i ofiary za zmarłych.
  • Dyrektorium o pobożności ludowej i liturgii z 2001 r. przypomina, że pobożność ludowa powinna pozostawać w związku z liturgią Kościoła.

Jak wypełnić kartkę na wypominki?

Kartkę na wypominki należy wypełnić czytelnie: na górze wpisać rodzaj wypominek, niżej imiona i nazwiska zmarłych, a na końcu ewentualnie dane osoby składającej listę. Zwykła kartka wystarczy, jeśli kaplica lub kościół nie udostępnia własnego formularza.

Jakie są przykładowe wypominki?

Przykładowe wypominki można zapisać krótko, pełnymi imionami i nazwiskami, bez skrótów oraz ozdobników utrudniających odczyt. Lista nie musi wyglądać jak urzędowy dokument - ma być po prostu zrozumiała dla osoby, która będzie ją czytać.

Przykład prostego zapisu:

Wypominki roczne
Jan Kowalski
Maria Kowalska
Antoni Kowalski
Helena Nowak
Zmarli z rodzin Kowalskich i Nowaków
Dusze w czyśćcu cierpiące

Formuła zbiorcza jest pomocna, gdy nie znamy wszystkich imion przodków albo lista rodzin jest długa. Nie odbiera ona modlitwie sensu. Kościół modli się także za tych zmarłych, o których nikt nie pamięta z imienia.

  • Imię i nazwisko warto zapisać drukowanymi literami, aby uniknąć pomyłek podczas odczytu.
  • „Zmarli z rodziny Kowalskich” jest właściwą formułą dla większej grupy krewnych.
  • „Zmarli rodzice i dziadkowie” pozwala objąć modlitwą osoby bez wymieniania każdego nazwiska.
  • „Dusze w czyśćcu cierpiące” jest tradycyjną intencją obejmującą zmarłych nieznanych z imienia.

Jak uniknąć błędów na kartce wypominkowej?

Najłatwiej uniknąć błędów, pisząc jedną osobę w osobnym wierszu i sprawdzając listę przed złożeniem. Nie należy wpisywać osób żyjących ani powtarzać tego samego imienia w kilku częściach kartki bez potrzeby.

Przed złożeniem listy dobrze przejrzeć ją spokojnie, zwłaszcza gdy rodzina używała dwóch wersji nazwiska lub zdrobnień. Wypominki mają pomagać we wspólnej modlitwie, nie tworzyć kolejnej formalności.

  • Nieczytelne pismo może prowadzić do błędnego odczytania nazwiska podczas nabożeństwa.
  • Skróty imion typu „Staszek” albo inicjały utrudniają identyfikację osoby zmarłej.
  • Żyjący członkowie rodziny nie powinni trafiać na listę wypominkową za zmarłych.
  • Powtórzenia najlepiej usunąć przed oddaniem kartki, aby lista była przejrzysta.
  • Długi wykaz krewnych można uzupełnić formułą „zmarli z rodziny”, jeśli parafia taką praktykę przyjmuje.

Ile trzeba zapłacić za wypominki roczne?

Za wypominki roczne nie płaci się według ogólnopolskiego cennika, lecz składa dobrowolną ofiarę. Kodeks Prawa Kanonicznego nakazuje unikać nawet pozoru handlu przy ofiarach, a ubóstwo nie może pozbawiać nikogo posługi Kościoła (kan. 848 i 947).

Czy istnieje cennik wypominek?

Nie, nie istnieje jeden oficjalny cennik wypominek obowiązujący w Polsce. Sposób przyjmowania kartek i dobrowolnych ofiar ustala miejscowa parafia, dlatego aktualnych informacji należy szukać w ogłoszeniach albo uzyskać w kancelarii własnej parafii.

Ofiara nie jest zapłatą za modlitwę ani gwarancją określonego skutku duchowego. Może wspierać codzienne utrzymanie wspólnoty i zabytkowego kościoła, ale jej brak nie powinien zamykać drogi do powierzenia zmarłych modlitwie.

