polish version english version
start > parafia > historia

Historia miejscowości i parafii Święte.

 

Miejscowość odnotowana po raz pierwszy w 1298 r. jako bona Arnoldi de Wladow, 1414 r. - Swenten, 1495 r. - Swyathe, niem. Schwenten.

Po raz pierwszy osada wymieniona została w 1298 r. jako dobra rycerskie Arnolda de Wladow. Leżały one wówczas w granicach komturii radzyńskiej i przez niespełna dwa wieki należały do rodziny de Wladow. W latach 1422-1441 wielki mistrz Paweł Russdorf nadał na prawie chełmińskim część posiadłości no­wym właścicielom: Cintze von Clement (z Plemiąt) i Hansowi Schoff. W nadaniu tym wymieniono również plebana, który otrzymał 4 łany (włóki). Prawdopodobnie na przełomie XIV i XV w. osada otrzymała swoją obecną nazwę - Święte, z której wydzielono część dóbr zwanych Władówką. Podczas wojny polsko-krzy­żackiej w 1414 r. znajdujący się w Świętem dwór Kuzna z Władówka został dosz­czętnie spalony. W 1454 r. jako właściciel wzmiankowany jest Jakusz ze Świętego. Około połowy XVI w. własność rodziny Brochockich.

Parafia powstała zapewne na przełomie XIII i XIV w. Wtedy również wybu­dowano kościół parafialny, odnotowany w źródłach w 1366 r. Kościół pierwotny został zniszczony podczas wojny trzynastoletniej. Wizytacja kanoniczna z końca XVI w. i diakona Strzesza z 1670 r. potwierdza ruiny kościoła. Obecny zbudowany w 1723 r. lub w 1736 z fundacji właściciela wsi Wacława Kozłowskiego. Pierw­szym instytuowanym proboszczem nowo wybudowanego kościoła został ks. A­dempski. Poświęcenia nowego kościoła z tytułem św. Barbary (wezwanie pop­rzedniego kościoła nieznane) dokonał 13 VII 1738 r. dziekan łasiński ks. Ludwik Dittmar. W 1867 r. parafia liczyła 1150 wiernych. Kościół odnawiany był w 1918 r., a następnie, gruntownie, w latach 1962-1966 oraz w latach dziewięćdziesiątych.

Po zakończeniu pierwszej wojny światowej traktat wersalski w 1919 r. ustalił granicę polsko-niemiecką, pozostawiając tym samym część obszaru parafii po stronie niemieckiej (Mała Tymawa, Wałdowo i osada Niemca z Krzywki). 

Od 1945 r. do 1993 r. Święte jako kuracja należało do parafii Zawda-Jankowi­ce, w dekanacie grudziądzkim. Do 1953 r. obsługiwana przez proboszcza z Szyn­wałdu (ks. Bonieckiego) i innych księży z okolicy. 

Martyrologia Polaków w latach okupacji hitlerowskiej nie ominęła również parafii Święte. Proboszcz ks. Leon Gregorkie­wicz został aresztowany w październiku 1939 r. Początkowo był więziony w Ła­sinie, w następnych dniach w Grudziądzu i w Chełmnie, skąd wywieziony na początku listopada 1939 r. w okolice wsi Klamry i zamordowany.

27 X 1939 r. został aresztowany przez gestapo Konstanty Szafra - kierownik szkoły podstawowej w Świętem do 1929 r. (później nauczyciel w Plesewie) i osadzony w więzieniu w Grudziądzu. Śmiertelnie chorego z pobicia i wyziębnięcia gestapo zwolniło z więzienia i przekazało do szpitala, gdzie zmarł 28 II 1940 r. Pochowany został na cmentarzu w Grudziądzu.

Kościół w Świętem, zamknięty we wrześniu 1939 r., został otwarty dopiero pod koniec grudnia 1943 r. Ksiądz Alfons Strzyżewicz, wikary z Łasina, po otwarciu kościoła znalazł monstrancję, 3 kielichy i puszkę. Były one w stanie nie nadającym się do używania w liturgii. Podczas wojny monstrancja ta i jeden kielich zaginęły. Opiekę duszpasterską nad parafią w Świętem do końca okupacj i sprawował ks. Józef Koszałka. Ponieważ ks. Koszałka obsługiwał jednocześnie 6 parafii, stąd nabożeństwa w kościele w Świętem były przez niego odprawiane rzadko. Z zapisów w księgach parafialnych wynika, że sporadycznie nabożeństwa niedzielne i pog­rzeby w Świętem odprawiali również księża z Łasina, Kisielic i Lipinek.

 

 

(za: Diecezja Toruńska - historia i teraźniejszość. t. 12 - Dekanat Łasiński; praca zbiorowa pod red. ks. St. Kardasza; Toruń 1997)