  • Kan. 848 KPK stanowi, że szafarz nie może domagać się niczego ponad ustalone ofiary za udzielanie sakramentów i sakramentaliów.
  • Kan. 945-946 KPK odnoszą się do ofiar składanych przy Mszach świętych.
  • Kan. 947 KPK nakazuje całkowicie unikać nawet pozoru handlu lub kupczenia przy ofiarach.
  • Dobrowolna ofiara nie jest ceną za wpisanie imienia na listę wypominkową.

Dlaczego ofiara nie jest obowiązkiem?

Ofiara nie jest obowiązkiem, ponieważ modlitwa za zmarłych nie jest usługą sprzedawaną według stawki. Prawo kościelne chroni przed traktowaniem praktyk religijnych jak transakcji, a duszpasterstwo nie może wykluczać osób w trudniejszej sytuacji materialnej.

Jeżeli ktoś ma wątpliwość co do lokalnego zwyczaju, może dyskretnie zapytać w kancelarii. Nie ma potrzeby porównywać swojej ofiary z ofiarami innych osób. To nie jest miara pamięci o zmarłym.

Także rodzinne pamiątki, na przykład obrazki religijne na pamiątkę, mogą towarzyszyć wspomnieniu bliskich, lecz nie zastępują modlitwy ani uczestnictwa we Mszy.

Wypominki w Świętem - kiedy są czytane i czy obejmują Tymawę?

W parafii św. Barbary w Świętem wypominki roczne są odczytywane w niedziele 15 minut przed Mszą, natomiast w Kaplicy w Tymawie modlitwa za zmarłych odbywa się w łączności z Mszą. Informację podano na stronie parafii w ogłoszeniach z 25 października 2026 r.

Jak sprawdzić aktualny porządek wypominek?

Aktualny porządek wypominek najlepiej sprawdzić na oficjalnej stronie parafii św. Barbary w Świętem albo w gablocie przy kościele. Godziny Mszy, procesji i odczytywania list mogą zmieniać się w święta, rekolekcje lub w związku z innym układem nabożeństw.

Według informacji z 25 października 2026 r. niedzielne Msze są sprawowane o 8:00 i 11:00 w Świętem oraz o 9:30 w Tymawie. Przed przyjazdem warto sprawdzić najnowsze ogłoszenia, zamiast opierać plan wizyty na wcześniejszych wpisach.

  • Kościół św. Barbary w Świętem jest głównym miejscem niedzielnych wypominek rocznych.
  • Kaplica w Tymawie obejmuje modlitwę za zmarłych w łączności z Mszą.
  • Ogłoszenia parafialne są najwłaściwszym źródłem zmian w porządku nabożeństw.
  • Gablota przy kościele może zawierać aktualne informacje także dla osób bez dostępu do internetu.

Dlaczego lokalny porządek może się zmieniać?

Lokalny porządek może się zmieniać, ponieważ wypominki są praktyką organizowaną przy konkretnych Mszach i nabożeństwach. Zmiana dnia świątecznego, uroczystość parafialna albo duszpasterski plan tygodnia wpływają na godzinę i sposób odczytu.

W Świętem warto rozdzielać stały zwyczaj od bieżącego harmonogramu. Stałym punktem jest modlitwa za zmarłych, ale konkretne godziny wymagają sprawdzenia u źródła.

W kalendarzu parafii ważne miejsce zajmuje również odpust św. Barbary w Świętem, obchodzony w niedzielę przed lub po 4 grudnia.

Czym różnią się wypominki od Mszy za zmarłych?

Wypominki są wspólnotową modlitwą połączoną z odczytywaniem imion zmarłych, a Msza za zmarłych jest Eucharystią sprawowaną w konkretnej intencji. Obie formy mogą się uzupełniać, lecz żadna nie daje automatycznej obietnicy zbawienia ani nie jest obowiązkiem dla rodziny.

Co oznacza Msza za zmarłych?

Msza za zmarłych to Eucharystia sprawowana w intencji konkretnej osoby albo grupy osób zmarłych. Katechizm przypomina, że Kościół składa Eucharystię za zmarłych, aby mogli wejść do światłości i pokoju Chrystusa (KKK 1371).

Gregorianka jest odrębną praktyką, tradycyjnie rozumianą jako 30 Mszy sprawowanych dzień po dniu za jednego zmarłego. Nie należy jej mylić ani z pojedynczą intencją mszalną, ani z wypominkami rocznymi.

Forma modlitwy Najważniejsza cecha Typowy czas
Wypominki roczne Odczyt imion i modlitwa wspólnoty Przez rok, zwykle w niedziele
Wypominki oktawalne Modlitwa w listopadowej oktawie Od 1 do 8 listopada
Msza za zmarłych Eucharystia w podanej intencji W ustalonym terminie
Gregorianka Trzydzieści Mszy za jednego zmarłego 30 kolejnych dni
  • Wypominki skupiają się na imiennej pamięci i modlitwie wspólnoty.
  • Msza za zmarłych jest celebracją Eucharystii w określonej intencji.
  • Gregorianka ma ustalony tradycyjny układ 30 kolejnych Mszy.
  • Rodzinna modlitwa może towarzyszyć każdej z tych form bez zastępowania liturgii.

Jak uzyskać odpust za zmarłych od 1 do 8 listopada?

Od 1 do 8 listopada można uzyskać odpust zupełny za zmarłego przez pobożne nawiedzenie cmentarza i modlitwę za zmarłych, przy spełnieniu zwykłych warunków odpustu. Zasady opisuje Enchiridion Indulgentiarum Penitencjarii Apostolskiej.

Tu słowo „odpust” oznacza darowanie kary doczesnej za grzechy już odpuszczone co do winy, a nie parafialne święto patronalne. Katechizm omawia to pojęcie w KKK 1471. Szczegółowe warunki duchowe należy rozumieć zgodnie z nauczaniem Kościoła i wskazaniami duszpasterza.

  • Nawiedzenie cmentarza w dniach 1-8 listopada łączy się z modlitwą za zmarłych.
  • Odpust zupełny może być ofiarowany za jedną duszę w czyśćcu.
  • Spowiedź sakramentalna należy do zwykłych warunków uzyskania odpustu.
  • Komunia święta i modlitwa w intencjach papieża są kolejnymi zwykłymi warunkami.
  • Wolność od przywiązania do grzechu stanowi wewnętrzny warunek, którego nie da się sprowadzić do formalności.

Listopad w Świętem - procesja na cmentarzu przykościelnym

1 listopada po sumie w Świętem odbywa się procesja na cmentarzu przykościelnym - tak wskazują ogłoszenia parafialne z 2026 r. Cmentarz otacza drewniany kościół św. Barbary, a na jego terenie stoi dzwonnica, dzięki czemu pamięć o zmarłych pozostaje wpisana w sam krajobraz świątyni.

Kto jest pochowany przy kościele św. Barbary?

Przy wejściu do kościoła św. Barbary pochowano ks. Roberta Nowakowskiego, żyjącego w latach 1828-1891. Jego grób ma metalowy krzyż oraz napis w języku niemieckim, co przypomina o wielowarstwowej historii tej części ziemi chełmińskiej.

Procesja i odwiedzanie grobów nie są wyłącznie gestem wobec anonimowej przeszłości. W Świętem łączą historię parafii, rodzinne wspomnienia i zwyczaj modlitwy za tych, których nazwiska pozostają na kartkach wypominkowych.

  • Ks. Robert Nowakowski został pochowany przy wejściu do kościoła w Świętem.
  • Cmentarz przykościelny otacza drewnianą świątynię św. Barbary.
  • Dzwonnica stoi na terenie cmentarza przykościelnego.
  • Procesja 1 listopada odbywa się po sumie, której aktualną godzinę należy sprawdzić w bieżących ogłoszeniach.

Jak zachować się podczas listopadowej wizyty przy kościele?

Podczas listopadowej wizyty przy kościele najlepiej zachować ciszę, nie wchodzić na teren grobów i dostosować się do trwającej liturgii lub procesji. To miejsce modlitwy, ale także chroniony zabytek drewniany wpisany do rejestru zabytków pod numerem A/413.

W chłodny dzień warto przygotować spokojniejszy ubiór i obuwie odpowiednie na teren cmentarza. Osoby zainteresowane lokalnym zwyczajem mogą też poznać historię gałązki św. Barbary, która łączy grudniowe wspomnienie patronki z domową tradycją.

  • Cisza podczas procesji pomaga uszanować modlitwę rodzin i wspólnoty.
  • Znaczny ruch przy kościele może wystąpić 1 listopada przed i po sumie.
  • Drewniana konstrukcja świątyni wymaga ostrożności oraz respektowania zasad udostępniania wnętrza.
  • Tradycyjny strój powinien być przede wszystkim stosowny do pogody i charakteru miejsca, o czym szerzej mówi tekst Tradycyjny strój polski do kościoła.

Mit: wypominki gwarantują zbawienie zmarłego

To nieprawda, że wypominki gwarantują zbawienie albo automatycznie skracają czyściec konkretnej osoby. Wypominki są prośbą o modlitwę za zmarłych, opartą na nadziei chrześcijańskiej, a ostateczny sąd i miłosierdzie należą do Boga.

Dlaczego modlitwy za zmarłych nie wolno traktować jak transakcji?

Modlitwy za zmarłych nie wolno traktować jak transakcji, ponieważ nie kupuje się nią skutku duchowego. Właśnie dlatego Kodeks Prawa Kanonicznego przypomina o unikaniu pozoru handlu przy ofiarach, a chrześcijańska modlitwa zachowuje charakter ufnego powierzenia Bogu.

Najuczciwsza postawa jest prosta: wpisać imiona, modlić się, uczestniczyć w Eucharystii, odwiedzić grób i zostawić Bogu to, czego człowiek nie może rozstrzygnąć.

  • Wypominki są prośbą wspólnoty o modlitwę, a nie duchową usługą z gwarancją.
  • Dobrowolna ofiara nie kupuje łaski ani nie określa wartości pamięci o zmarłym.
  • Msza za zmarłych jest modlitwą Kościoła, a nie mechanizmem osiągania obiecanego rezultatu.
  • Odpust wymaga postawy wiary i spełnienia warunków wskazanych przez Kościół.

Jak połączyć pamięć rodzinną z modlitwą?

Pamięć rodzinną można połączyć z modlitwą przez wypominki, odwiedzenie grobu, rozmowę o zmarłych i udział w listopadowej liturgii. Takie gesty nie muszą być rozbudowane - ich sens buduje wierność pamięci oraz modlitwa, nie zewnętrzna oprawa.

W parafii św. Barbary tradycje listopadowe spotykają się z pamięcią o patronce wspominanej 4 grudnia. Drewniany kościół z 1723 r. przechowuje ślady wielu pokoleń, lecz najważniejszą częścią wypominek nadal pozostaje zwyczajne wypowiedzenie imienia zmarłego w modlitwie.

  • Rodzinne fotografie mogą pomóc młodszym osobom poznać imiona przodków.
  • Zapalenie znicza jest znakiem pamięci, lecz nie zastępuje modlitwy za zmarłego.
  • Lista imion może być co roku uzupełniana o osoby zmarłe w ostatnich miesiącach.
  • Rozmowa w rodzinie chroni lokalną pamięć przed zniknięciem wraz ze starszym pokoleniem.

Najczęściej zadawane pytania

Czy wypominki można złożyć w innej parafii niż własna?

Tak, wypominki można złożyć także w parafii, gdzie pochowano bliskich albo z którą rodzina czuje więź. Nie są one czynnością zastrzeżoną wyłącznie dla formalnych parafian. Trzeba jedynie sprawdzić lokalny termin przyjmowania kartek i sposób ich odczytywania.

Czy można wpisać zmarłych, których imion nie znamy?

Tak, można użyć formuły zbiorczej, na przykład „zmarli przodkowie”, „zmarli z rodziny Nowaków” lub „dusze w czyśćcu cierpiące”. Taki zapis obejmuje modlitwą także osoby, których danych rodzina nie zdołała ustalić. Nie trzeba zgadywać imion ani dopisywać niepewnych informacji.

Czy po roku trzeba składać wypominki ponownie?

Tak, wypominki roczne dotyczą jednego cyklu rocznego i zwykle odnawia się je jesienią. Rodzina może przepisać dotychczasową listę, poprawić ewentualne błędy i dopisać osoby zmarłe w ciągu roku. Dokładny termin zależy od ogłoszeń parafii.

Czy wypominki są sakramentem?

Nie, wypominki nie są sakramentem ani częścią sakramentu. Są formą pobożności ludowej i wspólnej modlitwy za zmarłych. Katechizm Kościoła Katolickiego omawia pobożność ludową w KKK 1674-1676.

Kiedy najlepiej oddać listę imion na nowy rok modlitwy?

Najczęściej listę oddaje się w październiku albo na początku listopada, gdy parafia przygotowuje wypominki na nowy rok. Nie ma jednej daty dla całej Polski. Najlepiej kierować się ogłoszeniami parafialnymi lub informacją z kancelarii.

Czy modlitwa za dusze w czyśćcu ma sens bez znajomości ich imion?

Tak, modlitwa za dusze w czyśćcu ma sens również wtedy, gdy nie znamy imion zmarłych. Kościół modli się za wszystkich zmarłych, a nie tylko za osoby zapisane na konkretnej kartce. Formuła zbiorcza pozwala objąć pamięcią także zapomnianych przodków.

Halina Borowska - od ponad dwudziestu lat odwiedzam wsie ziemi chełmińskiej i Pomorza, opisując drewniane kościoły, lokalną pamięć oraz źródła ich historii.

Aktualizacja: październik 2026

Źródła i literatura

  1. Biblia Tysiąclecia, wyd. V - 2 Mch 12,43-46, Pallottinum, 2000.
  2. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 958, 1030-1032, 1371, 1471, 1674-1676, Pallottinum, 1994.
  3. Kodeks Prawa Kanonicznego, kan. 848, 945-947, 1983.
  4. Parafia pw. Świętej Barbary w Świętem - ogłoszenia i informacje parafialne, dostęp sprawdzony 25 października 2026 r.
  5. Diecezja Toruńska - Parafia pw. Świętej Barbary w Świętem.
  6. Zdjęcie wyróżniające: Krzyo, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons, strona pliku.
Halina Borowska, autorka serwisu Kościół w Świętem
Halina Borowska

Halina Borowska od ponad dwudziestu lat jeździ po wsiach ziemi chełmińskiej i Pomorza w poszukiwaniu drewnianych kościołów, które przetrwały wojny, pożary i kolejne remonty. Nie jest historyczką sztuki, przewodniczką z uprawnieniami ani osobą duchowną. Pisze jako miłośniczka lokalnej historii, która lubi wracać do źródeł: monografii dekanatu łasińskiego, katalogu parafii Diecezji Toruńskiej, artykułów naukowych o duchowieństwie regionu i dawnych zapisów parafii. Każdą datę i nazwisko sprawdza w co najmniej jednym z nich, a gdy źródła się różnią, pisze o tym wprost albo pomija niepewny szczegół. W serwisie opracowuje przewodnik po kościele św. Barbary, historię parafii i praktyczne informacje dla parafian i gości.

Articles: 132